1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ДЕТКИИР, АЖЫЛГА ХААРА ТУДАР

Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оолдуң саналы-биле Тываның күрүне университединде тургустунган «Философчу клубтуң» ээлчеглиг хуралынга эко­номиканың бүгү адырларында ажыл-херектерни организастап чорударда, онзагай көрүштүг специа­листерни дилеп, оларны деткиир ажыл эң-не чугула дээрзин демдеглээн. 
Чаартыкчы үзел-бодалдар­лыг кижилерни депшидип деткии­ри, оларның идеяларын болгаш төлевилелдерин боттандырарынга байдалдарны тургузары республиканың чедииш­кинниг дүрген хөгжүлдезинге шиитпирлиг базымнарның бирээзи болур. 
«Кадрлар политиказының кол туружу – кадык бедик көдүр­лүүшкүннү деткиири-дир. Тыва­да тодаргай хөгжүлде угланыышкынын тодарадырынга база сайзыралдың точказын сайгарарынга дээштиг шиитпир­лер агаар ышкаш херек. Улуг хемчээлдиг инвестициялар чокка безин ону кылып болурун боттарывыстың арга-дуржулгавыс көргүскен. Чугула айтырыг­ларга чаа аргаларны база схемаларны тып, чүгле башты ажылдадыры арткан. Ооң көскү чижээ – «Аныяк өг-бүлеге – кыштаг» тө­левилел-дир. Республиканың Чазаа төлевилелдиң киржикчилеринге мал садып алыр баштайгы акша-хөреңгини тускайлап бээрге, схема езугаар баштайгы киржикчи малын дараазында кижиже улаштыр дамчыдып чо­руй баар. Дыка хөй кижилер чээли алыр аргазы чок байдалда. Бир ок-биле элээн каш койгуннарны адып ап болур бо төлевилел дыка таарымчалыг болган деп санаар мен: ажыл чок кижилерниң санын эвээжедип, арат ажыл-агыйларын тургузуп, малдың баш санын көвүдедип, куруг чыткан черлерни ажыглалче киирген. Шак ындыг төлевилелдер, ылаңгыя экономика адырынга хөй болур ужурлуг» — деп, Шолбан Кара-оол демдеглээн. 
– Тывада чо­гаадыкчы кижи­лер­ниң бот-сай­га­­рылга­зынга боттуг байдалдар эң-не берге өйде безин­ турган — деп, Чазак Даргазы демдеглээн. Губернатор чедир депшип ажыл­даар мурнунда, ол боду безин онзагай идеяларны эксперттер ону боттандырып болур деп бадыткаар болза, кандыг-даа аргалар-биле деткиир угланыышкынны көргүзүп турган. Аныяктар аразындан бедик интеллектуалдыг бөлүктү хевирлээр,­ мал ажыл-агыйы азы медицина технологиялары дээн ышкаш аңгы-аңгы адырларда талантыларны илередиринге таарымчалыг байдалдарны тургузар, чаартыкчы үзел-бодалдарны деткиир, оларның идип үндүрген шупту регион төлевилелдерин боттандырары чугула. Чижээ, «Өг-бүле бүрүзүнге чаңгыстан эвээш эвес дээди эртемниг уруг» төлевилел социал камгалалы кошкак өг-бүлелерден ажы-төлдү эки эртем-билигге чедирер гуманитарлыг сорулгадан аңгыда, республиканың болгаш чурттуң амыдыралын өскертир күзелдиг болгаш ону боттандырып шыдаар специалистерниң армиязын, Тываның интеллектуалдыг курлавырын долдурар эң кол сорулгалыг.
Чогаадыкчы чоруун көргү­зеринге бо хүнде байдал он-он чылдар бурунгаар турганындан элээн таарымчалыг. Республикада улуг бүдүрүлгелер база быжыг бизнес тыптып келген, сайгарлыкчы идепкейни дет­кээн инвестиция стандарттарын киирген, сайгарлыкчы чорукка саң-хөө деткимчезиниң институттары ажылдап турар, бизнес ажыл-чорудулгазының инфраструктуразы хөгжээн, ында административтиг шаптараазыннарны колдуунда-ла ап каапкан. Ындыг-даа болза ам-даа элээн шынарлыг бурунгаар шимчээшкинни чедип алыр херек.
 «Экстерьер эки апарып, сан талазы-биле өскерилгелерниң бары шын, а бизнезивис база экономикавыс утка талазы-би­ле алыр болза, анаа-ла коммер­циядан чайлап, сайзырал-хөг­жүлдени манап турарын миннир апаар» — деп, Тываның Баштыңы чугаалаан. 
Тываның эртем ниитилежилгези боттарының улуг эртем-билии база шинчилекчи ажылдары-биле чаартыкчы үзел-бодалдарлыг специалистерни илередип, үнелеп база депшидер, эрге-чагырга деңнелинге оларның төлевилелдерин боттандырар айтырыгны боттарынга алыр ужурлуг. Экономиканың аңгы-аңгы адырларында салым-чаяанныг кижилер-биле хол даяң ажылдап тургаш, чаа санал-бодалдар деткиир системаны тургузуп, ону коллективтиг көрүп, төлевилел кылдыр ажылдап кылгаш, амыдыралга боттандырарын чедип алыр ужурлуг. Эрге-чагырганың болгаш даргаларның ажыл-чорудалгазы хоойлу, инструкциялар, бюджет болгаш өске-даа кызыгаарлааш­кыннарга даянып боданыр болгаш ажылдаар болганындан, эртемденнерниң киржилгези болгаш дузазы чокта ындыг ажылдар болдунмазын респуб­лика Баштыңы чугаалаан. Ынчангаш эртемденнерниң чаартыкчы үзел-бодалдарын чамдык албан-дужаалдыг кижилерниң «орта болбаан», «херек чок», «тенек бодал» дээри ында.  
«Бөгүнгү чугаавыс соонда бистиң клувувус, ылаңгыя Аныяк эртемденнер эвилели ол теманы – салым-чаяанныг кижи­лерниң арга-шинээн база оларның онзагай идеяларын республика албанынга ажыг­лап, чурттуң болгаш өске-даа регионнарның практиказында бар эң-не эки чүүлдерни Тывага боттандырарын көөр. Ол силерге солун болур ужурлуг. Республиканың чаңчылчаан эвес, а тускайлаң арга-хевирлерге хереглели чүден артык бедээн. Билир силер, кызыгаарлаттынган саң-хөө акша-хөреңгивисти таарыштыр санап тургаш, чоокку үеде эки түңнелдерни чедип алыры кол айтырыг ында» – деп, Тываның Баштыңы клубтуң кежигүннеринге чагаан.
Тываның Чазааның парлалга албаны.
 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.