1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

БОК ТӨНГЕН!

Чоокта чаа Швецияда бок төнген деп чугаа делегейниң чоннарын кайгаткан. Шведтер харын-даа өске чурттарның богун киир сөөрткеш болбаазырадыр дугайында айтырыгны көдүрүп турарлар.

Бо чуртта чурттакчы чоннуң херекчок дээш октапкан богун катап база ажыглаар кылдыр канчаар болбаазырадып турарыл? Ук айтырыгга харыылаар бетинде, чурттуң даргалары чон ортузунга канчаар-даа аажок­ улуг тайылбыр ажылын чорутканын демдеглээри чугула. Доктаа­мал чорудуп келген тайылбыр ажылының түңнелинде улуг-бичии-даа улус чаңгыс борбак пластик,  чижээ, кола-газировка хавын болбаазыраткан соонда, чеди катап сава кылдыр ажыг­лап болурун шупту билир. Ооң соонда тускай электри станциязынга өрттедиптерге, оон чылыы, чырык апаар электри энергиязын бээр. 

Өг-бүле бүрүзү 6 азы 7 аңгы бок төгер хумуңнарлыг: пластик, саазын, шил, картон, демир болгаш арткан өске бокка, оон катап ажыглаар арга чок бокту аңгы чыыр хумуң база албан турар. Швецияда бичии чаш уруг безин конфета картын саазынга дээш аңгылаан тускай кочалче төгерин уруглар сады назылыг тургаш-ла сактып алган болур. Ол ышкаш школаларда база бокту шын аңгылаарын өөредип, негеп турар болгаш шын эвес бок октапкан болза, торгаал онаап турар.

Эргижирээн телевизор, диван азы тудуг материалдарын тускай станцияларга барып чедирер. Аңаа ол бүгүнүң катап хереглеттине берги дег кезектерин чыып, аңгылап каарга, бүдүрүлгелерниң төлээлери келгеш, катап садып аппаарлар. Ол эт-септе азы ыяштарда бар дозуларны, будуктарны, кислотаны арыглап аштап, ылгап алгаш, химиктиг бүдүмелдерден чонга херек барааннар кылыр заводче чорудуптар. Эрги электроника, мебель, тудуг ыяжы дээш улуг хемчээлдиг эт-сеп хүлээп ап турар станциялар халас ажылдап турар.

Швецияда чоокта чаа эрги бажыңнарны чаа арга-биле бузар арганы ажыглап эгелээн. Бажыңның бир ханазын бүдүнге “буза тырттып” алгаш, бүдүн хевээр бир станцияга дүжүрер. Ол-ла хевээр аштап арыглааш, дозулааш, чаа бажың ханазы кылдыр чаарткаш, тудугга эккеп тургузуп каар. Эрги бажың ын­чаар чаарттынып, катап база чаа бажың болу бээр.

Демир болгаш пластик банкаларны дужаарга, база акша бээр. Шилдерни хүлээп алгаш, акшазын берип турар тускай аппараттарны кудумчуда тургус­кан. Аптекага баргаш эрги, хуусаазы эрткен эмнерни, ажыглап каапкан шприцтерни, ооң инезин дужаар. 

Бокту чер адаанда 1961 чылда тургускан агаар күжү-биле ажылдаар тоннельдер дамчыштыр ырадыр дажыглап турар. Бокту мындыг арга-биле электри бээр энергия, артык кезектер, бажыңнар кылдыр катап болбаазырадып ап турда, Швецияда бок чок, тывылбас апар чыдар. Бодап көрүңер даан, боктуң чүгле 7 хуузун херекчок боорга, октап турар, арткан 93 хуузун катап-катап ажыглап турары чурттуң экономиказынга, экологиязынга эки салдарны чедирип турар.

 Чурттуң найысылалы Стокгольм хоорай боктуң ачызында халас электри чырыы, чылыы-биле 45 хуу хандыртынып турар. Болбаазыраткан боктуң дузазы-биле шведтер бажыңын чылыдып, электри чырыын ап турар болганда, бок төне бээрге, чуртка шиитпирлээр ужурлуг нарын айтырыг апаар. Ынчалза-даа кожазында чыдар Норвегия бо талазы-биле дузаны көргүзүп, бир чылда 800 муң тонна бокту Швецияже киир сөөртүп турар. 

Бистер бир кола шилин хөлче азы хемче октаптарга, ында багай чүү турар боор деп бодаар бис. Амгы үеде 150 миллион тонна пластик океанның сугларын бокталдырып турар. Ол дээрге бир чылда эвээш дизе-ле, 8 млн. тонна пластикти сугже октап турарывыс ол-дур. Бир минутада чаңгыс бок чүдүрер машинаның чүъгү хире бокту океанче октап турар-дыр бис. Ол хевээр турар болза, 2050 чылда океанга пластик балыктан хөй апаарының айыылы бар дээрзин эртемденнер дүвүрел-биле чугаалап турар.

Интернеттен  

Галина  МАСПЫК-ООЛ  очулдурган.

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.