1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

БЫЖЫГ ЧӨЛЕНГИИШ

 Декабрь 12 – РФ-тиң Конституциязының хүнү-биле!

Хүндүлүг чаңгыс чер-чурттугларым!
 
Чуртувустуң база бир чугула күрүне байырлалдарының бирээзи – Россия Федерациязының Конституциязының хүнү-биле байыр чедирип тур мен. Демократтыг чаа Россияны тургузуп эгелээн Кол хоойлуну бүгү чоннуң референдумунга хүлээп алгандан бээр 24 чыл болуп турар. Ол белен эвес байдалдарга эрткен, ынчалза-даа көрүп эрткен бергелерниң болгаш арга-дуржулгаларның ачызында конституцияның таныштырып көргүскен үнелиг чүүлдери чоорту амыдыралдың боттуг байдалы, кезии апарган.
Экономика талазы-биле бергедээшкиннер база даштыкы политиктиг базыышкыннар турбуже, Россия бодунуң эрге-ажыктары дээш туржуп билир тускай догуннаан күрүне кылдыр катап тургустунган. Бистиң хөй нациялыг чонувус кажангызындан артык демниг, сырый каттышкан. Бистер шупту кады кижи бүрүзүнүң эрге-ажыктарын болгаш хостуг чоруун камгалаар чугула сорулгалыг чаа күрүнени, кижи бүрүзүнге аас-кежикти, чедиишкиннерни чедип алыр аргаларны тургузарынче угланган системаны тургустувус.
Кол нургулайында ол дээрге бистиң чоннуң баштыңчызы – В.В. Путинниң, Конституцияның магадылалы болур Россия Федерациязының Президентизиниң ачы-хавыяазы-дыр. Ылап-ла ол Кол хоойлунуң чиңгине дүрүмнериниң быжыг туружун хандырып, ооң-биле чергелештир чоннуң күзел-соруунга, амгы шагның ниитилелиниң негелделеринге, аажок дүрген өскерлип турар амыдыралдың кыйгырыгларынга дүүштүр ооң онза чугула болурунга дузалаан. Ооң ачызында РФ-тиң Конституция­зы бо хүнде, шынап-ла, бистиң чурттуң, ооң регионнарының база ол ышкаш өг-бүле бүрүзүнүң моон улаштыр сайзырап чечектелириниң быжыг үндезини, чоннуң хоойлузу апарган.
Байырлал-биле, эргим чаңгыс чер-чурт­тугларым! Силерге быжыг кадыкшыл­ды, аас-кежикти, күзеп, бодап алган сорул­га­ларыңарны болгаш планнарыңарны боттандырып бүдүреринге чедиишкиннерни сеткилимниң ханызындан күзеп тур мен.
Тыва Республиканың Баштыңы
 Ш. Кара-оол.
 
Хүндүлүг чаңгыс чер-чурттугларым!
 
Тыва Республиканың Дээди Хуралының (парламентизи­ниң) мурнундан бистиң чуртувустуң онза чугула күрүне байырлалда­ры­ның бирээзи – Россия Фе­де­рациязының Конституция хү­нү-биле байыр чедире­рин чөп­шээреп көрүңер!
1993 чылдың декабрь 12-ниң хүнү Россияның төөгүзүнде онза ужур-уткалыг хүн болган. Ол хүн чурттакчы чоннуң көвей үнү-биле хүлээп алдынган кол хоойлу күрүне үндезиннерин хевээр арттырып, чурттуң берге үезинде байдалды быжыктырып док­таадыр аргалыг болган.
Россия Федерациязының Конституциязы эрге-хоойлу системазын сайзырадырының, хамааты ниитилелди быжыглаарының үндезини бооп турар болгаш чурттакчы чоннуң социал магадылалын, Россияның хөй нациялыг чонунуң езу-чаңчылдарынга болгаш үнелиг чүүлдеринге камныг хамаа­рылганы быжыктырып хандырар талазы-биле чуртта чорудуп турар политиканың угланыышкыны болур.
Бүгү чаңгыс чер-чурттуг­ла­рымга каң дег кадыкшылды, аас-кежикти, ажыл-амыдыралынга чедиишкиннерни күзеп тур мен!
Тыва Республиканың 

 

Дээди Хуралының (парламентизиниң) даргазы К. ДАВАА.
 
Россия Федерациязының амгы Конституциязының төөгүзү солун. Ону ажылдап кылырын 1990 чылдың июнь 16-да Россия Федерациязы Совет Социалистиг Республикалар Эвилелиниң составынга турган үеде-ле эгелээн. 
ССРЭ-ниң составында РСФСР-ниң Президентизи Борис Ельцин биле ССРЭ-ниң Президентизи Михаил Горбачевтуң аразында политиктиг удур турууш­кун күштелип, чуртта нии­тилел-политиктиг байдалдың нарыыдааны, 1991 чылдың август айда ССРЭ-ниң бус­туп дүшкени-биле чаа конституция ажылдап кылыры узамдыккан. 
ССРЭ буступ дүшкен соон­да, Россия­да ниитилел-политиктиг байдал улам берге­дээн. Россия Федерациязының девис­кээринге бот-догуннаан хамаарышпас республикалар тургузарының дугайында чугаалар безин дың­налы берген. Чижээлээр­ге, эко­номиктиг күчү талазы-биле элээн шыы­рак Сибирьге респуб­лика тургузарының дугайында. Ындыг ниитилел-политиктиг байдалдың тыптып келгенинге Борис Ельцинниң бодунуң «хос­талганы шыдаар шааңар-биле четтирер силер» дээн сөстери база элээн салдарлыг болган. Чамдык рес­публикалар, чижээ, Тыва Республика, боттарының конституцияларын ажылдап кылып эгелээн (РФ-тиң соста­вындан үнер дугайында чүүл Тыва Республиканың чаа Кон­ституция­зынга чок болганын дем­деглеп каары чугула). 
Россия Федерациязында ниитилел-политиктиг сандаргай чорукту эрге-чагырганы кырындан куду күштелдирер конституция соксадыр дээрзин Президент Борис Ельцин медереп билгеш, Россия Федерациязының чаа конституциязын кончуг дүрген ажылдап кылырын 1993 чылдың июнь 5-те тургускан Конституция чөвүлелинге дааскан. 
Президентиниң эрге-чагыр­газын дыка күштелдирген кон­­ституция 6 ай дургузунда ажылдап кылдынган. Аңаа ян­зы-бүрү эртем-билиглиг 1000 ажыг эксперттер болгаш өске-даа специалис­тер киришкен. Кон­ституцияның төлевилелинге Президент Борис Ельцин боду хуу­да 15 эдилгени киирген. Россия Федерациязының Президентизин, херек апарганда, чүгле боду шиитпир хү­лээп алыр, ооң чарлыы хоой­лу боор күрүне баштыңы кыл­дыр быжыглаан. Бо чүүл Россияның Президентизиниң эрге-чагыр­газының, күрүнеде турум чо­руктуң амга чедир быжыг чөлен­гиижи болуп турар.
Россия Федерациязының Конституциязы – бистиң күрү­нениң эң дээди хоойлузун 1993 чылдың декабрь 12-де бүгү чоннуң бадылаашкыны-биле хүлээп алган.
Массалыг информация чепсектериниң 
материалдарындан.

 

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.