1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ДАГДЫНЫКЧЫ МАЛЧЫННАР

Валерий Кууларның ада-иези Дакпыы биле Дузак Кууларлар Чөөн-Хемчик кожуунга «Большевик» колхоз үезинде-ле малчыннап келген ол ажыл-агыйның хоочун малчыннары. 
Валерий Шеми школазынга өөренип тургаш-ла суббота, улуг-хүннерде чана бергеш, аалынга барып, ада-иезинге дузалажып, хой кадарар ийикпе, азы ачазы хоюн үндүрүп алгаш боду кадара берген болза, аалга артып калгаш авазынга дузалажып, анай-хураган бажы дозуп, өдек ажылын кылчып хүнзээр. 
Валерийниң улуг акылары бар-даа болза, олар мал ажылын шоолуг-ла сонуургавастар. «Аваң, ачаңга барып дузалаш, бар че» дээш дуңмазын ада-иезиниң аалынче чорудупкаш, боттары суурга ойнап хүнзээрлер. Валерий каяа торлур, суур-биле Алдыы-Yстүү-Даштыг-Тейлер аразынга чадаг халып чоруй баар.
Чылдар эртип Валерий Куулар Шеми ортумак школазының онгу клазын дооскан соонда, «совхозка ажылдаар бе азы улаштыр өөренир бе» деп үр боданмаан, малчын аалга барып, ада-иезинге дузалакчы кадарчылай берген. Назы-хары дөгүй берген улуг улус каяа-ла үр ажылдап шыдаар, ийи-үш чыл иштинде оглун уштап, баштап, арга-дуржулгазын дамчыдып бергеш, кожа чыдар Хорум-Даш кызы Чеченмаа Бопулаевна Монгуш-биле өглеп кааш, 300 ажыг баш сов­хоз хоюн хүлээдип бергеннер.
«Чөөн-Хемчик кожууннуң «Большевик» совхозка 1974 чылдан тура өөм ишти Чеченмаа Куулар-биле кады малчыннап эгеледивис. Ынчан совхоз директору Дамдын Санчаевич Куулар турду. Оон үр болбаанда Дамдын Санчаевич Улус депутаттарының Чөөн-Хемчик кожуун Совединиң күүсекчи комитединиң даргазынга депшип ажылдай бээрге, Таңдының «Тиилелге» совхозунга директорлап турган Вадим Оралбаевич Оюн совхоз директорунга кээп ажылдай берди. Ынчан дыка-ла эки үелер турду ийин. Комсомолчу аныяк малчыннар дээш совхозтуң дирекциязы, партия, комсомол, профэвилел организациялары дыка деткиир.     
Ол үеде ажыл-агыйның мал фермалары, бригада төптери, кыштаглар, хову-трактор бригадаларының төптери шупту электрижиттинген, чанында кудуктарлыг, чунар-бажыңнарлыг  турган үе-ле болгай. Кыш болурга малчын бригадаларның коданнарынга суг сөөртүр машиналар 2-3 чедир быжыглап каар, олар кыштагларны доктаамал эргип-кезип, суг-биле үзүктел чок хандырып турган. 
Улуг акым Дагбажык, чаавам Екатерина Кууларлар совхозтуң автосадыының – бирээ­зи чолаачызы, өскези садыгжызы турдулар. Малчыннарны кыш, чай чок эргип-кезип, 90 чылдарга чедир, ажыл-агыйлар сандарап, буурап дүшкүже ажылдадылар. Ооң соонда-даа чылдарда чаавам Екатерина Чамыяңовна Шеми суурга хуу садыг ажыдып алгаш, сайгарлыкчылап ажылдай бээрге, акым Дагбажык Куулар автосадыын чааскаан чолаачы-садыгжылавышаан, пенсия үнгүже 5-6 чыл иштинде ажылдады.
Өөм ишти Чеченмаа Бопулаевна-биле кады совхозтуң аныяк мурнакчы малчыннары болуп, халас путевка-биле шаңнаткаш Москва хоорайга чедип, көдээ ажыл-агыйның чедиишкиннериниң делгелгезин-даа көргеш келдивис, Анапага, Кара-Далай эриинге-даа дыштанып чордувус. Беш чылдарның түңнелдери-биле каш дакпыр тиилекчилер болуп, «Социалистиг чарыштың тиилекчизи» деп хөрек демдээниң дакпыр-дакпыр эдилекчилери-даа болуп чордувус. Ам назы-харывыс 65 чоокшулаан-даа болза, ажыл-агыйның аныяк малчыннарының дагдыныкчылары болуп, малдан халбактанмышаан хевээр бис. 
Амгы үеде аалывыс Шеминиң Алдыы-Даштыг-Тейде. Улуг акымның оглу Евгений Куулар-биле кады 500 ажыг шээр малывыс­ты, аскыр өөрү чылгывыс, бода малдарывыс-биле кады онча-менди кадарып карактап чор бис» - деп, Валерий Дакпыевич Куулар ажыл-ишчи намдарын кысказы-биле мын­чаар таныштырып чугаалады.
«Дагдыныкчы малчын болуп, арга-дуржулгаңар дамчыдып берип чорааш, амыдыралдың узун оруунче, малчын кижиниң чымыштыг ижинге уштап-баштап үдеп каан аныяк малчыннарыңардан кымны онзалап демдеглээр силер?» — деп, Валерий Куулардан айтырарымга, Шеминиң муңчу малчыны Алдын Бопулаевич Монгушту чоргаарал-биле адап таныштырды. Амгы үеде муңчу малчын Шеми-Аксында малчын турлаанда шээр малын онча-менди кадарып-карактап чоруур.
Даш-оол МОНГУШ.
Авторнуң тырттырган чуруу.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.