1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

БАШТАЙГЫ УДУРТУКЧУМ, БАШКЫМ

 

Школачы тургаш-ла отрядывыстың пионержи ажыл-херектериниң дугайында материалдарны «Тываның аныяктары» солунче  бижиир турган мен. Ол үелерде ук солунга уругларга  «Сылдысчыгаш» деп рубрика турган. Мээң материалдарым аңаа үнүп кээрге, аажок өөрүүр мен, башкыларым база мени мактап шаг боорлар. 6 класска өөренип турумда «Эртенги шалың» деп баштайгы шүлүүм база аңаа парлаттынган. Ынчан бичии кижи солун ажылы, журналистика дугайында чүнү билир боор, анаа-ла бижээн чүүлдерим солунга үнүп кээрге амырааш, сорук кирип турганым ол ыйнаан. Ынчалза-даа чоорту үстүкү класстарга келгеш, журналист болурун күзээр апарган мен.

Школаны дооскаш,  МКУ-нуң журналистика факультединче документилеримни дужаарымга, даштыкы дыл өөренмээн-дир сен дээш хүлээп албаан. Кызылдың башкы институдунуң филология факультединче кирип алгаш база-ла бижикчилээр сонуургалымны салбайн, ооң-биле чергелештир «Тываның аныяктары» солунга чогаалчы Александр Даржайның удуртканы «Дамырак» чечен чогаал каттыжыышкынынче барып турдум…

1999 чылдың төнчүзүнде Алдан-Маадыр школазынга тыва дыл, чогаал башкылап ажылдап тургаш,  «Сылдысчыгаш» солунну катап тургузар дээн деп медээ дыңнааш, кышкы дыштанылга үезинде Кызыл хоорайга келдим. Солуннуң кол редактору Александр Шоюн, харыысалгалыг секретары Кара-Күске Чооду деп тодараттына берген, ам чүгле ажылдакчылар херек бооп турар. Билдириишкин киирери-биле А.Шоюнну арай деп тып алдым. Ындыг улуг үүлени бүдүрер деп турар дарга чаңгыс черге каяа олурар боор харын. «Олурар» деп чүм ийик аан, ынчан ооң олурар тускай кабинеди хамаан чок, стол-сандайы безин чок турган болгай.

Александр Шоюн мээң билдириишкинимни хүлээп алгаш, чаа тургустунар деп турар уруглар солуну «Сылдысчыгаш» БАЛКЭ (ВЛКСМ) Тыва обкомунуң болгаш Бүгү-Эвилелдиң В.И.Ленин аттыг пионер организациязының область чөвүлелинге хамааржыр, ооң төп органы болур, аңаа ажылдаар улусту комсомол Обкомунуң  бюрозунга бадылаар дээрзин чугаалады. Бюро болур хүнде сүрээдеп, девидеп турарым-даа аттыг. Аас-кежик бооп амыдыралымда база бир улуг шылгалданы эрткеш, катап тургустунган уруглар солуну «Сылдысчыгаштың» сонуургал килдизиниң эргелекчизи апарган мен. 

1990 чылдың январьдан эгелеп Александар Сан-оолович Шоюн мээң журналисчи намдарымда баштайгы башкым болгаш удуртукчум болган. Ынчан ол 34 харлыг, хып дээн аныяк, ийи буттары черге дегбес, эрес-кашпагай кижи-ле болгай. Бо хүннерде 60 харлап турар-даа болза, ол ындыг хевээр. Ооң чазык-хөглүг арын-шырайы, оюн-баштактыг, эвилең-ээлдек, улугну улуг деп, бичиини бичии деп хүндүлеп билир мөзү-бүдүжү бажының дүктеринге хар-хыраа дүжүпсе-даа, ону кажан-даа кырытпас деп бүзүрелдии-биле сөглээр мен.

Баштайгы үелерде редакцияның ажылдакчылары шупту чаңгыс өрээлге, комсомол Обкомундан даргавыстың чүдүрүп эккелгени эрги стол, сандайларга чогаадыкчы ажылывысты эгелээн бис. Солуннуң бир дугаар үндүрүлгезиниң майыын А.Шоюн биле К-К.Чооду соңга баарынга бут кырында туруп алгаш кылып турганы ам-даа мээң карактарымда чурттунуп артып калган. Кол редакторувустуң кызымаккай тура-соруктуунуң ачызында чоорту килдис бүрүзү аңгы олурар кабинеттерлиг, бижик кагар машиналарлыг апарган бис. 

Александр Шоюн редакцияның материал-техниктиг баазазын быжыглаарындан аңгыда, ажылдакчыларының социал байдалын экижидеринче база улуг кичээнгейни угландырып, школа назыны четпээн ажы-төлүвүстү ясли-садтарга тургузарынга дузалажып, өөреникчи уругларывыска Бүгү-делегейниң «Артек», «Океан» лагерлеринче баар путевкаларны чугаалажып берип, чурттаар оран-сава чок кижилерни бажың-балгат-биле база хандырарын чедип алган. Ындыг аныяанда  мынча хөй  бүгү талалыг ажылдарны канчап кылып четтигип турган дарга боор дээрзин ам бодап келгеш магадаар мен.

Александр Сан-оолович -- тура-соруу күштүг, туткан холу дыңзыг езулуг эр кижилерниң бирээзи. Ооң оруунга чеже-даа бергелер, шаптараазыннар турза,  салган сорулгазын эчизинге чедирген. 1959 чылдың август 1-ден 1990 чылдың январь 31-ге чедир, барык үжен ажыг чылдар дургузунда чырыткылыг оруун караңгы дүмбейге  дуглаттырган «Сылдысчыгашты» ооң катап тургусканы--тыва парлалганың төөгүзүнге база бир балалбас ис.  Республиканың уругларының мөзү-шынар кижизидилгезинге, оларның дыл-домаан сайзырадырынга, уран чогаалга сонуургалын оттурарынга улуг ужур-дузалыг солун бо хүннерде бут кырында быжыккан.

А.С.Шоюнну бодум хуумда журналисчи амыдыралымче орукту ажыткан баштайгы башкым, удуртукчум деп санап чоруур мен. Ооң холунга 12 чыл ажыр ажылдааш, «Сүт-Хөл», «Улуг-Хем», Хемчиктиң сылдызы» кожууннар солуннарының кол редактору чедир ажылдааш, ам «Шында» база-ла катап таваржып келдивис.

Юбилейиңер-биле байыр чедирип, бүгү-ле чүүлдерге чүгле экини күзедим, хүндүлүг Александр Сан-оолович!

                                               Светлана ООРЖАК, Россияның журналистер Эвилелиниң кежигүнү.

                                                                                                   2016 чылдың август 4-те №87 "Шын" солундан.

Комментарии

Юбилейинер-биле, Сан-оолович

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.