1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

БАЙЫР ЧЕДИРИИШКИННЕРИ

Эргим хамаатыжыларым! 
Эргим чуртташтарым!
Чөөн чүктүң ай календарын езугаар Чаа чыл – Шагаа байырлалы-биле сеткилим ханызының байыр чедириишкиннерин хүлээп ап көрүңер! Бистиң хөй нацио­налдыг болгаш хөй шажын-чүдүлгелиг республикавыста ол байырлал шагда-ла интернацио­налчы, Ты­ваның ян­зы-бү­рү чоннарын болгаш культу­раларын эвилелдеп турар байырлал апарган. Тыва чоннуң чүс-чүс чылдарның езу-чаң­чыл­да­ры мөөң­нелген ук байыр­лал кижи бү­рүзүнге бил­дингир. Олар кижиниң кезээ-мөңгеде чаарт­тынып турар бойдустуң күш­тери-би­ле чаңгыс эвин болгаш хөөн­нежилгезин, чырык эгелерниң тиилелгезин болгаш өөрүшкүзүн символчудуп, улугларны, төрел харылзааларны хүндүлээр, күш-ажылга ынак болурун кижизидер дээн чижектиг кижи амытанның ниити үнелелдерин сур­таалдап чоруур.
Шагааның байырлаашкыны-биле холбашкан ужурларны болгаш езу-чаңчылдарны катап диргизип тура, бис үндезин-таваанда – төрээн черинге ынакшыл, өг-бүле одаанга ыдыкшыл, амыдыралдың кадык овур-хевири, кижи амытанның бөдүүн болгаш мөңге өөрүшкүзүн үнелеп билиишкиннери сиңген чонувустуң амыдыралының сагыш-сеткил үндезин-дөстеринче эглип кээп турар бис.
Улус-чон кезээ шагда Шагаа-биле бодунуң идегелдерин холбаар. Үнүп олурар Хаван чылы – чөөн чүк календарының 12 чыл эргилделиг циклиниң сөөлгү он ийи чылының демдээ. Чиңгине чүдүлгези буддизм болуп турар чурттарда Хаван демдээниң хүлээп көрүүшкүнү европейжи чурттардан көскүзү-биле ылгалдыг, мурнуу-чөөн чүкте Хаванны угаан, шынчы болгаш идегелдиг чорук-биле, күш-ажылчы болгаш шыдамык чорук дээн чижектиг шынарлар-биле бирги ээлчегде шаңнап турар.
Чаа чыл Тываның өг-бүле бүрүзүнге ынакшылды болгаш эптежигни, аас-кежикти болгаш чаагай чорукту эккээр болзун! Орууңар ак, күзелдериңер – күштүг, соругдааныңар – арыг, ажыл-херээңер – чаагай-ла болзунам!
Шагаа-биле!
Тываның Баштыңы 
Ш. КАРА-ООЛ.
 
Хүндүлүг чаңгыс 
чер-чурттугларым!
Тыва Республиканың Дээди Хуралының (парламентизиниң) болгаш «Чаңгыс демниг Россия» партияның мурнундан силер бүгүдеге үнүп кел чыдар чер олуттуг сарыгзымаар Хаван чылы-биле изиг байыр чедирерин чөпшээреп көрүңер! 
Төнүп турар Ыт чылында республикавыс хөгжүлделиг ажылдаан, бүгү талалыг чедиишкиннер эвээш эвес. «Чаңгыс демниг Россия» партияның төлевилелдериниң дузазы-биле  чамдык кожууннарывыстың элээн каш школаларының спорт залдарын чаартып, сумуларда чаа Культура бажыңнарын, а харын-даа школаларны, уруглар садтарын тудуп, ажыглалче киирдивис. Губернаторнуң социал угланыышкынныг төлевилелдериниң ачызында дыка хөй аныяк өг-бүлелер хууда кыштагларлыг, мал-маганныг апарган. Олар республиканың көдээ ажыл-агыйының хөгжүлдезинге үлүг-хуузун киирип эгелээн. 
Чаа үнүп орар сарыгзымаар Хаван чылында мурнувуста салдынган сорулгаларывысты чедип алыр дээш, бүгү күжүвүстү салып, аравыста демниг, бурунгаар чүткүлдүг болурувус­ту күзеп, кижи бүрүзүнге каң дег кадыкшылды, өг-бүлелерге долу аас-кежикти, ажы-төлдерге өөрүшкү-маңнайны сеткилимниң ханызындан күзеп тур мен. 
Шагаа чаагай, шаг чаагай! Курай-курай!
Хүндүткел-биле,
ТР-ниң Дээди Хуралының (парламентизиниң) Даргазы К. Даваа. 
 
ЭРГИМ ЧОНУМ, ХҮНДҮЛҮГ 
ЧАҢГЫС ЧЕР-ЧУРТТУГЛАРЫМ!
Үнүп орар 8 ак меңгилиг, чер олуттуг Хаван чылының Шагаа байырлалы-биле!
Шагаа тыва чоннуң бир кол улуг байырлалы. Шагаа байырлалында чүгле дириг амылыг амытаннар эвес, а бүдүн дириг бойдус арыгланып турар, кижиниң иштики делегейи, угаан-медерели база хирлиг сагыш-сеткилден арыгланып, арыг үзел-бодалдарны бодап, чуртталгазын оон-даа бедик деңнелче чедирериниң чүткүлүн оттурар. Ол дээрге-ле Шагаа байырлалы шаг-шаандан тура-ла Богда бурганның өөредии-биле дорт харылзаалыын көргүзүп турары болур.
Шагаа соонда хүрээлерге 15 хонуктуң иштинде номналдарны номчуп, чонну лама башкылар хүлээп алыр. Үш муң чыл бурунгаар Будда бурган ол үениң иштинде өөреникчилеринге бодунуң Өөредиин кайгамчык хуулгаазыннары-биле көргүскен. Бо үеде база ол 15 хонуктуң иштинде кайгамчык хуулгаазыннар болуп турар.
Чүдүкчү кижи бүрүзү Шагаа соонда хүрээлерге барып, лама башкылардан үнүп келген чылда бодунуң хууда чурагайын ай­тырып, эдилгелерни кылдырып алыр ужурлуг.
Үнүп орар чыл нарын болурун бо хүнде делегейде болуушкуннар, байдалдар көргүзүп турар. Ынчангаш силерге туруштуг болурун күзедим. Ыдыктыг Будда мынча дээн: «Эң-не улуг эртине – кижиниң чуртталгазы». Ынчангаш бот-боттарыңарны үнележип чоруңар. Үш эртине – Будда бурган, ооң Өөредии, Лама башкыларның бөлүү силерни камгалап-ла чоруур болзунам!
ТР-ниң Камбы-ламазы 
Лопсан Чамзы.

 

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.