1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

БЫЖЫГ КАДРЛАР БЕЛЕТКЭЭРИ - КОЛ СОРУЛГАВЫС

Сөөлгү үеде бистиң республикавыстың көдээ ажыл-агый талазы-биле ажыл-ижи каракка көзүлдүр-ле сайзырап олурар. Ылаңгыя көдээ суурларны сайзырадыр дээш ында чурттап чоруур аныяктарны деткип, дыка хөй төлевилелдерни Россияның-даа, Тываның-даа көдээ ажыл-агый яамылары тускай программаларны боттандырып турар. Тываның хөй-ле көдээ ишчилериниң эртем чедип ап турар черлериниң бирээзи – Тываның көдээ ажыл-агый техникуму. Ынчангаш техникумнуң амгы үеде байдалын сонуургап, ветеринария эртеминиң башкызы Черема Май-ооловна Сат-биле чугаалаштывыс. 
– Черема Май-ооловна, Тываның көдээ ажыл-агый техникумунда амгы үеде чеже сургуул өөренип турарыл?
– Тываның көдээ ажыл-агый техникуму 70 чыл дургузунда республиканың көдээ ажыл-агый бүдүрүлгелеринде ажылдап чоруур тускай ортумак эртемниг дыка хөй кадрларны белеткеп доостурган. Амгы үеде хүндүскү салбырда ниитизи-биле 553 сургуул мал эмчизи, зоотехник, техник-механик, бухгалтер, сад болгаш парк чаа­гайжыдылгазының тудуу база чер болгаш өнчү хамаарылгазы деп 6 аңгы мергежилдерде өөренип турарлар.
– Көдээ ажыл-агый талазынче аныяктарны хаара тудуп, оларның мергежилин быжыктырар кандыг солун хемчеглер чоруттунуп турарыл?
– Көдээ ажыл-агыйның сайзыралынга херек быжыг кадрлар белеткээри бистиң кол сорулгавыс болганда, сургуулдарның теория кырында билиин практикага шын ажыглап өөренип алырын чедип алыры. Ынчангаш техникумнуң сургуулдары мергежилдериниң аайы-биле күскү, часкы үелерде өөредиглиг практикаларны эрттирер. Ол талазы-биле бистиң техникум республиканың кожуун, хоорайларында ажылдап турар көдээ ажыл-агый адырлары-биле аразында кады ажылдажылганың керээлерин чарган. Оларга «Туран» сыын ажыл-агыйы, Кызыл хоорайның ветеринария эргелели, КБК «Белдир», «Тывамолоко», Тываның ветеринарлыг лабораториязы, хуу сайгарлыкчы «Нанеташвили» дээш оон-даа хөй организациялар хамааржыр. Ук ажыл-агыйларга келир үениң кадрлары болур бистиң сургуулдарывыс практикаларны эрттирип турарлар.
 Башкылар бистиң талавыс­тан эскерип көөрге, өөредиглиг практикалар соонда дыка хөй сургуулдар боттарының мергежилинге сонуургалы оттуп, эки өөренип эгелээр чорду. Чүге дээрге чамдык сургуулдар көдээ ажыл-агый ажылдары-биле таныш эвес-даа болгулаар. А көдээ суурларга өскен уруглар күш-ажылчы практикаларны кандыг-даа бергедээшкин чокка эрте бээрлер.  
Чижээлээрге, бистиң мал эмчизи болур сургуулдарывыс Тываның ветеринарлыг лабораториязынга практика үезинде малдың аарыгларын тодарадырда, улуг дамырдан канчаар хан алырын, янзы-бүрү халдавырлыг мал аарыгларынга удур вакциналарны салырын, чазаар, дуюглар кезер, ажык балыглар эмнээр, оон аңгыда эът болгаш сүттен кылган аъш-чем аймааның шынарын тускай дериг-херекселдер дузазы-биле хынаарын арга-дуржулгалыг мал эмчилеринден шиңгээдип алырлар. 
Өске мергежилдерниң сур­гуул­дары практикаларын Чазактың автобазазынга, ТР-ниң Чер болгаш өнчү хамаарылгаларының яамызынга, "Чаагайжыдылга" муниципалдыг бүдүрүлгезинге, КУБ "Бай-Тал", "Малчын" болгаш өске-даа бүдүрүлгелерге эрттирип турар.
– Доозукчуларыңарның ажыл-агыйга тургустунары­ның талазы-биле байдал кандыгыл? 
– Бистиң республикавыста ажылчын олуттар талазы-биле байдал нарын дээрзи билдингир. Ындыг-даа болза өске чылдарга деңнээрге, бичиилеп ажылчын олуттарның саны көвүдеп кел чыдарын демдеглээр апаар. 2016 чылда бистиң техникумнуң доозукчуларының 27 хуузу дораан мергижилиниң аайы-биле ажылды тып алганнар. А 33 хуузу боттары күзелдии-биле дээди өөредилге черлеринче өөренип кирген.  
Бодунуң ортумак мергежи­линиң аайы-биле ажылдап турар 2016 чылдың доозукчуларынга Улуг-Хем кожуунда мал эмнээр эргелелдиң эмчизи Начын Хойлапайны, Балгазынның көдээ ажыл-агый бүдүрүлге тех­никумунда мастер башкы болуп ажылдап турар "Сад болгаш парк чаагайжыдылгазының тудуунуң" бир доозукчузу Сайдаш Чамзырынны дээш оон-даа өскелерни хамаарыштырып болур. Ол ышкаш Борис Монокпан – техник-механик, Дарья Ченхотьян – бухгалтер болуп төрээн техникумунда ажылдап артканнар.
Бистиң техникумнуң эки чүү­лү, Улан-Удэ хоорайның көдээ ажыл-агый академиязы-биле аравыста чардынган керээвис доозукчуларга улуг деткимчени берип турар. Чүге дизе күзелдиг кижи бүрүзү техникумну дооскан соонда, улаштыр керээ езугаар өөренгеш, кыска үениң дургузунда дээди эртемни чедип алыр аргалыг. 
Россия иштиниң хоорайларында чер девискээр чаагайжыдар дизайнерлерниң ажыл-ижи шагда-ла бедик деңнелче сайзыраан болгай. Ынчангаш бистиң техникумга чоокку чыл­дарда «Сад болгаш парк чаа­гайжыдылгазының тудуу» деп чаа мергежилди ажыткан. Ынчалза-даа бистиң бирги доо­зукчуларывыс мергежилиниң аайы-биле ажыл дилээрге, организациялар хүлээп албас боор­га, оларның хөй кезии соңгаар хоорайларже өөренип азы ажыл дилеп чоруй барганнар. Чүгле ийи-чаңгыс доозукчу ажыл тып алганнар. Бо мергежил талазы-биле ажылчын олуттарны Тывага немей тургускан болза, дыка-ла эки турар ийик. Чүге дээрге Тываның аңгы-аңгы булуңнарында кандыг-даа ажыл-агый черлеринге девискээр дизайнери албан турарын үе негеп келген болгай. 
– Ол талазы-биле силерниң бодалыңарга чөпшээрежир-дир мен. А Тывада көдээ ажыл-агыйның сайзыралын канчаар үнелээр силер? 
– Тываның көдээ ажыл-агы­йының сайзырап турарын­га «Чаңгыс суур – чаңгыс бүдү­рүл­ге», «Аныяк өг-бүлеге – кыш­таг», «Инек – чемгерикчи малым», «Чаа эгелеп чоруур фермер» дээн чижектиг онзагай төлевилелдер улуг деткимчени берип турарын магадавас арга чок.  Ук төлевилелдерниң киржикчилери болур көдээ ажыл-агый бүдүрүкчүлерин Тываның Чазаа тускай субсидиялар дузазы-биле деткип турарынга келир үениң аныяк кадрлары база техникумнуң башкылары дыка өөрүп турар бис. Олар бистиң доозукчуларывыска боттарының өскен-төрээн суурларынга мер­гежилиниң аайы-биле ажылдарны дораан тып алырынга дузалаар төлевилелдер-дир.
Ынчангаш Тываның көдээ ажыл-агый сайзыралынга бистиң доозукчу кадрларывыстың дузазы улуг боор дээрзинге идегеп, ам-даа улам сайзырап, хөг­жүп-ле турзун, чедиишкиннер мооң-биле кызыгаарлаттынмайн, көдээ ажыл-агый бү­дүрүлгелеринге чаа ажылчын олуттар немежип-ле турар болзун деп күзээр-дир бис. 
– Долу, тодаргай харыы­ларыңар дээш улуу-биле четтирдим, Черема Май-ооловна.
Сайсуу ДАРГЫН-ООЛ 
чугаалашкан.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.