1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

"АМ БАЗА ДОҢУП ЭГЕЛЕДИВИС"

Барыын-Хемчик кожууннуң Кызыл-Мажалык суурда Хомушку Чүргүй-оол кудумчузунда ийи каът бажыңнарның байдалының дугайында «Айбаангы-даа ындыг-ла ый­наан» деп материал 2016 чылдың ноябрь 8-те №129 «Шынга» «Хомудал дептери» рубриканың адаанга үнген.  Каът бажыңнарның соогундан аңаа чурттаар арга чок деп чурттакчыларның хомудалдыг чагаазын истээри-биле бистиң корреспондентилеривис Кызыл-Мажалыкка четкеш, Барыын-Хемчик кожууннуң чагыргазының даргазының амыдырал хандырылга, энергетика, тудуг, транспорт болгаш чуртталга-коммунал ажыл-агый талазы-биле оралакчызы Александр Аракчаа-биле ужурашкаш, бажыңнарны чылыдар дээш, кандыг хемчеглерни ап турарын тодарадып бижээн.
Чоокта чаа ажыл-херээм аайы-биле ук кожуунга сургакчылап чорааш, ийи каът бажыңнарда чурттакчыларның кышты канчаар ашканын сонуургадым. Баштай кожуун чагыргазының даргазының үстүнде айыттынган айтырыг талазы-биле харыылаар оралакчызы А. Аракчаага бардым. Ооң чугаазы-биле алырга, чы­лы­дылга системазының септел­гезин чорудары-биле ТР-ниң Чазааның курлавыр фондузундан 5 миллион рубльди үндүрген, кожуун бюджединиң бот орулгалыг кезээнден котельнаяны эде кылырынга 1 миллион рубль аңгылаттынган. Май 30-ге чедир  трассаны бүрүнү-биле солуур дээрзин чугаалады.
Харыысалгалыг ажылдакчы­ның кабинединден үнгеш, ийи каът бажыңнарның чурттакчылары-биле ужуражып чугаалаштым.
О.С. Монгуш:  “Кышты ниитизи-биле чүгээр, бажыңнарывыста чылыг­ның температуразы ортумак чурттап эртивис. Чылыдылга системазының септелгезин арай орайтады эгелээш, эчизинге чедир доозуп чадап турда, улуг хар-даа чагган, соок дүшкен, арай деп-ле чылыдылга оруктарын дуглап четтиккен. Байдал нарын турган. Чурттакчыларны кожуун чагыргазының даргалары чыып хуралдаткаш, септелге 2017 чылдың апрель айда, чер эрип, чылыг дүжерге уламчылаарын аазаан. Эрткен күзүн дуглаттынган чылыдылга сис­темазын катап чазарлааш, бо чазын солуур. Ону септээ­ринге акшавысты арттырып алган бис дээрзин кожууннуң удуртур-баштаар даргалары чугаалаан. 
Ноябрьның 11-ден эгелеп кочегарканы одадып, чылыгны берген. Бир эвес хөмүр-даштың курлавыры четчир, ону улус оорлавас болгаш котелдарны чогуур деңнелге одаар болза, бажыңнарның чылыы кедергей бооп болур. Кызылдан Чазак Баштыңы Ш.В. Кара-оол кээр дээн-дир дишкеш, батареяларга кижи холу дээй албас изиг кылдыр каш хонук иштинде одап-даа турду. Даргалар келгеш чоруптар, ол-ла кежээ бажыңнарның ишти сооп эгелээр, элдептиг чүве!
Чурттакчыларның талазындан четпес чүүлдер мындыг: бирээде,квартираларының коммуналдыг ачы-дуза төлевир­лерин өй-шаанда, харын-даа чыл-чылы-биле төлевейн, амыр-тайбың чурттап орар. Ийиде, чурттап орар оран-савазынга ээ-ха­рыысалга чок, эжик-дүндүүн, соңга-хаалгазын чылыглап, септеп-селип, эде-хере тыртынмас. Кижи барган черин чуртсунуп, бажың-балгадын чаартып чурттаар ужурлуг деп өгбелеривис угаадып чораан.
Кожууннуң удуртукчулары бо бажыңнарны доңурбас дээш, кызымаккай ажылдап кыштадылар. Чүү дээр боор, күстү өттүр бо бажыңнарны кайыын-даа дарга-бошкалар, солун, телевидение ажылдакчылары кээп хынап көрүп, чурукка тырттырып ап-даа турдулар. Кижи бодаарга, чылыдылга системазының септелгезин чылыг турда-ла эгелээр турган. Октябрь айдан эгелээш, дыка таваар, шүшпең ажылдаан. Күскү кара соокта бажыңнарывыска чилиивиске чедир доңуп, түрээн болгай бис. Чылыг сүрүп, дезип көже бээр черлиг эвес, ажы-төл, кырган-чалыы чок соокка дадыгып калган, өл-шыкты-даа шыдажып чурттап чоруур-ла-дыр бис. Соок­ка хаар­тып, шыкка чиңнедип чорааш, аарып-аржып турарлар хөй. Чылдың-на одалганы орай эгелээш, эрте — мартта-ла одавас­тай бээри чаңчыл болган. Ам база-ла доңуп эгеледивис.
Дарга-бошкалар эткен сөзүн ээлеп, апрель айда Кара-Монгуш деп кижизинге септелгени өй-шаанда шынарлыг кылдырып доостурарынга идегеливис улуг. Оон башка бо бажыңнарның аразынга бомба дүшкен дег оңгул-чиңгил коргунчуу аттыг.
Чурттакчыларга кода девис­кээривиске хүндүткелдиг бооп, арыг-шеверни сагып көрээлиңер, шөе согар болза, чаңгыс кудумчу дег черде бажыңнар-дыр бо, мында ажы-төл дыка көвей. Уруг-дарыывыска үлегерлиг болуп, оларны чараш чүүлге ынак кылдыр кижизидип, чечек-чимистен тарып, өстүрүп көрээлиңер деп кыйгырар кижи-дир мен”.
А.А. Сырат: “Күскү үеде бажыңнарывыс соок, сугнуң келири база үзүктелиишкиннерлиг турган. Чылыгның температуразы 14-15 градус чедер, эки одай бээрге, 16-17 градус чедер, оон өрүлевес. Дыка хөй бажыңнарның кухнялары, удуур,­ чунар өрээлдери дүдүп турар. Подвал иштинде одалга системазының трубалары чарык, оон шык бус кээп турар, крышалар ойбак. Бо шупту четпестер 20 чыл чедип турар, ынча чылдар иштинде чуртталга-коммунал ажыл-агыйының, кожуун, суму чагыргаларының удуртукчулары огулуг хемчег албааннар.
Бистиң квартираларывысты шагда-ла “обраткаже” кожуп каанын эрткен күзүн билдивис, ынчангаш чылыг таптыг келбес. Ол дугайында чугаалаарга, билдириишкиннер киирерге, бухгалтерлери улусту кончуур, сөглээр, чугаа кылдынмас. Чүгле чурттакчыларны буруудадыр.
Бистиң бажыңнарывысты чаа­гайжыды туттунган бажың­нар­га хамаарыштырары болдунмас. Соок, шык, кижи шыдажыр арга чок чыт-бус бүргээн, изиг суг 20 чыл иштинде чок. Квартираларда чылыдар херекселдер кожуп алган, каттангылыг хептерлиг чурттап орар. Эде санажылга кылыр бис дээш, мынчага дээр чок. 10 хире квартирада чурттакчылар печка тудуп алган. Анаа соок дээш акша төлеп турар бис. Даргаларга ону чугаалаар­га, дыңнаксавас, чылдагаанын тывыксавас-тыр”.
Удуртукчулар-биле чугаалашкаш, сеткилим өөрүүр, а чурттакчылар-биле ужурашкаш, муңгараар-дыр мен. Салым-хуузу дыка берге бажыңнар-ла-дыр бо. Ынчалза-даа чогуур хемчеглер алдынып турар-дыр, алызы барып оларның байдалы экижий бээр боор дээрзинге идегеп артым.
Светлана ООРЖАК.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.