1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

БИИ-ХЕМ: БУРУНГААР БАЗЫМНАР

Кышка белеткел, сыын ажыл-агыйынче чаа орукту ажыглалга киирери дээш өске-даа ажыл-херектер аайы-биле Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол эрткен субботада Бии-Хем кожуунга чорааш, Туран хоорайның Культура бажыңынга чон-биле ужурашкан. Ужуражылга үезинде чугаа колдуунда кожуунга көдээ ажыл-агыйны сайзырадырының, көдээниң социал айтырыг­ларын шиитпирлээриниң дугайында болган.
Бии-Хем кожуунда көдээ ажыл-агый бүдүрүлгезиниң бурунгаарлаашкыны сөөлгү чылдарда элээн илдең. Ажыл-агыйның шупту хевирлеринде мал бажы 31 хуу өскен, амгы үеде ооң ниити саны 31 муң баш. Эрткен чылга деңнээрге, 2017 чылда сүт бүдүрери 2,5 хууга (4 693 тонна), дүк – 3,2 хууга (32 тонна), картофель –  900 тоннага (2657 тонна), ногаа аймаа – 30 тоннага (175 тонна) көвүдээн. 
«2007 чылда Чарлык-биле көдээ ажыл-агыйны сайзырадырынга акшаландырыыш­кынны көвүдеткен бис, ол хемчег багай эвес түңнелдерни берген. Эът-биле боттарывыс­ты 70 хуу хандырып турар апарган бис. Тываның арыг эъди республиканың бир ылгалдыг чүүлү болу берген, ону ам-даа бурунгаарладыр бис. Эът бүдүрүлгезинде Бии-Хем кожууннуң үлүү эвээш эвес» – деп, Шолбан Кара-оол ужуражылга үезинде чугаалаан. 
«Чаңгыс суур – чаңгыс бү­дүрүлге» деп губернатор тө­ле­вилели кожууннуң экономиказынга көскү салдарлыг болган. Бии-Хем кожууннуң чагыргазының берген сан-чурагайлары-биле алырга, бо төлевилелдиң кожуунда киржикчилери 2017 чылдың 9 айларында 46 миллион рубльдиң көдээ ажыл-агый продукциязын бүдүрүп үндүрген. Ол дээрге кат аймаандан, сүттен, эъттен­ кылган продуктулар, тудуг материалдары-дыр.
Бии-Хемниң чонунуң аразында ажыл-агыйжы кижилер хөй. Чижээлээрге, тус черде арга-арыг ажыл-агыйының чолаачызы Александр Моңгуш тудуг материалдары бүдүрер дериг-херексел садып алыр күзелин илередип, «Кышкы үеде колдуунда ажыл чок орар-дыр бис. Арболит блоктар бүдүрүп үндүреринге херек материалдар кожуунда бар» — деп чугаалаан.
Бии-Хемниң чурттакчылары көдээниң социал айтырыгларын база ужуражылга үезинде көдүргеннер. Туранның №2 шко­лазының чаа бажыңын тудары, Шивилигге бичии уруглар садын ажыдары дээш оон-даа өске. 
Тывада школаларның эргижирээн бажыңнарының саны 36 четкен, көдээге чаа школаларны, бичии уруглар садтары дээш социал объектилерни тудар талазы-биле ажылды республиканың Чазаа ам-даа уламчылаарын Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол дыңнадып, ол объектилерни чоокку чылдарда тудуптар аргазын дилеп, тудуг планынче киирер талазы-биле ажылдарны федералдыг деңнелге шудургу чорудар деп бүзүреткен. «Бичии суурларны хөгжүдериниң программазын ажылдап кылырын Тываның Чазаанга дааскан мен. Ону канчаар боттандырарының планнарын удавас сайгара бээр бис. Чүгле чаңгыс дем-биле ону кылып шыдаар бис» — деп, Тываның Баштыңы чугаалаан. 
Бии-Хем кожууннуң чагыр­газының даргазы турган Михаил Иусовтуң халажып чорутканы-биле кожууннуң чаа чагырыкчызы албан-дужаалга кордакчылар дугайында чугаа база ужуражылга үезинде болган. Кордакчыларның аразында Өөк суурда сайгарлыкчы Аяс Тюлюш база бар. Бо кордакчы чаңгыс чер-чурттугларының айтырыгларынга харыылаан.
«Сагыш-сеткилиниң ажыы, ажыт-чажыт чогу болгаш ажыл-ишчизи дээш бии-хемчилерни хүндүлээр мен. Кызымак ажыл-ишчи чоннуг кожуун социал-экономиктиг чедиишкиннери-биле кожууннар аразындан ылгалып турары ол-дур. Оларның бодалдарын кичээнгейлиг дыңнадым, саналдарын кичээнгейге алдым. Ындыг кижилер-биле чугаа соон­да чаа сорулгалар тыптып, көвүрүглер, оруктар дээш өске-даа объектилер кылдыр боттаны бээр» — деп, Шолбан Кара-оол социал четкилерге Бии-Хемниң чону-биле ужуражылга дуга­йында бижээн.
qov.tuva.ru 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.