1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

АЯК-ШАЙНЫ ААРТАП ОРА…

КЫШ

Аккыр энчек черниң кырын

Арга-шөлдү кааставытты.

Бөкпек талдар сылдыс дискен

Мөңгүннүг ак маанай кеткен.

 

Алаак ишти аян черде

Ак хар бөрттүг «ирей» олур.

Чанынга кээп, «бөргүн» уштуп,

Сандайланып олуруптум.

 

Маңнаан аңның сеткил-хөңнүн

Маңган харда бижип каап-тыр.

Чогаалдарын номчуп ора,

Солун, байын магададым.

Нина  ЭРТИНЕ.

ЧАА  ЧЫЛДЫҢ  БҮДҮҮЗҮНДЕ

Дээрде сылдыс

Демин менче карак базып,

Изигленме, шупту чүве анаа боор деп,

Идегелди оттурду-даа.

      Чагган харлар

      «Сагыш агы бис дег ак» деп,

      Саймааралга алзывыткан сеткилимни

      Сагыш човап оожургатты.

Хыраа, хыраа,

Хырааланган арга күжүр

Кылаңайнып, чараш көстүп,

Кывыскы бооп чайынналды.

      Ынчалза-даа сеткил-хөңнүн

      Ырак дээрде сылдыстар-даа,

      Чап-чаа чагган харжыгаш-даа

      Чымчадып ап шыдавастар.

Чүгле харын Чаа чылда

Чаражым сээң карактарың

Чааскаанзыраан эжиң мени

Чаглак болуп чылыдыптар.

Галина  БҮРБҮЖҮК.

ЫНАКШЫЛДЫҢ  СЫЛДЫЗЫ

Караңгы дүн сылдызынга ынакшаан дег,

Караам оду ынакшылым сөглеп чору.

Октаргайның сылдызынга аттан бергеш,

Ораннарже херел чажып чайынналыыл.

 

«Ынак мен» деп сөглээн сөзүң чүден бедик.

Ынакшылдың херелинден чыраан сылдыс,

Чажыттарны дуглап бүргээн булут ажыр

Чалыы шаавыс оруктарын чырыдып бээр.

 

Бир-ле катап сылдызывыс булут ажыр

Бедик черден чүректерже херел чажып,

Билбээчеңнеп, ынакшылдан дескеннерниң,

Бижииргешкен сеткилдерин ажытчып бээр.

 

Булут ажыр ынакшылдың херелдерин

Бүргеп, чаъстаан бойдус дуглаар.

Аяс дээрни манап алгаш, ол-ла сылдыс

Аян кирип, катап чырып чаңнап келир.

Арияна  МОНГУШ.

Кызыл  хоорай.

БАШТАЙГЫ  ХАР

Оттуп келгеш, соңгаже бакыладым: долгандыр ак чайт. Баштайгы харның черниң кырын энчектевишаан, улай-улай чаап турарын дүвүреп-даа, өөрүп-даа хүлээп көрүп ора, чашкы үемниң оранынче чоорту эсти бердим…

Бичии чаштар кудайның өртээ чок белээ — харжыгаштарга өөрүп, анайлар дег дешкилээнзиг маңнажып турары каракка көстүп, оларның кем чок хөглүг каткызы дыңналып келди…

Ак энчек-биле шугланган даглар, бажыңнар, кудумчулар сүт өңү дег маңган ак апарган, бир-ле буянныг чүүлдү оштап турганын сагындырды. Хөй санныг харжыгаштар агаарга хөглүү кончуг самнавышаан, черже бадып, саарлып-ла турлар.

Чаяна  ШИЛОВА.

ХОСТУГ  ӨРТЕКТЕР

Шоодуг

Чаа чылды уткуурунга чедир каш хонук артканда, эрги өөренген чаңым-биле найысылалда «Гаруда» шывыглыг рынокка кире бердим.  Ажы-төлүмге, алган кадайымга белек-селек садып албышаан, аңаа чергелештир эът аймаан аптар бодалдыг барган мен. Ыңай-бээр шуушкан, чорук- херек бүдүрген кижилер-ле эңмежок.

— Бир килограмм эъттиң өртээ чежел? — деп, шала  чүгүртүлеңнээш карактарлыг, кызылзымаар чаактарлыг  аныяк эрден айтырдым.

— Шоолуг эвес, 250 борбак рубль — дээш, ужуру билдинмес кылдыр хүлүмзүрүп кагды.

— Ынчаарга бичии болгаш чедип кээр мен. Ийиги каътче үнгеш келийн — дээш, чоруптум.

Үр болбайн, белек-селек садып алгаш, дедир-ле демги оолдуң чанынга келдим. Кижим мени көрүп кааш, чүнү-даа айтырбайн, эъдин деңзилей берди.

— Таптыг-ла 3 кг болду, акызы. Ынчангаш 900 рубль төлээр-дир силер — деп, калькулятор танактарын каш бас­каш, чугаалай-дыр.

— Чүге өртээ улгады берген ышкаш апарды. Демги сээң чугаалааның езугаар бүдүү иштимде санаарымга, моон оранчок эвээш болду — деп, чүвениң ужурун билбейн, кайгалзымаар эрден айтырдым.

— Ында кижи билип чадаар чүве чок, акызы. Келир чылдың январь 1-ден эгелеп пенсионерлерниң пенсиязын өстүрер дээнин чаа-ла солундан номчудум. Ынчангаш 50 рубльди немептеримге, бир кг өртээ 300 рубль апарды – дээш, база катап хүлүмзүрүп кагды.

Өртектерни хостуг салыпкан бо үеде бараан өртээн доктаадырын ээзи билир болу бергенинге иштимде хомудазымза-даа, ам канчаар, албас дээрге, аштай бээр хырын кончуг деп бодааш, садыгжы-биле үзе санашкаш, чанып чоруптум.

Андрей  ИРГИТ.

АЪШ-ЧЕМИҢЕР  ЭЛБЕК  БОЛЗУН

Чаа чылга чедир 11 хонук арткан. Байырлал столунга ногаа аймаандан аъш-чем колдадыры онза, чү­­ге дизе хой оът чиир амытан болгай. Ынчангаш аъш-чемниң чамдыызын хой хевирлиг кылдыр каастап алырга, үнүп орар чылдың ээзи дыка өөрүүр болгаш Чаа чылда буян-кежикти хайырлаар. Номчукчуларывыс­ка байырлал столунга амданныг болгаш кылыры белен салаттарны сүмелеп тур бис.

Салат  «Харжыгаш»

Салатты кылырда, ажыг­лаар аъш-чем: ыштаан дагаа эъдиниң төжү, 100 гр чернослив, 200 гр мөөгү (шампиньон), 3 хайындырып каан чуурга, 100 гр быштак, 1 согуна, 100 гр үүрмектеп каан  грек тоорук, майонез.

Белеткээри: эгезинде бо даңзы езугаар продуктуларны белеткеп алыр. Черносливти изиг сугга 30 минута дургузунда шыгыткан соонда, узун, шөйбек кылдыр доорап алыр. Дагаа   эъдин база узун шөйбек кылдыр доораар. Быштакты улуг    үттүг дүр­­­­бүүшке хээр. Мөөгү­­лерни узун, шөйбек кылдыр кес­кеш, согуна-биле олива үзүн­­­­ге быжырып алыр. Салаттың бирги каъдынга черносливти салгаш, майо­нез-биле чаар. 2-ги каът: дагаа эъди, майонез. 3-кү каът: мөөгү, майонез. 4-кү каът: чуур­ганың сарыг кезээ, майонез. 5-ки каът: быштак, майонез. 6-гы каът: грек тоорук, майонез. 7-ги каът: чуурганың ак кезээ, майонез. Ооң кырын петрушка бүрүзү, арткан чернослив-биле каастап алыр.

Салат «Онзагай»

Салатты кылырда, ажыг­лаар аъш-чем: 400 гр инек баа­ры, 1 морковь, 1 болгар перец, 2 согуна, 2 дузаан огурец, 1 укроп сывы, 3 омааш олива үзү-биле майонез, 50 гр кадыг сорттуң быштаа, салат бүрү­лери.

Белеткээри: инек баарын, морковьту, болгар перецти, согунаны узун, шөйбек кылдыр доорааш, олива үзүнге быжырар. Дузаан огурецти база узун, шөйбек кылдыр доораар. Ишкир тавакка  амдан аайы-биле дузааш, майонез биле олива үзү холаан холуксаа-биле шуптузун былгаар. Болу бээрге, тавакка салат бүрүлериниң кырынга салатты салыр. Ооң кырын дүр­­бүүш-биле хээп каан быштак база укроп сывы-биле каас­таар.

Салат  «Мономахтың  бөргү»

Салатты кылырда, ажыг­лаар аъш-чем: 100 гр ак биле кара изюм, 200 гр быштак, 3 ха­йындырып каан чуурга, 1 но­гаан яблок, 100 гр үүрмектеп каан  грек тоорук, 1 гранат, майо­нез.

Белеткээри: ак биле кара изюмну изиг сугга 15 минута дургузунда шыгыдар. Хайындырып каан чуурганы, быштакты, 1 ногаан яблокту бичии үттүг дүрбүүшке хээр. Гранаттың картын карттааш, ооң каттарын аңгы­лаар. Бирги каът: дагаа чуургазының ак чери. 2-ги каът: быштак. 3-кү каът: чуурганың сарыг чери. 4-кү каът: яблок. 5-ки каът: морковь. 7-ги каът грек тоорук. Салатты калбак тавакка бөрт хевири кылдыр дүрзү­­лээр. Ооң кырын майонез-биле чаггаш, чүзүн баазын «эртине даштар» гранаттың каттары, ак биле кара изюм-биле чараштай каастаар. «Мономахтың бөргү» деп салат белен.

Салат «Огородта өшкү»

Салатты кылырда, ажыг­лаар аъш-чем: пекин капуста, 2 кызыл болгар перец, 3 помидор, 3 огурец, 1 баш чеснок, 200 гр кадыг сорттуң быштаа, 1 укроп, 1 базилик сывы, 1 банка кукуруза консервазы, майонез.

Белеткээри: ногаа ай­маан чуггаш, бичежек, дөрбелчин хевирлиг хээр. Капустаны узун, шөйбек кылдыр доорааш, укроп, базилик, консервалаан кукурузаны суундан аңгылааш, ишкир савага амдан аайы-биле ду­заар, кара, хоюг перецти холуур. Бичии үттүг дүрбүүшке   дүр­бээн чеснокту майонезке холааш, эки былгаар. Ол холуксааны салатка холаан соонда, кырын бичии үттүг  дүрбүүшке хээп каан быштак-биле каас­таар, ол өшкү­­нүң (хойнуң) кежи болур, ол-ла быштактан хойнуң буттарын, куду­руун чазаар. Өшкүнүң карактарын, кулактарын оливадан чогаадып, укроп биле базиликтиң сыптары-биле каастап алыр.

Салат «Ананас иштинде фруктулар»

Салатты кылырда, ажыг­лаар аъш-чем: 1 ананас, 1-2 банан, 1 апельсин, 1-2 киви, 1 яблок, кара өңнүг виноград, тоорук (тайга, грек тоорук, арахис…), йогурт, чигир пудразы, мята бүрүзү.

Ананасты чартыктай кес­кеш, иштинде чымчаан сава апаар кылдыр уштуп кааптар. Ооң ортузунда кадыг кезээн кескеш, октаар. Банан, киви, апельсин, яблок, виноград, ананастың чымчаан дөрбелчин хевирлиг доораар. Салат болу бээрге, тайга тооруу, йогурт холаан соон­да, чартыктаан ананас иштинче салыр. Бир эвес грек тоорук, арахис хо­луур апарза, ону үүрмейтеп алыр. Салаттың кырын чигир пудразы база чечектей кескен киви, мята бүрүзү-биле чараштап каастаар. 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.