1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

АНЫЯК ӨГ-БҮЛЕЛЕРГЕ КҮРҮНЕ ДУЗАЛАМЧЫЗЫ

Май 15-те Кызылдың «Азия төвү» скульптуралыг комплекске Аныяктарның бот-идепкейиниң чылынга болгаш Бүгү-делегейниң өг-бүле хүнүнге тураскааткан байырлыг хемчег болган. Ону ТР-ниң тудуг болгаш чуртталга-коммунал ажыл-агый яамызы организастап эрттирген. Аңаа республиканың бүгү кожууннарындан болгаш Кызыл, Ак-Довурак хоорайлардан өг-бүлелер кээп киришкен.
Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оолдуң өмүнээзинден Чазак Даргазының бирги оралакчызы Органа Натсак аныяк өг-бүлелерге байыр чедирген.
«Чуртталгада эң-не үнелиг чүве өг-бүле болгай. Өг-бүле бүрүзү ажы-төлүн өстүрүп, кижизидер чурттаар оран-савалыг болур ужурлуг. Ындыг-даа болза чуртта экономиктиг кризис үезинде чаа-ла өг-бүле туткан аныяктарга чурттаар оран-сава айтырыын шиитпирлээри нарын болуру чөп. Респуб­лика чеже-даа дотацияда турар болза, Тываның Баштыңы, Тыва Чазак аныяк өг-бүлелерже улуг кичээнгейни салып, чурттаар оран-сава-биле хандырарының аргаларын тып, садып азы тудуп алырынга акша-төгерик-биле дузалап турар.
2011 чылдан тура бистиң республикавыс аныяк өг-бүлелерни чурттаар оран-сава-биле хандырарының федералдыг программазын боттандырар ажылдарда киржип турар.­ Ол үеден бээр программаның киржикчилери болган 500 хире өг-бүле боттарының чуртталга байдалдарын экижидип алыр аргалыг болган» – деп, Органа Натсак демдеглээн.
Байыр чедирген соонда, Чазак Даргазы­ның бирги оралакчызы Органа Натсак бо чылын аныяк өг-бүлелерни чурттаар оран-сава-биле хандырарының федералдыг программазының киржикчилери болган 19 өг-бүлеге чуртталга бажыңын садып азы чурттаар оран-сава тударынга күрүнеден дузаламчы акшазын  ап болурун шынзыткан сертификаттарны тывыскан.
Федералдыг программаның бо чылгы киржикчизи болур аас-кежии кымның өг-бүлезинге таварышканыл? Ол дээрге өг-бүлезин, ажы-төлүн азырап, эртем-билигге чедирер дээш кызып, сагынгыр-тывынгыр ажылдап чоруур кижилер-дир. Бир дугаарында Бай-Тайга кожуундан үш ажы-төлдүг Кежик, Азияна Коңгаларның өг-бүлезин сертификатты алырынче чалаан. Бо өг-бүлениң эр ээзи Кежик 2010 чылда хуу сайгарлыкчы кылдыр бүрүткеткеш, пилораманы ажылдадып, бо хүннерге чедир кожууннуң чонун тудуг материалдары-биле үзүктел чок хандырып келген. Өг-бүле Тээли суурда боттарының күжү-биле 90 дөрбелчин метр чуртталга бажыңын тудуп турар.
Дараазында Ак-Довурактан “Тыва даг-дүгү” комбинаттың слесары Сылдыс Хомушку, Чөөн-Хемчик кожууннуң төп эмнелгезиниң ажылдакчызы Зухра Павлова, Каа-Хем кожууннуң Суг-Бажы школазының ажылчыны Чинчи Сат, Кызыл кожууннуң Каа-Хем суурдан Белек Монгуш, Мөңгүн-Тайганың Мугур-Аксындан Владислав Созур-оол, Өвүрнүң Хандагайты школазының математика болгаш информатика башкызы Ай-Чүрек Донгак, Бии-Хемниң Сесерлигден Сергей Касага, Сүт-Хөлдүң Суг-Аксы суурдан почта салбырының эргелекчизи Анела Ондар, Таңдының Кызыл-Арыгдан Радион Шагаачы, Тере-Хөлдүң Кунгуртуг суурдан Аэли­та Сармыгыр, Тес-Хем кожуундан почта салбырының эргелекчизи Аржаана Чооду, Тожунуң Ырбан суурдан Александр Артемкин, Улуг-Хемниң Шагаан-­Арыгдан Алексей Кара-Хуна, Чаа-Хөлдүң Булуң-Теректен Айдыс Минчит-оол, Чеди-Хөлдүң Хендергеден Шолбан Бакаа, Эрзинниң Нарындан Чейнеш Бавуу, Ак-Довурактан Арслана Докмит, Кызыл хоорайдан Дмитрий Василовскийниң өг-бүлелери чуртталга бажыңын садып алырынга болгаш чуртталга оран-савазын тударынга күрүнеден дузаламчы акшазын алырын шынзыткан сертификаттарны холга алганнар.
“Аныяк өг-бүлелерни чурттаар оран-сава-биле хандырарының прог­раммазын боттандырары дээш шудургу ажылдап, үлүг-хуузун киирип чоруур кижилерге улуу-биле өөрүп четтирдивис! Бүгү-делегейниң өг-бүле хүнү-биле шуптуңарга байыр чедирип тур мен. Өг-бүлеңерге аас-кежикти, чедиишкиннерни, тайбың чолду күзедим!” – деп, Кызыл хоорайдан Дмитрий Василевский сертификатты ап тура чугаалаан.
“Улуу-биле өөрүп четтиргенимни илередиксеп тур мен. Бо хире улуг деткимчени ап тургаш, күрүнеден камгалап турар деп чүвени кижи медереп, бодап келир-дир. Мындыг программаны боттандырып турары дээрге-ле, аныяк өг-бүлелерни күрүнеден деткип, камгалап турары ол ышкажыл. База катап улуу-биле четтирдим! Өг-бүле хүнү-биле!” – деп, Эрзин кожууннуң Нарын суурдан Чейнеш Бавуу өөрүшкүзүн үлешкен. 
ТР-ниң Тудуг болгаш чуртталга-коммунал ажыл-агый яамызының күрүне программалары болгаш инвес­тициялар талазы-биле килдизиниң улуг эксперти Аяс Нурзаттың биске берген тайылбырын езугаар алырга, 2017 чылда ук программаның күүселдези дээш федералдыг бюджеттен 51 млн., республикадан 40 млн., тус черниң акша-хөреңгизинден 22 млн. рубльди үндүрүп, ниитизи-биле 113,9 млн. рубльге акшаландырарын көрген. 
Бо  2017  чылда “Аныяк өг-бүле­лерни чурттаар оран-сава-биле хандырар” федералдыг программаның киржикчилери кылдыр республикадан 227 өг-бүлени шилип алган. Олардан 143 өг-бүле күрүне деткимчезин чурттаар оран-сава тудуп алырынга  ажыглаар болган. Ооң түңнелинде бо чылын 10 муң дөрбелчин метр чуртталга шөлүн ажыглалга  киирер. Ук программаның киржикчилеринден 63 өг-бүле күрүне деткимчезин ипотека чээлизин төлээринге ажыглаар, 19 өг-бүле бирги болгаш ийиги чергениң рыногундан чуртталга бажыңнарын садып алырын планнаан.
Аныяк өг-бүлелерни чурттаар оран-сава-биле хандырар” федералдыг программаның артып калган 108 киржикчизи база шак-ла ындыг сертификаттарны бо чылдың дургузунда алырлар.
Бүгү-делегейниң өг-бүле хүнүн таварыштыр байырлыг хемчеглер кожууннар төптеринге, суурларга база болган. Ол байырлалдарда агитквартиралар көрүлделерин түңнеп, мөөрейлерни эрттирип,  аныяк өг-бүлелерни алгап-йөрээп, ыр-шоор, танцы-сам орайга чедир үргүлчүлээн.
Даш-оол МОНГУШ.
Авторнуң тырттырган чуруктары. 

 

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.