1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

АРЫГ-СИЛИГ - ООҢ АЖЫЛЫ

Кызылдың девис­кээ­­риниң арыг болуру хоо­райның «Чаагайжы­дылга» муниципалдыг бүдүрүлгезиниң ажыл­чыннарының ажылындан дорт хамааржыр. 
Татьяна Дамдын-ооловна 1996 чылдан бээр «Чаагайжыдылга» бүдүрүлгеде өөннүң ээзи Андрей Достаевич-биле кады ажылдап, Тываның найысылалын арыг-чаагай болдурар дээш боттарының үлүүн киирип келгеннер. Олар ажыл-ишке эптиг-демниг өг-бүле. Андрей Доста­евич эр кижи болгаш, бодунуң участогун аштап доозупкаш, Татьяна Дамдын-ооловнага үргүлчү дузалажып кээр. Кызыл хоорайны арыг-силиг тудары эң ылаңгыя кыжын кончуг берге. Улуг харлыг бо кыш оларның ажылынга дыка аар болган. «Өөм ээзиниң дузазы мээң ажылымны дыка чиигедип келген – деп, Татьяна Дамдын-ооловна чугаалап турду. – Херээжен кижиге бо ажыл кыжын дыка берге апаар». Кызыл хоорайның чаагайжыдылгазынга хөй чылдарда ак сеткилдиг кызымак ажылы дээш Татьяна Дамдын-ооловна биле Андрей Достаевич Монгуштар хүндүлел бижиктер дээш өске-даа шаңналдар-биле «Чаагайжыдылга» муниципалдыг бүдүрүлгеден шаңнадып келгеннер. 
Олар Кызыл хоорайга ажылдап кээриниң мурнунда Хову-Аксы суурга Татьяна Дамдын-ооловна садыгжылап, Андрей Достаевич хлеб быжырып ажылдап турганнар. Ажы-төлү өзүп, эртем-билиг чедип алгаш, Кызылга чурттай бээрге, оларның чоогунче чедип кээп, кандыг-даа ажылды кылып шыдаар болгаш, 90 чылдарның берге үезинде Кызыл хоорайның «Чаа­гайжыдылга» муниципалдыг бүдүрүлгезинге ажылдап кирип, чаа ажылынга ижиге бергеннер. Уруглары шупту эртем-билиг­лиг, ажыл-иштиг, өг-бүлелиг, ажы-төлдүг. Татьяна Дамдын-ооловна биле Андрей Достаевич уругларының амыдырал-чуртталгага шуудаарынга, оларның ажы-төлүн азырап өстүреринге дузалажып чоруурлар.
Кызыл хоорайның «Чаа­гайжыдылга» муниципал­дыг бүдүрүлгезиниң ажылчын­нарының хөй кезии херээжен кижилер, оларның хүн бүрүде берге ажылын көргеш: «Боттарының ажылын аар-берге дивес, кандыг-даа кадыг ажылды кылып шыдаар, кончуг шыдамык, езулуг эр тура-соруктуг кижилер-дир. Оларның ажылын эр кижи бүрүзү сегирип албас» — деп, бо кижи бодаар.
Оларның ажыл-ижин Кызыл хоорайның эрге-чагыргазы чедир үнелевейн келген деп болур. «Кызыл хоорайның хүндүлүг хамаатызы» деп атты алганнарның аразында хоорайның сайзыралынга дорт үлүүн киирген кижилер тудугжулар, чуртталга-коммунал ажыл-агыйының, чаагайжыдылга ажылының ажылдакчылары каш-ла кижи. Кызылдың хоорай бооп сайзырап келгенинге, арыг-чаагайынга дорт хамаарылгалыг кижилер ооң хүндүлүг хамаатыларының аразынга хөй болгу дег. Хоорайның чаагайжыдылгазынга ажылдап келгеннерниң аразындан чүгле чаңгыс Нина Сарыгларга «Кызыл хоорайның хүндүлүг хамаа­тызы» деп атты 1998 чылда тывыскан. Бо шаңнал чүгле ооң бодунга эвес, а Кызылдың арыг-чаагайын холунга тудуп чоруур кижилерге хүндүткелдиң демдээ болган. Нина Васильевна хып дээн аныяандан пенсияже үнгүже чедир ЖЭУ-2-ге ажылдаан. Ону таныыр кижилер Нина Васильевнаны ажылынга кызымаа, ак сеткилдии дээш дыка хүндүлээр. Бодунуң ажы-төлүн, уругларының уруг-дарыын төрээн хоорайы Кызылга ынак, ооң арыг-силии, чараш-чаагайы дээш сагыш човаар кылдыр кижизидип келген. 
Кыштың соогунда, чайның изиин­де-даа кара эртенден орай  кежээге чедир «Чаагайжыдылга» бүдүрүлгениң ажылдакчылары хоорайның кудумчуларын, шөлдерин аштап, республиканың төвүн арыг тудуп, бокка алыс­пайн турарлар. Оларның бо белен эвес буянныг ажылын Кызылдың чурттакчыларының чамдыызының медереп билбес, боттарының богун кайы хамаан­чок октап, дем чаа-ла аштап каан черни дораан-на бокталдырыптары хомуданчыг. 
Оларның ажылын, оларның боттарын хүндүлээлиңер. Найы­сылал Кызылдың арыг-силии – оларның ажылы.
Шаңгыр-оол МОҢГУШ.
Владимир ЧАДАМБАНЫҢ тырттырган чуруу.

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.