1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

БИР ӨШКҮДЕН-НЕ - ИЙИ АНАЙ

Мөңгүн-Тайга кожуун­да Мөген-Бүрен аттыг кү­рүнениң унитарлыг бү­дү­рүлгези ажыл-агы­йын калбартып, аңгы-аңгы биче бүдүрүлгелерни, цехтерни ажылдадып турар. Оларның бирээзи «Сайзырал» деп кызыгаарлаттынган херег­лекчилер ниитилели. Бо бүдүрүлгеде макарон кылыр, даараныр, дүк болбаазырадыр, ак чемнер кылыр цехтерни ажыткан. 
Оларның эң колу, ак аъш-чемниң төвү — сүт болбаазырадыр цех. Чыл санында-ла ооң дериг-херекселин бичиилеп четчелеп ап турар бис. Баштайгы кезек үеде чүгле сарлык сүдүнден аъш-чемни кылып турдувус. А кыжын ноябрь, декабрь, январь айларда сагган сүттү доңуруп ап турган болзувусса, февральдың төнчүзү, 3 айдан бээр өшкү сүдүн саап ап турар бис.
Сүттүг өшкүнү Алтай крайның Алтайск районунда хуу кижилер-биле баш удур дугуржуп тургаш, саар сүткүр уксаалыг чеди өшкүнү, бир хунаны 2015 чылдың сентябрьда эккеп алган бис. Оон бээр 2016-2018 чылдарда чеди өшкүвүс 49 баш чедир өскен. Олардан бо чылын төрээн 16 өшкү ийистепкен, өшкү бүрүзү ийи анайлыг, шупту 32 анайлыг болган. Чаш анайлар ангор азы тыва өшкүлерниң бир харлыг оолдары дег улуг шыырак болгулаан. Сүттүг өшкүлерни саап турар, бир өшкүден-не хүнде 1 литр ажыг сүттү саап ап турар. Ийи хонгаш-ла 38 литр сүттү суур­же бадырып, сүт болбаазы­радыр цехке дужаар. Ында ажылдап турар мастер Сай Сотовна быштак, хойтпак, ээжегейни белеткээш, тус черниң база Кызыл-Хаяның уруглар садын ак аъш-чем-биле хандырып турар. Оон ыңай өшкү сүдүнден кылган ак чемнер суурнуң чурттакчыларының база ынак   чеми болу берген.
Сүткүр өшкүлерни аныяк кадарчы Алдынай    Иргит өөнүң ээзи-биле ажаап карактап, чемгерип, саап турар. Кандыг-даа ажылга кижи сагыш-сеткилинден ынак болза, ол ажыл чайгаар-ла бүдүнгүр, үре-түңнелдиг болур. Иргиттерниң өг-бүлези бо чылдың март эгезинде-ле 100-тен 200 баш чаш анайны онча-менди камгалап алган. Чаш анайларынга иелериниң сүдүн таарыштыр арттырып берип, кы­зымаккай болгаш тура-соруктуг чымыштыг ажыл-ижин уламчылап турарлар.
Өшкү сүдүнүң кижиге ажыктыг, хоолулуг эм шынарларының дугайында бистиң хоочун өгбе­вис Өшкү-Саар Аракчааевна Ооржактың солуннарга бижип турганын номчаан боор силер. Бодум база өшкү ажыл-агыйын дыка сонуургап чоруур мен. Ал­дынайның кадарып, саап турар өшкүлерин көргеш, сонуургалым дам улгаткан. 
Өшкү сүдүнүң шынары ие ки­жиниң эмииниң сүдү-биле дөмей. Ол сүтте А, Д, Е, С болгаш В ви­таминнер шуптузу бар. Оон ыңай минералдыг бүдүмелдер каль­ций, калий, магний, фосфор, молибтен база бар. Өшкү сүдү кижиниң организминге хөй санныг витаминнерни, минералдыг болгаш органиктиг бүдүмелдерни берип турар.
 Витаминнер болгаш минералдыг бүдүмелдер чедишпестеп, бичии чаш  кижиниң  өзүлдези орайтаарга, өшкү сүдү-биле немей чемгерерин сүмелеп турар. Өшкү сүдүн оон аңгыда косметологияның бүгү хевирлеринде: крем, маска, шампунь, бальзамнар кылдыр ажыглап турар. Бир эвес өшкү сүдүнүң ажык-дузазын, эм шынарын долузу-биле бижиир болза, бир улуг эртем ажылы болур. Ынчангаш Тывага өшкү сүдүнден ак чемнерден аңгыда, чүнү кылып болурул? Ону эртем ажылдакчылары аңгы өөренип көрген болза деп бодаар мен.
 Бо хире үнелиг чараш малды «Мөген-Бүрен» унитарлыг бүдүрүлгениң чанында тургустунган «Сайзырал» КХН-ниң өшкү кадарчылары Алдынай Ивановнаның өг-бүлези өшкүлерниң сүдүн саггаш, Кызыл-Хаяның чонун хандырып турары өөрүнчүг.
Өшкү малдап чоруур Алды­най­ның өстүрүп каан өшкүлери өдек, кажаа сыңмас кылдыр өссүн-өссүн! Курай! Курай!
Юля МАСКА,  
«Сайзырал» КХН-ниң директору.
Кызыл-Хая суур.
Авторнуң тырттырган чуруктары.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.