1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

«Шынның» меңээ бергени хөй

«Шынга» ажылдап тургаш, партияның аткаарлаттынмас айтыышкыны-биле үш солунну («Улуг-Хем», «Сылдысчыгаш», «Эне сөзү») үндезилеп тургускаш, үш солуннуң («Улуг-Хем», «Хем-Белдири», «Эне сөзү») редактору болдум. Ынчангаш мени башкым дээр улус база бар. «Улуг-Хем» солунну тургузар деп тургаш, Нарынга бир чыл башкылаан оол бар деп дыңнааш, 1977 чылда Шагаан-Арыгда бажыңындан «Шын» солуннуң амгы редактору Суваң Шаңгыр-оолду тып алдым. Ол ам чогаалчы база апарган.

Типография ажылдакчылары (2 линотипист, 2 хол-биле үжүк өрүкчүзү, 2 парлакчы, 1 коргулчун эзилдирикчизи) тывылбаска, Новосибирскиниң типография училищезинче чаа чорупкан 6 сургуулду партия обкому дораан-на дедир келдирипкен. Олар мергежилин номдан боттары өөренип алганнар. Оларны Новосибирскиден келген комиссия бо-ла редакцияга, үш чыл эрткенде, шылгап, күрүне экзаменин туттургаш, дипломнарын база маңаа тыпсып бергеннер. Журналистика төөгүзүнде бүгү чуртка бо таварылганың чаңгыс катап болганын комиссия кежигүннеринден дыңнадывыс. «Шын» солуннуң ажылдакчызының көдээге көргүскен бир дузазы бо.

Шынап-ла, өөренип турдувус. Редактор Валерий Шаравииниң чогааткан программазының кичээлдери октябрь айдан майга чедер. Ол кичээлдерни башкы институдунуң, башкылар билии бедидер институттуң, Тываның дыл, литература болгаш төөгүнүң эртем-шинчилел институдунуң, облиттиң (парлалга чажыды хынаар чер) болгаш өске-даа черлерниң ажылдакчылары эрттиржир. Үжүк-бижик, сөс-домак, төөгү болгаш политика талазы-биле-даа частырыгларны болдурбас турган.

Шыдаар шаавыс шыдавыже

Шын дээш туржуул, шын дээш тутчуул.

«Шынывыска» шынны чарлап,

Шынын бижиил, шынчы болуул!

Сонуургак номчукчуларга

«Шынның» даалгазын, шынап-ла, дадагалзал чок күүседип келдим. Кайнаар-даа чор дээрге, халдып-ла каар, ол-ла. Моторлуг хеме, илчирбе дугуйлуг вездеход, шанактыг трактор, снегоход, аът, иви, мотоцикл, вертолет, теве-биле-даа чоруп турдум. Төөгүзүрек хоочунга, эртемзирек школачыга, сонуургак номчукчуга-даа херек болу бээр ирги бе дээш чамдык солуннарны айтып каайн.

«Тоора-Хем» совхозтуң директору, ССРЭ-ниң Дээди Совединиң депутады Василий Тамдың-оол Адыр-Кежиг суурнуң школазынга чаа «Өдүген» интернатты туттургаш, ооң эжиинге В. Ульяновтуң тураскаалын 1966 чылда ажыткандан бээр Тожуже мени редакция бо-ла чорудар апарган. 1984 чылдың сентябрь 2-деги «Шында» өске материал чок, шуптузу – Тожу. Ооң хемчээли амгы ийи «Шын».

Тываны Кыдыкы Соңгу чүкке деңнээр айтырыгны «Шын» солун эгелээн. Ону «Өдүген: социал айтырыглар» деп рубриканың адаанга парлаттынган бо арыннардан сонуургап болур силер. «Ивижилерниң күзели» - 1987.03.05. «Ивижилерниң идегели - 1987.03.07. «Ивижилерниң хомудалы» - 1987.03.12. «Ивижилерниң негелдези» - 1988.01.18. «Ивижилерниң кышкызы» - 1988.02.09. «Амыдыралдың арыннары» - 1988.02.20.

Тожунуң ивижилериниң амыдыралын көрдүңер, а Кыдыкы Соңгу чүкте байдал кандыгыл? Ол дугайында библиотекада солуннардан көрүптүңер. «Эвен чурту, эки бе аңар» - 1991.04.15. «Соңгу чүктүң ивижилеринде» - 1991.04.18. База-ла «Соңгу чүктүң ивижилеринде» - 1991.04.19. «Солаңгылыг Соңгу чүкте» - 1991.05.28.

Ооң соонда база катап-ла Тожунуң тайгаларынче редакция чорудупту. Оон эккелген материалдарым: «Өөрүшкүм болгаш муңгаралым» - 1992.01.03. «Хам-Сыра болгаш солаңгылыг Соңгу чүк» - 1992.03.26.

Ынчангы амыдыралды бөгүн көөрү, деңнештирери дыка солун. Тожу дуга­йында чугаалар 1993 чылдың июль 2, 1994 чылдың сентябрь 2-де «Шын» солуннуң бүдүн-бүдүн арыннарында база бар. Тожу дугайын «Сылдысчыгаш» солунга база парлаткан мен. «Шынның» бо бүгү ажылдары республиканың удуртукчу органнарының деткимчези-биле, Тожунуң партия райкомунуң бирги секретары Монгуш Сыкырбанның, райкүүском даргазы Долгар Сагаан-оолдуң киржилгези-биле чоруп турган. «Шынга» көдүрген айтырыг Москваның кичээнгейин хаара тудупкан. Ында «Соңгу чүк» эргелелдиң начальниги Михаил           Петрович Кошелев-биле, ооң оралакчызы Павел Евстигнеевич Миронов-биле автор ийи-ийи катап телефоннашкан. Олар-биле кожууннуң болгаш республиканың ажылдакчылары база харылзажып турган. Тываны Кыдыкы Соңгу чүкке деңнээр айтырыгның одун «Шын» солун кывыскан.

         Чооду Кара-Күске,

                                         1971-1990 чылдарның «шынчызы».

«Шын» №94 2015 чылдың август 29

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.