1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

БАЙЫРЛЫГ ЕЗУ-БИЛЕ ҮДЭЭН

Чыл санында ноябрь 15-те шериг оолдарның хүнүн Россияга 1992 чылдан тура демдеглеп эгелээн. Ада-чур­тун камгалаары дээрге-ле, эр кижиниң хүлээлгези. Ынчангаш бо байырлалды Россияның аңгы-аңгы хоо­райларында демдеглеп, ян­зы-бүрү хемчеглерни  эрттирип турар.
Ноябрь 15-те Кызылдың уран чүүл кол­леджинге шериг оолдарның байырлалын эрттирип, Тываның аңгы-аңгы кожуун­нарындан 29 оолду байырлыг езу-биле үдээн.
Аңаа Тыва Республиканың Чазак Дар­газының оралакчызы Аяс Чудаан-оол, Тываның шериг комиссары Юрий Марков, ТР-ниң Дээди Хуралының (парламент) депутады Леонид Кара-оол, Тываның Камбы-лама эргелелинден Аяс башкы база шериг чоруур оолдарның ада-иелери, чоок улузу кээп киришкен.
“Хүндүлүг, шеригжилер! Бөгүн бүдүн Россияда шериг хүнүн демдеглеп эрттирип турар-дыр. Шериг хү­лээлгезин эрттирери дээр­ге эр кижиниң чуртталгазында база бир чугула чада-дыр. Шериг херээн эрттирип тургаш, аңгы-аңгы регионнардан бодуңарның үе-чергеңер оолдар-биле таныжып, хөй эш-өөрлүг болур силер. Каяа-даа чорааш,­ төрээн чери­ңерниң төлээлекчилери бис дээр­зин утпаңар. Ада-чурттуң Улуг дайы­ны­ның үезинде тыва эки турачылар тө­лептиг шериг­лер болганын билир-ле болгай бис. Силер база олар дег бо­лу­ңар! Өгбелериңерниң маадырлыг чоруктары силерге үлегер-чи­жек болур болзун! Бир эвес арыг-силиг, шынчы, дузааргак, бодуңарга шыңгыы негелделиг, эрес-дидим болур болзуңарза, шериг эрттирип турар кезээңерге илереп, бирги одуругларга­ чо­руур­ силер. Россияның Маа­­­­ды­ры, чаңгыс чер-чурт­туу­ңар Сергей Күжүгетович Шой­гу­нуң база өске-даа күрүне шаң­налдарын алган чаңгыс чер-чурт­тугларыңарның мурнунга бүзүрелди, хүндүткелди чаалап алыңар! Бүгү тыва чон, ада-иеңер, кады-төрээннериңер силерге чоргаарланыр кылдыр эрес-дидим, шынчы болу­руңарны күзедим! Бир чыл болганда, хүлээлгемни кончуг эки күүседип каан мен деп бодалдыг чанып келир кылдыр шериг кезээниң дүрүмнерин хажытпайн, командирлерге дыңнангыр болуп, улугну улуг деп, бичии­ни бичии деп хүндүлеп чоруңар!
А шериг чоруп турар оол­дарның ада-иелеринге, душтуктарынга, чоок улузунга шыдамык болурун, чүү-даа болуп турар болза, кандыг-даа байдалда шеригде кижизин манап чоруу­рун, оларның-би­ле харылзаазын кезээде үспезин кү­зе­дим!” – деп, ТР-ниң Ча­зак Даргазының оралакчызы Аяс Май-оол­ович Чудаан-оол чугаалады.
Байырлыг үделге үезинде Тываның шериг комиссары Юрий Иванович Марков сөс алгаш: “ Ниитизи-биле 29 кижини бөгүн үдеп тур бис. Оларның 19-у на­цио­нал гвардияже, 10-у Санкт-Петербург хоорайже чоруур.
Шериг чоруур оолдарга чагып тура: “Бир-ле дугаарында, өөңерде аваларыңар манап олу­рар деп сактып алыңар. Ава­­­ларыңарның кадыкшылы силерниң шеригни канчаар эрттирериңерден кончуг хамааржыр. Бир эвес аваларны өөртүр болзуңарза, оларның кадыкшылы эки болур, а бир эвес хомудадыр болза, кадыкшылы баксыраар. Шериг чоруур оолдарны үдээн санымда-ла, эки-даа, багай-даа чижектерни оларга чугаалап бээр кижи мен. Чамдыкта оолдар шеригге чеде бергеш, мактаныр дээш аваларынга меге-даа чүүлдерни чугаалапкан азы бижипкен болур. Биске ийи таварылга болган: бир солдат шериг хүлээлгезин Юрга хоорайга эрттирип тургаш, авазынга Украинада мен дээн. Өскези Россия иштинде бир хоорайга шериг эрттирип тура, авазынга Сирияда мен дээн.  Аваларыңар кайы хире дүвүрээр деп бодаар силер? Оларны херекчок черге коргуткан херээ чок. Ийиде, бо хүнден эгелээш арага ижери силерге шуут хоруглуг. Чүге дээрге арага ижер болзуңарза, кем-херек үүлгедиишкини кылып, частырыг кылып ап болур силер. Шериг эрттирип турар оолдарның турар кезектеринден биске үнелел чагаалар чедип келир. Ооң мурнунда арай багай үнелелдер көвей турган болза, а сөөлгү үеде 75-80 хире хуузу эки үнелел берген чагаалар болуп турары биске өөрүнчүг. Үште, төрээн чериңерниң, төрел чонуңарның адын бодаңар. Ынчангаш шериг хүлээлгеңерни эки эрттирериңерни база ак орукту күзедим! А аваларга оолдарын төлептиг кылдыр кижизидип кааны дээш улуу-биле четтирдивис. А адактың сөөлүнде душтуктарын үдеп турар аныяк кыстарга, ынакшаан эжиңерни хөй эвес, а чаңгыс-ла чыл-дыр, манап алыңар! Солдат кижи кезээде ок-моңгу тудуп алган чоруур, ынчангаш оларның сагыш-сеткилин дүвүредипки дег, билдинмес чүүлдер кылбаңар. Чүү-даа болуп турар болза, боду чедип келирге сайгаржып алыр силер. Сиилең болбаңар. Ынак эжиңерни шынчы манап алыңар!” – деп чагыды.
“Төрээн чуртун камгалаары кижи бү­рүзүнүң хүлээлгези-дир. Удавас че­дер черлериңерге чеде бергеш, даңгы­рак хүлээп алган сооңарда, төрээн чериңерниң камгалакчылары болур силер. Шеригге баарыңарга, Россияның аңгы-аңгы хоорай, суурларындан аңгы-аңгы деңнелде кижизидилгелиг силерниң үе-чергеңер оолдар бар болур. Шеригге баргаш, устав-биле таныжып, ону хүлээп алыр силер. Ында солдат кижиге херек ужурлуг дүрүмнер шупту бар. Тиилеттирип чорбаан, көшкүн араттың чуртту – Тывадан мен деп кажан-даа утпаңар. Шериг эрттирер чаңгыс чылыңар дээрге силерге улуг шылгалда-дыр. Тываның патриотчу организациязының мурнундан силерге белекчигештер белеткеп алдывыс. Бо дээрге эр кижиниң хажыдып болбас 9 дүрүмүн бижээн чүүлдер-дир. Шеригге баарыңарга, кым-даа силерге аңгы чем кылып бербес, кым-даа өскелерден ылгалдыг орун эдип бербес, шуптуңар дең байдалга чурттаар силер. Ол бүгүнү шыдажып эртип шыдавас улус дораан илереп кээр. Ынчан кымның канчаар кижизиттингени, кымның кайы хире күштүү көстүп кээр. Бир эвес ше­ригге бир-ле таарымча чок чүүл болур болза дораан биске дың­надыптар. Ынчан чедип, барып сайгаржыр апаар бис. Шериг хүлээлгеңерни чедиишкинниг эрттирериңерни, күштүг болгаш угаанныг болуруңарны күзедим!” – деп, бодунуң ээлчээнде чылыг-чымчак сөстер-биле ТР-ниң Дээди Хуралының депутады Леонид Валерьевич Кара-оол оолдарны чүглендирип, сорук киирди.
Дараазында  Тываның Камбы-лама эргелелинден Аяс башкы оолдарга ак орукту күзеп чалбарган соонда, Кызылдың уран чүүл колледжиниң студентилери база Россияның президентизиниң  кадет училищезиниң болгаш Кызылдың 2 дугаар школазының өөреникчилери оюн-тоглаазы, ыры-шоору болгаш солун көргүзүглери-биле байырлалды аян-шинчи кииргеннер.
Айдың ОНДАР.
Арслан АРАКЧААНЫҢ тырттырган чуруктары.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.