1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

БАРЫЫН-ХЕМЧИК, БАЙ-ТАЙГА КОЖУУННАР: НААДЫМ-2017

Бай-Тайга, Барыын-Хемчик кожууннарның малчыннарының Наадым байырлалдары август 4-5 хүннеринде болуп эрткен.
Барыын-Хемчик кожууннуң мал­чыннарының Наадым байырлалы Кызыл-Мажалыктың Чүргүй-оол Хомушку аттыг парыгынга көдээниң ажыл-ишчилериниң байырлыг чыскаалы-биле эгелээн. Чыс­каалды Ак сумузунуң эң төлептиг ажыл-ишчилери: мурнакчы малчыннар, кадарчылар, чылгычылар баштаан. Дараазында Аксы-Барлыктың, Аянгатының, Бижиктиг-Хаяның, Барлык, Эрги-Барлык, Шекпээр, Хөнделең, Кызыл-Мажалык сумуларының чагырга даргалары, суму чагыргаларының коллективтери баштаан көдээ ажыл-агыйның шалыпчылары, муңчу малчыннар, кадарчылар, күш-ажылдың хоочуннары, эмчилер, башкылар, культура ажылдакчылары, спортчулар болгаш школачы оолдар-кыстар чыскаалып алгаш эрткен. Олар «Малчыннарга алдар!», «Наадым-биле!», «Наадымның киржикчилеринге байыр!» «Тыва чуртувус чечектел-ле!» болгаш өске-даа чонну хей-аът киирген кыйгырыг­ларны, байыр чедириишкиннерин бижээн лозунг-плакаттарны, чүзүн баазын тукчугаштарны, өңнүг шарларны, сумузунуң ат-алдарлыг кижилериниң чуруктарын тудуп алган, ыры-шоорлуг, каткы-хөглүг ура-биле эртип, Чүргүй-оол Хомушку аттыг парктың ажык шөлүнге долгандыр турупканнар.
Барыын-Хемчик кожууннуң чагырга даргазы Альберт Сарыглар тыва чоннуң национал байырлалы  Наадым таварыштыр көдээниң ажыл-ишчилеринге, байыр­лыг чыскаалдың киржикчилеринге, хүндүлүг аалчыларга байыр чедиргеш, салгалдан салгалче мал өстүрүп, кызымаккай, эрес-шудургу ажылдап чоруур малчыннарга, чыл санында кадарган малының баш санын өстүрүп-көвүдедип, артыкшылдыын садып-саарып, кожууннуң экономиктиг хөгжүлдезинге боттарының салыышкынын, үлүг-хуузун киирип турарынга чоргаарланып чоруурун чугаалааш, оларга өөрүп четтиргенин илередип, чымыштыг ажыл-ижи бүдүнгүр болурун, аал-оранынга өөрүшкү-маңнайны, аас-кежиин, быжыг кадыкшылды күзээн.
Барыын-Хемчик кожууннуң девис­кээринде 8 көдээ ажыл-агый каттыжыышкыннары, бир муниципалдыг унитарлыг бүдүрүлге, 60 хире арат-фермер ажыл-агыйлары ажылдап турар. Бо чылдың бирги чартыында кожууннуң ажыл-агыйлары 102 тонна эътти, 1807 тонна сүттү, 162 тонна дүктү бүдүрүп, планын 101 хүү күүсеткен.
Кожууннуң ажыл-агыйларында бо чылдың алды айларында, эрткен чылдың ол үези-биле деңнээрге, мыйыс­тыг бода малдың өлүп хораар чоруу 7 хуу кызырылган. Амгы үеде ажыл-агыйларда мыйыс­тыг бода мал 16403 баш бар.
Эрткен чылдың алды айларынга деңнээрге, бо чылдың бирги чартыында шээр малдың баш саны 10 хуу, чылгы 31 хуу өзүлделиг болган. Бо хүннерде кожууннуң ажыл-агыйларында ниитизи-биле 128661 баш шээр мал, 9379 чылгы, 188 баш хаван бар.
Барыын-хемчикчилер Наадым ба­йырлалын «Чечектел-ле Төрээн Тывам!» деп ыры, танцы-сам мөөрейи-биле уламчылаан. Аңаа суму бүрүзүнден бот-тывынгыр ыраажылар, самчылар киришкен. Кожууннуң хоочуннар болгаш херээженнер чөвүлелдери хөл-шыдыраага ынактарның эш-хуузунуң ужуражылгазын, аргаан, даараан национал идик-хептерниң делгелге садыглажыышкынын организас­таан. 
Бай-Тайга кожууннуң малчыннарының Наадым байырлалын август 4-те чүгүрүк аъттарның чарыжындан эгелээн. Ол-ла хүн 18 хар чедир назылыг мөгелерниң хүрежин, малчыннар ортузунга «Кайгап ханмас кадарчы» деп мөөрейни эрттирген.
Кежээ 18 шак турда Тээлиниң Культура бажыңынга кожууннуң малчыннарының ажыл-ижин түңнээн байырлыг хурал эрткен. Аңаа ТР-ниң көдээ ажыл-агый сайыдының оралакчызы Лариса Монгуш киржип, көдээниң ажыл-ишчилеринге байыр чедирген. Хуралга илеткелди Бай-Тайга кожуун чагыргазының көдээ ажыл-агый эргелелиниң даргазы Анатолий Иргит кылган.    
Илеткел соонда Бай-Тайга кожуун чагыргазының даргазы Алдай-Мерген Ховалыг, көдээ ажыл-агый сайыдының оралакчызы Лариса Монгуш 2017 чылдың бирги чартыында шээр болгаш бода малдың өлүп хораар чоруун болдурбайн, мал бажын өстүрүп, ооң чаш төлүн онча-менди камгалап алган мурнакчы малчыннар 31 кижиге Көдээ ажыл-агый яамызының болгаш Бай-Тайга кожуун чагыргазының хүндүлел бижиктерин болгаш өөрүп четтиргенин илереткен хуудустарны тывыскан. 
Шаңнаткан шалыпчыларның аразында «Бай-Тал» унитарлыг бүдүрүлгениң малчыннары Аяс Очур-оол, Аңчы-оол Очур-оол, сарлык кадарчылары Орлан Маадыр биле Александр Күжүгет; Кызыл-Даг сумузунуң «Ооруг» көдээ ажыл-агый кооперативиниң малчыны Светлана Салчак, Шуйнуң «Аялзы» көдээ ажыл-агый кооперативиниң чылгычызы Роберт Салчак; Хемчик сумузунуң муңчу малчыны Сайлыкмаа Хертек; Бай-Тал сумузунуң «Оргаадай» көдээ ажыл-агый кооперативиниң хойжузу Шораан Дамыраң, арат-фермер ажыл-агыйының малчыны Алик Хомушку; Кызыл-Даг сумузунуң «Базырыктыг-Хову» көдээ ажыл-агый кооперативиниң даргазы Зоя Сат; Кара-Хөл сумузунуң арат-фермер ажыл-агыйының хойжузу Шамиль Ооржак болгаш өскелер-даа бар.
Бай-Тайга кожууннуң Наадым ба­йырлалы август 5-тиң хүнүнде көдээ ажыл-агыйның мурнакчыларының, күш-ажылчы коллективтерниң, хоо­чуннарның, аныяктарның, казначейство албанының, пенсия фондузунуң, эмчилерниң, башкыларның, культура ажылдакчыларының байырлыг чыскаалы-биле уламчылаан. 
Байырлыг чыскаал соонда ус-тывыш ажылдарының национал хевирлеринге: мончар эжеринге, кидистен ук даараарынга, аъттың дериг-херекселдерин кылырынга, ча адарынга, национал кухняның аъш-чемнеринге мөөрейлерни болгаш шай байырлалын эрттирген. 
Ол-ла хүн эр кижилер коммерциялыг хевирге баг кагарынга маргышкан. Бай-Тайга кожууннуң Наадым байырлалы республиканың кожууннарындан келген эң шыырак мөгелерниң тыва хүрешке маргылдаазы-биле доозулган.
 Даш-оол МОНГУШ.
Авторнуң тырттырган чуруу: Кызыл-Мажалыктың
Культура бажыңының хөгжүмчүлери аян туткан.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.