1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

АЖЫК-ЧАРЛЫГ БОЛДУРАРЫ-БИЛЕ

Амгы информастыг технологиялар шапкыны-биле сайзыраңгайжаан үеде күрүнениң саң-хөө, ажыл-агый чорудулгазын ажык-чарлыг болдурары-биле электроннуг хевирже шилчидип турар. 2016 чылдың январь 1-ден күрүне болгаш муниципалдыг хереглелдер садыглаашкыны шуптузу «Электроннуг бюджет» деп чаңгыс-аай информас­тыг системаже кииртинип эге­лээн. Ынчангаш бо айты­рыгга хамаарыштыр интервьюну Федералдыг казначействонуң Тыва Рес­публикада эргелелиниң удур­тукчузу Солаңгы СААЯ берген.
— Солаңгы Николаевна, силерниң албан чери саң-хөө башкарылгазының «Электроннуг бюджет» деп сис­те­мазының оператору болуп турар-дыр. Бо системаны киирип турар ужур-утказы болгаш сорулгалары кандыгыл?
— «Электроннуг бюджет» системазын киирер кол сорулгазы чүдел дизе күрүне эрге-чагыргазының болгаш тус чер эргелеп-башкарылга органнарының ажылынга көскү болгаш ажык-чарлыг чорукту тургузары, күрүне эргелеп-башкарылгазынга информастыг база телекоммуникация технологияларын идепкейлиг ажыглаары. 
Электроннуг бюджет шупту ажыглакчыларга Россия Фе­дерациязының бюджет сис­темазының www.butget.gov.ru порталында көстүп турар. Ол ажык болгаш хааглыг деп ийи кезектиг. Ажык кезээнде хөй-ниити саң-хөөзүнге хамаарышкан хоойлу-дүрүм, сан-чурагайлар болгаш сайгарылгалыг медээ-дыңнадыглар кирген. Хааглыг кезээнде – электроннуг саналгалыг дүлгүүр ээлериниң «хуу кабинеттери».  
– Электроннуг бюджеттиң ажык-дузазы чүде болуп турар ирги? 
– Электроннуг бюджет дээр­ге бүгү медээлерни чүгле электроннуг хевирже киирип каары ол эвес, бо системада турар албан черлериниң саң-хөө, ажыл-агыйы-биле холбашкан чаңгыс-аай даңзылар (реестрлер), бизнес-чорудулгалар, ажыл-агый чорудулгалары мөөңнеттинген болуру. Ынчангаш бюджет хөреңгилериниң кол тудукчуларынга онлайн хевирге хыналда-контрольду чорутпу­шаан, төлевилелдер кылырынга, бюджет күүседиринге кончуг таарымчалыг. Ниитизи-биле алырга, бюджет күүселдезиниң чаңгыс-аай арга-хевирлери ажыглаттынар болгаш медээ-дыңнадыгларны катап-катап киирип турбазы-биле эптиг. База бир чугула чүүл – бюджет акша-хөреңгизинге камналга, хөй саазын эргилдезин болдурбазы.
– Эрге-чагырга органнарынга болгаш күрүне албан черлеринге электроннуг бюд­жет чугула херек болгаш ажык­тыг-дыр харын, а анаа бөдүүн кижиге ооң херээ бар бе?
– Ийе, харыы маңаа чаңгыс: ыяап-ла херектиг. Чижээ, электроннуг бюджетте үндүрүглер, пособиелер, янзы-бүрү чарыгдалдар санап алыр калькуляторлар кииртинген. Ол ышкаш күрүне программаларының болгаш инвестициялар дугайында дыңнадыглар, янзы-бүрү албан черлериниң сайтыларынче кирер адрестер бар. Ындыг ме­дээ­лер кижилерге херектиг, олар ону көргеш, боттарының акша-хөреңги талазы-биле арга-хоргаларын таарыштырып алыр, чарыгдалдарын планнаар, экономика адырында чүү болуп турарын билип алыр аргалыг болур.
Бо система таварыштыр кижилер эрге-чагыргаларның, албан черлериниң отчеттарын, ажыл-чорудулгазын, келир өйде планнарын, оларның ачы-дузаларының дугайында тодаргай билип алырынга ажыктыг. 
– Электроннуг бюджет сис­темазын киирер талазы-биле амгы үеде силерниң Эргелелде кандыг ажыл чоруттунуп турарыл?  
– «Электроннуг бюджет» системазының тургузуунда саң-хөөнү эргелеп-башкарарының бүгү талаларын хаара тудар төпчүткен 12 иштики система (подсистема) бар: реестрлер-биле ажыл, хереглелдер садыг­лаашкыннарын башкарары, бюджет планнаашкыны, орулгалар, чарыгдалдар, садып алыышкыннар башкарылгазы, өрелер болгаш саң-хөө активтериниң башкарылгазы, саң-хөөге хамаарышпас активтер, кадр курлавыры, акша-хөреңги, учет болгаш отчет, саң-хөө контролю, медээ-анализ хандырылгазы. Иштики бүгү системаларны ажыглалче киирериниң долу ажылы 2020 чылда доостур. 
Амгы үеде бистиң Эргелеливис иштики үш системаны — чарыгдалдар, садып алыышкыннар (госзакупки) башкарылгазын, учет болгаш контроль талазын чогумчалыг шиңгээдип ап турар. 
Садып алыышкыннар баш­карарының иштики системазы — «Электроннуг бюджеттиң» кол өзээ. Ынчангаш аңаа садып алыышкыннарның планын, план-графигин киирер. Ол езугаар хереглелдерге садып алыышкыннар планы болгаш бюджет акшазының аразында харылзаа­лар тургустунар. Федералдыг хоойлуга (№9944) дүүштүр ол чорук садып алыышкыннар адырынга контроль чорударынга Федералдыг казначейство органнарынга чаа хүлээлге болур.  
– Учет-отчет хыналдазынга бо системаның ажыктыг талазы кандыгыл?
– Бо талазы-биле иштики подсистема турарга, албан черлери боттарының отчеттарын үстүнде турар бюджет тудукчуларынга үе-шаанда кииреринге дузалыг, бухгалтер болгаш башкарылга отчеттарының көскү болурунга салдарлыг. Ажыл-агый чорудулгазының шупту фактылары бо подсис­темага чаңгыс-аай реестрлер езугаар бүрүткеттинер. Отчеттар киирер хуусаалар кызырлыр, саң-хөө, ажыл-агый чорудулгазының учедунуң шынары эки­жиир, чаңгыс аай ма­йыктарга үнде­зилээн болуру-биле чер-черлерде бухгалтерлерниң ажылы чиигээр.
Чаңгыс сөс-биле чугаалаар­га, «Электроннуг бюджет» сис­темазының эң-не онзагайы чүдел дизе, эрге-чагырга органнары, албан черлери, организациялар шупту чаңгыс улуг системаның ажыглакчылары болур. Олар аразында чер-девискээрлер-биле аңгыланмас, ажыл-чорудулгазынга кандыг-даа кызы­гаарлар-биле кыстырбас.
Ооң түңнелинде ол стратегтиг болгаш бюджет планнаашкынынга харылзаштырыкчы күш болур, ажыглакчыларның аразында харылзааларга орук ажыдар, эрге-чагырга органнарының ажыл-чорудулгазының саң-хөө көргүзүглериниң дугайында медээлер алыр арга тургустунар. Ооң уламындан бюджет системазының ажык-чарлыг чоруу улгадыр, шупту медээлер баштайгы документизинге чедир онлайн хевирге тодаргай көргүстүнер. 
Ынчангаш күрүнениң «Электроннуг бюджет» деп чаңгыс аай информастыг системазының ажык-дузазы болгаш аргалары кызыгаар чок улуг. Ол бюджет политиказының дээштиин бедидеринче, ооң турум чоруун быжыглаарынче угланган бурунгаар базым-дыр. 
– Интервью бергениңер дээш четтирдим, Солаңгы Николаевна. Россия казна­чействозунуң тургустунган хүнү-биле байыр че­дир­бишаан, силерниң ажыл-чорудулгаңарга улуг чедиишкиннерни күзедим.
– Четтирдим. Бистиң профессионал байырлалывыс-биле коллегаларывыска байыр чедирип, оларга тайбыңны, бүгү-ле чаагай чүүлдерни болгаш бедик өзүлдени күзедим. Ол ышкаш шудургу ажылы дээш, казначейство системазын сайзырадырынга улуг салыышкыны дээш четтиргенимни илереттим.
Надежда Эргеп.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.