1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

АЖЫ-ТӨЛДҮҢ АЗЫРАЛЫНГА ӨМЕК-ДӨМЕК

Шаанда мээң авам хөй уругларлыг дээш ай санында пособие ап турганын сактыр-ла мен. Уруг божуур мурнунда болгаш божаан соонда 56 хонуктуң пособиези база турган. Ооң соонда пособие деп чүвениң сураан дыңнаар боордан башка, сагышка-даа кирбейн чораан. Ам ол дугайында бижиир деп баарга, ындыг-ла амыр эвес болуп-тур ийин. Ынчангаш бо айтырыгны харыылап турар албан чери – Тыва Республиканың Өг-бүле болгаш уруглар херектериниң талазы-биле агентилелдиң даргазы Саида Хертековна СЕҢГИИ-биле интервьюну номчукчуларга саналдап көрейн.
– Саида Хертековна, пособие черле шаандан бээр турган болгай, амгы үеде ооң кандыг-кандыг хевирлери барыл?
– Россияда чоннуң өзүп-көвүдээрин деткиир сорулга-биле уруг төрүттүнерге-ле берип турар дузаламчы акша-хөреңгини пособие дээр. Ооң аңгы-аңгы хевирлери бар. Бис ажылывыс­та «Ажы-төлдүг өг-бүлелерге күрүне пособиелериниң дуга­йында» федералдыг хоойлуну кол удуртулга болдуруп турар бис. Ол езугаар федералдыг бюджеттен кээр төлевирлер болза: уруг төрүттүнерге хары угда алыр пособие, бир хар чартыкка чедир уругну азырааны дээш, ашаан шеригже келдирткенде иштиг кадайынга чаңгыс удаа бээр база уруунга ай санында пособие, уруг азырап алган өг-бүлеге чаңгыс катап бээр пособие.
– Республика бюджединден пособиелер бар боор бе?
– Ийе, бар. Ол дээрге, бот иениң база орулгазы чегей өг-бүлениң уругларынга ай санында пособие; өскүс болгаш ада-иезиниң хайгааралы чок арткан уругларга ай санында пособие; уруг азырап алган ада-иелерге дузаламчы акша, ол ай санында 5565 рубль 10 копеек болуп турар.
– Аңгы-аңгы пособиелерниң хемчээлдерин көөр болза, херек кырында кайы хире акша-төгерик бооп турарыл?
– Уруг азырап алганы дээш район коэффициентизи-биле чаңгыс катап 21717,71 рубль бээр. 7 хардан өрү уруг азырап алганда, инвалид уруг, кады төрээн угбашкы-алышкы уруглар азырап алганда – чаңгыс катап 165 940,95 рубль төлээр. Уруг азырап алган өг-бүлелерниң саны республикада 306, ында 453 уруг бар.
Уруг божааны дээш чаңгыс катап 21717,71 рубль түңнүг пособие бээр. Бир эвес ие кижи ажылдавайн турар болза, уруун 1 хар 6 айлыынга чедир азырааны дээш ай санының пособие­зи: бирги уруунга – 4072,07 рубль, ийиги болгаш оон ыңайгы уруг­ларынга – 8144,41 рубль.
Өскүс болгаш хайгааралы чок арткан уругларны азырап-хай­гаарааны дээш рес­публика бюджединден район коэффициентизи-биле 6888 рубль көрдүнген.
– Шериг албаны эрттирип турары дээш бээр пособиелер бар-дыр, чамдыкта ол аныяктар бадыланчып безин четтикпээн болур болгай. Мындыг таварылгада кандыг болурул?
– Хары угда алыр пособиени кадайы иштиг артканда, хуу­саазы 180 хонуктан эвээш эвесте база бадылашкан таварылгада төлеп бээр. Бир эвес бадылашпаан болза, төлеп бербес. Чүге дээрге хоойлуда көрдүнгени-биле чаңгыс удааның пособиезин алыр үндезини – өгленишкен дугайында херечилел болур. Ол пособие район коэффициентизи-биле 34 392 рубль 25 копеек.
– Шеригде кижиниң уруун­га ай санының пособиезин тө­лээр чуруму кандыгыл база ол кайы хирел?
– Хоойлуда көргени-биле, шериг албанынче келдирткен кижиниң уруунга ай санында пособиени төлеп бээр. Ону төлээ­риниң чуруму дээрге, уруг­нуң ада­зының шериг албаны эрттирип турар черинден справка херек.  Бир эвес бадыланышпаан болза, ылап-ла адазы дээрзиниң дугайында бадыткал турар ужурлуг.
 Шериг албанында кижиниң уруунуң азыралы дээш федералдыг бюджеттен район коэффициентизи-биле ай санының пособиези 14739,4 рубль. Бо чылын Тывада ону 267 пособие алыкчызы ап турар.
Билдириишкинни хөй адырлыг төптерге (МФЦ), Өг-бүле болгаш уруглар херектериниң талазы-биле агентилелдиң социал төлевирлер килдизинге дужаап болур.
– Орулгазы чегей деп канчаар шынзыдарыл, ындыг өг-бүлелерге каш-даа акша өмек-дөмек болгай база оларга дузаламчы пособие кайы хирел?
– Ай санының пособиезин алыр эрге өг-бүлениң ортумак орулгазындан хамааржыр. Өг-бүлениң сөөлгү үш айда ниити орулгазын каттыштыргаш, кижи бүрүзүнге онааштыр үлээр. Ол амыдыраарының адаккы деңнелинден (прожиточный минимум) хөй болбас ужурлуг. Тыва Республикада амыдыраарының адаккы деңнелин өйлеп-өйлеп санап турар. Ол езугаар 2016 чылдың ийиги кварталында амыдыраарының адаккы дең­нелиниң хемчээлдерин көөр болза, мындыг: бир айда чурттакчы кижиге онааштыр 10193 рубль; ажылдап турар кижилерге – 10510 рубль; пенсионерлерге – 8036 рубль; уругларга – 10656 рубль болуп турар.
Маңаа кол негелде чүл дээр­ге, орулгазы чегей дугайында справка албан херек болуру. Ону чагырга черинден, Кызыл хоорайда болза, мэрияның социал политика Департаментизинден алыр. Ол езугаар ай санында республика бюджединден пособие көрдүнген. 
Өг-бүледе кижи бүрүзүн­ге онааштыр орулгазы амыды­раарының адаккы деңнелинден куду болур болза, орулгазы чегей деп санаттынар.  Бо таварылгада ажылдап-ажылдавайн-даа турарындан хамаарылга чокка, ниити орулгазы уруг бүрүзүнге онааштыр чедишпес болур болза, херээжен кижиге 16 хар четпээн уруг дээш 178 рубль, бот иеге – 356 рубль дузаламчы акшаны ай санында санап берип турар.
– Ол-даа болза дуза-ла-дыр харын. А ындыг пособие алырындан бужурганып, оон ойталап турар улус бар бе? Ону алырынга кандыг шаптык, бергелер барыл?
– Пособие алырындан ойталаар таварылгалар чок. Харын-даа ону алыр дээш улус кызыдар. Ынчалза-даа чамдык чединмес өг-бүлелер пособие кылдыртыр дээш документилер дужаарынга бергедежип турар. Чүге дизе документилери четче эвес болур. Ылаңгыя Кызыл хоорайда көжүп келген чамдык кижилерниң паспортунда чурттап турар чериниң бүрүткели азы өскээр чугаалаарга, киир бижидилгези чогундан, оларга пособие тургузары болдунмас­тай бээр. Бо база бистиң бир чидиг айтырыывыс болуп турар.
– Амгы үеде пособие саадаткан деп чугаа чок-ла ыйнаан?
– Саадаткан деп чугаа чок.­ Хоойлу-дүрүм аайы-биле көрдүнген хүнүнге чедир посо­биелер төлеттинип турар. Федералдыг бюджеттен кээр пособие­лерни айның 26-ның хүнүнге чедир шилчидип бээр. А республика бюджединден өскүс уругларга болгаш уруг азырап алган ада-иелерге дузаламчы акшаны дараазында айның 15-тиң хүнүнден эрттирбейн берип турар.
– Саида Хертековна, интервью бергениңер дээш өөрүп четтирдим. Ажы-төлдүг өг-бүлелерниң социал камгалалы дээш чорудуп турар буянныг ажыл-херээңерге чедиишкиннерни күзедим.
Надежда Эргеп.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.