1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ДУЗА КАДАРЫ ӨГБЕЛЕРИВИСТЕН КЕЛГЕН

РФ-тиң Күрүне Думазының депутады Мерген Ооржак волонтерлар-биле.

Россияның Президентизи Владимир Путинниң чарлааны Эки турачылар чылының адаа-биле Тыва­ның волонтерларының шуул­ганы Улусчу чогаадылга бажыңынга эрткен. 
«Аныяктарның чедимчелиг чуртталга стратегиязын хе­вир­лээринге волонтерларның ажыл-чорудулгазының туру­жу» деп өөредиглиг семина­ры-биле Россияның Хөй-нии­ти палатазының өөредилге прог­раммаларының талазы-биле эксперти Алексей Арбузов шуул­ганның бирги кезээн эгелээн. Ол волонтер ажыл-чорудулга аңаа кандыг аргаларны бергенин тодаргайы-биле тайылбырлаан. 
«Волонтер – кандыг-даа тө­ле­вир, шаңнал чокка, ак сеткилинден, энерел чүрээнден улуска ачы-дуза чедирип турар кижи. Эки турачылар ниитилелге болгаш дуза хереглеп турар кижилерге ажыын көргүзүп, делегейни бичии-даа бол экижидер сорулгалыг. 
Күш-ажыл яамызы волонтерларны дээди өөредилге черлеринче (социал угланыышкынныг мергежилдер) конкурс чокка кии­рерин саналдап турар. Чаңгыс аай күрүне шылгалдаларынга (ЕГЭ) волонтер стаж немей баллдарны берип болур. Россияның дээди өөредилге черлеринде волонтер студентилерге немелде төлевир көрдүнген. Хакасияның күрүне университединиң студентилери бедик хемчээлдиг стипендияны ап турар. 
Волонтерлар аңгы-аңгы делегей, Россия чергелиг хемчеглерге киржип, дыка хөй өңнүктер-биле таныжып алыр. Бо дээрге эки турачы шимчээшкинниң база бир эки талазы-дыр. Волонтер эштеримниң хөй кезии аңгы-аңгы адырларда удуртукчу эрге-дужаал­ды ээлеп турар. Олар волонтерлап турар үезинде нарын айтырыгларны шиитпирлээриниң аргаларын боттары тып, командага ажылдап азы удуртуп шыдаар специа­лист кылдыр хевирлеттинер. Амгы үе магалыг-дыр, кым-биле-даа ырактан харылзажып, ажылдап болур. Ынчангаш дидим болуп, кандыг-даа эжиктерни коргуш чокка ажыдып, мурнуңарда салып алган сорулгаңарны чедип алырыңарны күзедим» – деп, Алексей Арбузов чугаалаан.
Тыва Википедияның тургузук­чузу Али Күжүгет интернет четкизинге коммерциялыг эвес хөй-ниити организацияларын идип үндүрериниң, халас сайт ажыдып алырының, контент, хэштег дугайында таныштырган. «Россияда «WWF», «Чуртталганы сөңне», «Орус географтыг ниитилел», «Россия 2045», Тывада «Хатико» дээш оон-даа өске коммерциялыг эвес хөй-ниити организация бүрүзү сайтылыг.  Аңаа албан езу документилерин салып, ажыл-чорудулгазын таныштырарындан аңгыда, ачы-дуза чедирери-биле акшаны база чыып болур. Президентиниң грантылар фондузунче төле­вилелдериңерни киириңер. Бир эвес коммерциялыг эвес хөй-ниити организациязы чаа бүрүткеттинген болза, өске арга-дуржулгалыг организация дамчыштыр төлевилелиңерни кии­­рерин дугуржуп ап болур силер”. 
Эки турачыларның эрге-ажыктарының болгаш магады­лал­дарының темазынга чугааны ТР-ниң юстиция херектериниң талазы-биле яамының төлээзи Чингис Чамзырай чоруткан. 
«Тиилелгениң волонтерла­ры», «Тываның энерелдиг чү­рек­тери», «Мөңгүн волонтерлар», «Мээң найысылалым», «Чоннуң оолдары», “Эрес-дидим чорук школазы”, “Эмчи волонтерлар», Тываның күрүне университединиң база ортумак өөредилге черлериниң студент тудугжу отрядтары, аныяк эмчилер, эртемденнер, сайгарлыкчылар чөвүлелдери, найысылалдың болгаш кожуун­нарның аныяктарының хөй-ниити организацияларының төлээлери шөлдеринге ажылдарын, төле­вилелдерин солун болгаш бот-тускайлаң кылдыр таныштырган.
Тываның эки турачыларының (волонтерларның) даңзызын тургузары-биле, Волонтерларның республика штавын тургускан. Ооң удуртукчузу Азияна Хөлчүк. 
Тываның хөгжүлдезинге, респуб­ликаның мурнунда чугула социал-экономиктиг сорулгаларны күүседиринге идиг­лиг, доктаа­мал ажылдаар штаб чергелиг волонтерларның бүгү республика четкизин тургузар сорулганы шуулган салган. 
Эки турачылар чылының ба­йыр­лыг ажыдыышкыны игилдиң чараш оюну-биле эгелээн. Ты­ваның Баштыңы Шолбан Кара-оол республиканың волонтерларынга байыр чедирип, сөс алган: 
«Эки турачы деп сөс тыва эки турачылар деп сөс-биле сырый холбаалыг. Улуска дуза кадары биске өгбелеривистен келген болгаш ханывыста. Өгбелеривис бот-боттарын деткижип, дуза­лажып чораан. «Тываның эне­релдиг чүректери» аныяктар шимчээшкининиң удуртукчузу Артыш Монгуш ажылын дыка эки кылдыр тургузуп алган. Рес­публиканың өске-даа волонтерлар шимчээшкининиң аныяктарының чедиишкинниг ажыл-чорудулгазын социал четкилерден көрүп тур мен.
Шаанда аныяк малчыннарга ада-иези, дөргүл-төрели демнежип, мал-маганны чыып, бажың-балгадын, кажаа-хораа­зын тудуп берип турган. Бо хүнде өгбелеривистиң ол чаагай чаңчылы ырап, демивис чидип бар чыдар. “Аныяк өг-бүлеге – кыштаг” деп төлевилелди чоннуу апаар деп идегеп турган бис. Ынчалза-даа хөй кезии күрүнениң акшаландырыышкыны-биле боттанып турар. Ынчангаш эки турачылар силерни аныяк малчыннарга дузалажырынче чалап тур мен. “Инек – чемгерикчи малым” төлевилелче волонтерларны хаара тудары база күзенчиг. Инекти азыраары, кажаа-хораа тударындан болгаш сиген-ширбиилди белеткээринден эгелээр болгай. 
Владимир Путин Волонтерлар чылын чарлап тура, чурттуң хөгжүлдезинге, чаңгыс чер-чурттугларыңарның мурнунга киирген улуг үлүг-хууңарның үнелээшкини болур дээрзин демдеглээн. Силерниң энерел сеткилиңер, тура сорууңар, энергияңар – Россияның эң кол күжү дээн Чурттуң баштыңының сөстеринге долузу-биле катчып, деткип тур мен” – дээрге, аныяктар изиг адыш часкаашкыннары-биле хүлээп алган.   
Сөөлгү чылдарда аныяктар каттыжыышкыннары, шим­­чээшкиннери хөй-ниити ажыл­дарының идепкейлиг киржикчилери, амыдыралдың кадык овур-хевирин суртаал­даан ак­цияларның солуттунмас өңнүк­тери апарган. Волонтерлар чуртталгазында берге байдалга таварышкан, социал байдалы нарын өг-бүлелерге, өскүс, аарыг, харык-шинээ кызыгаарлаттынган уругларга, Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчилеринге, тылдың ишчилеринге, чааскаан чурттап турар хоочуннарга кандыг боттуг дузаны чедирип болурун шиитпирлеп, солун, ажыктыг төлевилелдерни, акцияларны чогаадып, дидим идеяларны амыдыралда боттандырып турарлар. 
“Эрес-дидим чорук школазы” деп шериг-патриотчу шимчээш­кининде ортумак өөредилге черлериниң сургуулдарының шөлчүгежинге чыылганнар автоматты дүрген адырып, чыы­рынга маргылдашкан. Балгазындан келген “Арга-арыг волонтерлары” өрт өжүрер херекселдерни делгеп, арга-арыгны хумагалаар видеону көргүскен. “Эмчи волонтерлар” күзелдиг улустуң ханының базыышкынын хынап, килин деңзилеп, узунун хемчээн. Улуг-Хем кожууннуң “Сорунза” волонтерлар шимчээш­кини амданныг тыва торттарны бараалгаткан. Шуулганның киржикчилери аңгы-аңгы темаларга шөлчүгештерин дерип, төлевилелдерин таныштырган. Ында-мында гитара, игил, баян аялгалары, адыш часкаашкыннары дыңналыр.
Россияда чарлаттынган во­лонтерлар чылында эки тура­чыларның дидим эгелээшкиннерин боттандырарынга оруу ажыттынган. Эки турачы болгаш волонтер кижиниң ыл­гавырлыг мөзү-бүдүжү энерелдиг чүрээнде болгаш экииргек сеткилинде. Чылдың им-демдээ чүрек.  Тываның волонтерларының сеткил-хөөнү, хей-аъды бедик, карактарының оду хып турар. Ам чүгле бурунгаар көрүштүг шимченири арткан.
Шончалай  ХОВАЛЫГ.
Арслан  АРАКЧААНЫҢ  тырттырган  чуруктары.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.