1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

БИР БӨРҮ ОРНУНГА ДИРИГ ХОЙ

Тывада бөрүлер-биле демисел чорударынга 600 хире арга-дуржулгалыг аң­чыларны мөөңнээн. Рес­пуб­ликаның көдээ ажыл-агы­йынга бөрүлерниң чедирген каражазы чылдың-на он-он миллион рубль чедип турар. 
Чүгле 2017 чылда безин­ араа­таннар 700 ажыг чылгы­ болгаш бода малды, 2500 хи­ре өшкү, хойну чок кылган. Бө­рү­лерниң халдаашкынындан ылаңгыя республиканың малчыннары когаралга таваржып турар. Тываның аграрлыг ажыл-агыйларының турум байдалы, бурунгаар сайзыралы малчыннарның амыр эвес, чымыштыг ажылындан кол хамааржыр. Ол ышкаш, кокайлар республиканың аңныыр ажыл-агыйынга база улуг каражаны чедирип турарлар. Аңныыр ажыл-агыйының инспекторларының оперативтиг рейдилериниң үе­зинде, болганчок-ла хүлбүс, чер­лик хаван, чамдыкта буур, сыын дээн ышкаш улуг аңнарның өлген мөчүлери тыптып турар.
Мындыг айыылдыг байдал чугула хемчеглерни алырынче албадап келген. Ынчангаш Тываның Чазаа 2017 чылдың декабрьда бөрүлер-биле демисел чорударының айын чарлаан. Арга-дуржулгалыг аңчылардан тургустунган бригаданы тургускаш, оларның аңнаарынга чугула херек аъттар база харга халыыр машиналар-биле хандырган. Муниципалитеттер техникага кывар-чаар материалдар болгаш бөрүлер-биле демисел ажылын чорударынга 217 муң рубльди тускайлаан.
Декабрь 21-ден январь 21-ге чедир чазак-чагырганың детким­чези болгаш аңчыларның улуг көдүрлүүшкүнү-биле бир ай дургузунда 98 аңнаашкындан 56 арааттанны чок кылган. Угаан­­ныг болгаш күштүг араа­танны аңнаарының бергезин өөренип көргеш, ол эки көргүзүг дээрзин түңнээн. Аңаа Каа-Хем кожууннуң аңчылары 13 бөрүнү чок кылгаш, эң-не чедиишкинниг болган. Бии-хемчилер — 9, Кызыл кожуунга — 6, Чөөн-Хемчикке 4 бөрүнү узуткаан.
Бөрүлер-биле демисел чорудар кампанияның кол организатору Тываның аңныыр ажыл-агыйынга хайгаарал чорудар күрүне комитединиң хемчег алганы-биле бо ажыл чедиишкинниг болган. Комитеттиң специалис­тери бөрүлер узуткаар аңчылар бригадаларын тургузарынга болгаш четчелээринге дузалашкан. Бо хүнде республикада 107 бригадада 580 арга-дуржулгалыг аңчыларны киириштирген. Бригада бүрүзүнге бөрү аңнаарынга чөпшээрелдерни тывыскан, инструкцияны болгаш өөредиглиг семинарларны эрттирген. 
Бюджет акшаланды­рыыш­кынының берге байдалдыын өөренип көргеш, аңчыларга шаң­нал орнунга өске аргаларны тыварын комитеттиң аңныыр инспекторлары кожууннарның администрациялары, сайгарлыкчылар база малчыннар-биле дугуржулгаларны чоруткан. Чижээ, Мөңгүн-Тайга кожууннуң малчыннары узуткаан бир бөрү кежи дээш аңчыларны дириг хой-биле шаңнаар шиитпирни үндүрүп алганнар. Аңчыларга деткимче кылдыр ындыг арга-дуржулганы өске кожууннар база өөренип көөрү артык эвес.
Ниитизи-биле 2017 чылда аңчы бригадалар 500 ажыг бө­рү­нү узуткаан. Ынчалза-даа Тываның девискээринде бөрү­лерниң баш саны ам-даа неп­тереп турарын эртемденнер санап турар. 2017 чылдың кыжын чоруткан санаашкыннары-биле республиканың девискээринде бо хүнде 1500 ажыг бөрү бар.
14 млн. га шөлдүг ажыглалдыг черлерге бөрү саны 700-800 баш турары таарымчалыг деп санап турар. Ынчап кээрге бөрү санын ол деңнелге тургузар дээр болза, 1500 бөрүден 700-тен эвээш эвести узуткаары албан. Ынчангаш бөрүлерниң баш санын таарыштырып доктаадыры Тываның аңныыр ажыл-агы­йынга хайгаарал талазы-биле күрүне комитединиң мурнунда салдынган бир кол сорулга. Бөрү аңнаарын бүдүн чыл дургузунда чөпшээрээн. Ооң-биле кады, бөрү аңнаарын чүгле профессио­нал аңчылар эвес, сонуургалдыг кижилер 650 рубль түңнүг күрүне үндүрүүн (госпошлина) төлээш, аңнап болур.
Александр ЗЕМЛЯНОЙ, 
Тываның аңныыр ажыл-агыйынга хайгаарал талазы-биле
күрүне комитединиң башкарыкчы специализи.

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.