1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

АВА КИЖИ - ЧУРТТАЛГАНЫҢ ЧАРАШ СӨҢҮ

Ава – эң чараш, энерелдиг, эргим, адап ханмас кайгамчык үнелиг, сеткил-сагышты өөртүп кээр онзагай сөс. Ол дээрде кыпкан сылдыстар ышкаш төнмес, көвей өөрүшкүнү, аас-кежикти, быжыг тура-сорукту ажы-төлүнге берип, амыдыралдың оңгул-чиңгил оруктарынга чырыткы бооп, айтып берип чайынналып чоруур. Ынчангаш ава – аас-кежиктиң сылдызы.

Ооң хемчээттинмес ынакшылындан амыдырал-чуртталгавыс чылыг, чырык болуп чоруур. Иениң ынакшылы күштүг, оккур, шыдамыккайы-биле бистиң опчоктаныышкыннарывысты өршээп, амыдыралга уткуй өлчейлиг куспаан чада каап алган, бодун долгандыр чүгле өөрүшкүнү, аас-кежикти, энерелди тарып олурар.

Мен бодумнуң бо чагаамга «Ава, ие, эне» деп сөстерге езулуг төлептиг, чаагай сеткилдиг, эң-не онзагай эживис Роза Кууларовна Дембирелди бижикседим. Ол хөй чылдарда чаштар кижизидер, өөредир ажылга чуртталгазының 40 ажыг чылдарын бараалгадып, «Улуг башкы» атка төлептиг болуп, «РФ-тиң Улус өөредилгезиниң тергиини» хөрек демдээ-биле шаңнадып, өвүр кожууннуң хүндүлүг хамаатызы атты ап, база кожууннуң 75 чылынга таварыштыр юбилейлиг медалы-биле шаңнаткылаан. Оон ыңай хөй санныг хүндүлел бижиктерниң эдилекчизи.

Роза Кууларовна ажы-төлүнүң ынак авазы, уйнуктарының эң-не эргим, энерелдиг кырган-авазы, холу чемзиг, оожум-топтуг, уруг-дарыын чагып сургап орар. Үнген-кирген чону хөй, бажыңынга чеде бээрге-ле, «Бээр эртип кел, шайлаар бис» дээш, аъш-чемин делгеп, хөөреп-ле олурар. Аажы-чаңы эвилең, биче сеткилдиг кижи.

Эживис башкы ажылының уран дарганы, бодун көөрге аныяксыг, алдынып билир, кеттинери безин аянныг, чараш. Бодунуң шилип алган башкы мергежилинге бердинген, өөреникчилеринге үлегер-чижектиг, чоннуң хүндүткелдиг ынак башкызы.

Оон аңгыда, өскен-төрээн чурту Дус-Даанга ынакшылын шүлүктеринге илередип чораан. Чүге дизе, кижиниң төрээн чериниң довураа, дажы, элезини безин алдын, мөңгүнден-даа үнелиг, хеминиң суу безин арыг, кылаң, ооң даажы безин тускай аялгалыг ышкаш  сагындырар. Ол ышкаш төрээн школазын дооскандан бээр 50 чыл болган юбилейинге чаңгыс классчы эш-өөрүн чыып, байырлаан. Школазынга уттундурбас белекти, альбомну  арттырып каан. Бо башкының чогаадыкчы ажылы Дус-Даг школазының музейинде шыгжаттынган. Бодунга болгаш ажылынга шыңгыы негелделиг чораан. Ол Дус-Даг школазынга хөй чылдарда директорлап ажылдаан. Хүндүлүг дыштанылгаже үнгеш, Кызылда уругларының чанынче көжүп келген. Чоокта чаа-ла хенертен аарааш, эглип келбес оранче  арай-ла эрте аъттаныпканы хомуданчыг.

Ынчаарга кижи төлү чырык черге чурттап чорааш, бодун боду шинчилеп көрбүшаан, «Кым мен, мен?» деп айтырттынары чугула. Роза башкы бодун мынчаар үнелеп, сөөлгү шүлүүн арттырып каан:

Кым мен, мен?

Ада-ием улуг кызы

Алды дуңмам чөленгиижи

Ажы-төлүм даянгыыжы

Арбын көвей уйнуктарым

Авыралдыг авазы мен, энези мен.

 

Эрте шагдан чөнүүжеге

Эдеришкен эжикейим

Эчис шынчы кадайы бооп

Эки-бакты үлежир

Энерелдиг өңнүү мен.

 

Алыс бодум инек чылдыг

Алды ак меңгилиг мен.

Адым-шолам Роза чечек

Ажыл-ижим башкы чорааш

Алдар атка четкен мен.

 

Амыдырал аайы-биле

Ажыл-ижим солуп көшкеш

Азий диптиң төвү болган Кызылда

Ажы-төлүм уруг-дарыын азыражып

Амыр-шөлээн чурттап ор мен...

Эживис мындыг шүлүктү арттырып каан. Ол хире эрес-шоваа кижи, бистен хенертен чарлып чорутканы хомуданчыг.

Анфиса ТҮЛҮШ,

хоочун башкы.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.