1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

БУРУНГААР БАЗЫМНЫ КЫЛГАН

Хурал үезинде.
 
Кызылдың «Азимут» аалчылар бажыңының конференц-залынга ноябрь 7-де, 2013 чылдан бээр доктаамал эртип турар, республиканың инвестиция климадын экижидер талазы-биле чөвүлел хурал болуп эрткен. 
Чурттуң хөгжүлдези экономика адырындан кончуг хамааржыр. Бистиң республикавыстың экономиказы бурунгаар базымны кылып, хөгжүп олурары көскү. 
ТР-ниң Экономика яамы­зының медээзи-биле алырга, 2018 чылда Тывага ниити продукция бүдүрүлгези 1,6 хуу өзүп, 57,8 млрд. рубль болган. Келир 2019 чылда ону 1,9 хуу ажыр күүседир планныг. А 2024 чылда продукция бүдүрүлгезиниң ниити хемчээли 78-84,7 млрд. рубль чедип, 2017 чылга деңнээрге, 13,5-тен 16,7 хуу немелделиг апаар. 2013 чылда Тывага бүдүрген продукция 41,3 млрд. рубль түңнүг турган болза, 5 чылдың дургузунда ол ортумаа-биле чылда-ла 3,3 млрд. рубль чедир өскен. 
Ынчап кээрге бистиң рес­публика боттарының бүдүрген продукциязын өстүрүп, ортумак российжи көргүзүгнү ажып, бөгүнде Сибирь федералдыг округта 4-кү черни ээлеп турар. 
Экономика яамызы орул­га­ның үлүү 2024 чылда 7 хуу чедир өзүп, 1,5 катап көвүдээр деп айыткан. Ынчаарга Тываның Чазаа 2024 чылга чедир рес­публиканың социал-экономиктиг хөгжүлдезиниң баш бурунгаар санаашкынын бадылаан.  
Шынап-ла, экономика дээрге кол адыр-дыр, эң-не чугула саң-хөө айтырыглары оон хамааржып турар. 
Ноябрь 7-де, ол-ла хүн «Азимут» аалчылар бажыңынга инвестиция шөлчүгежинге Тывада улуг-улуг компаниялар боттарының ажыл-ижин таныштырган. Хуралдың киржикчилеринге Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол байыр чедиргеш, хөгжүлдеже ам-даа бурунгаар көрүштүг ажылдаарын күзээн. Хуралды ТР-ниң экономика сайы­ды Елена Каратаева башкарып эрттирген. 
Баштайгы илеткелди Тожуда «Лунсин» КХН-ниң чиңгине директору Чжан Вэньцюань кылып, компанияның ажыл-ижи-биле таныштырган. Амгы үеде бо улуг компанияда 850 кижи ажылдап турар, оларның 230-ни кыдаттар, оон артканы республиканың аңгы-аңгы кожууннарындан келген ажылчыннар.
Лунсин компаниязы бот­тары­ның специалистерин бе­леткеп алырынга сонуургалдыг. Компания амгы үеде Тоора-Хемниң техникумунда ортумак звенонуң специалис­терин белеткедип ту­рар, бо чылдың эгезинде шко­ланың эки өөредилгелиг доо­зукчуларын Кыдаттың шыы­рак дээн дээ­ди өөредилге черлеринге инженер эртемни чедип алыр кылдыр чоруткан. Компания студентилерниң өөредилгезин, стипендиязын бүрүнү-биле берип, чылдың-на үндүрүгнү төлеп турар. «Лунсин» компания келир чылдан эгелеп тывыжын уургай аргазынче киирер. Ол дээрге ажык черлерде тывыжын хааглыг аргаже шилчидери-дир.   
Улаштыр Тывада база бир­ улуг компаниялар «Тардан Голд» биле «Голевтиң даг руда­зы­ның» чиңгине директорлары боттарының ажыл-чорудулгазында чаартылгаларны болгаш чедир шиитпирлеттинмейн турар айтырыгларын демдеглээн­нер. Колдуунда-ла, тайга-сын ажылдыр оруктар болгаш электри талазы-биле бергедээшкиннер бар болган. 
Ноябрь 8. Ол хүн Тыва үндезин культура төвүнге ырак-чоок кожууннарның төлээлери чыг­лып кээп, ажыл-агыйын болгаш төлевилелдериниң дуга­йында чугаалашканнар. Экономика сайыды Елена Каратаева оларга байыр чедирип, саң-хөө адырының ажылдакчыларынга шаңнал-макталды тывыс­ты. Тываның хөгжүлдезинге киир­ген үлүг-хуузу дээш ТР-ниң Чазааның болгаш Экономика яамызының хүндүлел бижиктерин харылзаа болгаш информатизация талазы-биле харыылаар­ аныяк специалист Альберт Хо­муш­куга база экономика тала­зы-биле Мерген Туматка, Тере-Хөл кожуун чагыргазының экономика айтырыг­ларын харыы­лаар оралакчы даргазы Түмен Ховалыгга, Кызыл хоорайдан Маргарита Сарыг-оолга, Ирина Олчанмайга болгаш саң-хөө адырының өске-даа ажылдакчыларынга берген. 
Ооң соонда муниципалдыг тур­гузуглар шөлүнге экономика сайыдының оралакчызы Ренат Ооржак ажылды башкарып эрттирген. Баштай-ла Мөңгүн-Тайга кожууннуң чагырга даргазының экономика талазы-биле оралакчызы Ираида Монгуш илеткелин видео дамчыштыр таныштырган. Кожуунда бүдүрүлгелерниң ажылын болгаш инвестиция талазы-биле төлевилелдиң дугайында амгы үениң технология­зын ажыглап тургаш көргүзерге, тодаргай билдингир болган. Оон ыңай Мугур-Аксындан Анна Панчищеваның ам боттандырып турар «Шоор» деп бүдүрүлгезин таныштырган. 
Дараазында Таңды кожуун­дан Юлия Хомушку Чагытай хөл­ге турисчи дыштанылга төвүн кылыры-биле төлевилелди ажылдап кылганын чугаалаан. Бо төлевилелди 2019-2020 чылдарда боттандырып кылырын, база ниити түңү 26 сая деп санап үндүрген. Оон 19 гектар шөлге тудуг ажылдарын келир чылын кылып эгелээр сорулгалыг. Илеткелчиге саң-хөө талазы-биле эксперттер айтырыгларны салып, арга-сүмени берген. Улаштыр Бай-Тайганың чагыргазында килдис начальниги Лидия Хертек кожууннуң экономиказының хөгжүлдезиниң дугайында база көргүзүп таныштырган. Бо кожуун­да мал ажылы болгаш аржааннарда дыштанылга төптериниң хөгжүп турарын илеткелчи демдег­лээн. Бай-Тайга, шынап-ла, аржаан­нар-биле бай оран, ол кожуунда тура-соруктуг улус сайгарлып ажылдаары-биле турисчи төптерни ажыдып турары дээр­ге кожууннуң сайзыралы оон база көстүп турар деп ол немей чугаалаан. Оон ыңай пенсия талазы-биле болгаш чиигелделер дугайында Виалетта Кечил-оол тайылбырны берген.
Илеткелчилерниң чугаазындан алырга, ажыл-агый чок улус­ту хаара тудары-биле бичежек бүдүрүлгелерни тургузар дээш, кызып ажылдап турарын база аргыжылга оруктарында, чырык айтырыында болгаш саң-хөө талазы-биле бергедээшкиннер барын түңнеп чугаалашкан.   
Ася Тюлюш.
Арслан Аракчаның тырттырган чуруктары.    
 

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.