1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ДЫШТАНЫҢАР...

Моол улустуң тоолдары
БӨРY БИЛЕ ДИЛГИ
Бир катап бөрү биле дилги саржаглыг сакпың оруктан тып алганнар. Ону үлежип чиир деп белеткенип турда, кажар дилги мындыг санал киирген:
— Орукка мону чип канчаар бис, дагже үне бергеш чемненип алыр-дыр.
— Ындыг-дыр, че — деп, бөрү дораан чиксеза-даа, чөпшээрешкен. — Сакпыңны кым тударыл?
— Сен туткай сен — деп, дилги харыылаан. — А мен каразынчыг чүүлдерже ээрер мен, ол база аар ажыл-дыр.
Бөрү биле дилги бедик даг кырынче үне бергеннер. Ону чип эгелээр  деп чорда, дилги база санал киирген:
— Мында үс хөй бе? Ону көдүрүп чорааш, тыныштааныңны бодаарга, эвээш эвес бар-дыр. Ону кайы-бирээвис чигей аан. 
— Кым чиирил? — деп, бөрү сестип айтырган.­
— Бистиң кайывыстың назы-хары улуг-дур, ол чиир.  
«Кажар дилги аштырып алдың — деп, бөрү боданган. — Сени кажарлаптар мен».
— Мен бичии турумда, Сумбэр даа бичии тей турган, Сун хөл хензиг шалбаа чүве — деп, бөрү сагынган. 
Дилги ыглап эгелээн. Карааның чаштары чүгле сыылаар. «Уттуруп алгаш, өөңейнип ор сен бе, кажар дилги?» — деп бөрү амырааш,
— Канчап бардың? — деп кээргээн байдалдыг айтырган. 
— Канчап ыглавас боор, бодумнуң оолдарымны сактып келдим, ол шагда оларның эң бичези безин сээң үе-чергең турган чүве, Сумбэр даанга селгүүстээринге, Сун хөлге эштиринге ынак чораан…
Бөрү ыяды берген. Дилгиниң назы-хары оон улуг деп бүзүрээш, оон чорупкан. А дилги сакпыңны алгаш, амданныг саржагны улуг таалал-биле чий берген.
 
ЫТ, ДИИС БОЛГАШ КYСКЕ
Шаг-шаанда ыт, диис болгаш күске олар эп-найыралдыг чурттап чорааннар. Олар кажан-даа бакташпайн келгеннер. Бир катап оларның ээзи өг-бүлениң тергиин эки кадарчызы деп атты ытка тывыскаш, алдын үжүктер-биле бижээн хүндүлел бижик-биле шаңнаан. 
Ону көрген диистиң арны адааргаанындан карара берген. 
— Ыт ындыг ат эдилеп чорда, анаа орбас мен — деп, ол кыжанган. — Ол улам амдажып, аал-оранны оон-даа эки кадарар болгай, ол дээш ону улам эки чемгерер апаар, а биске артынчызын каап бээр. Ооң хүндүлел бижиин оорлап эккел — деп, күскеге чарлык болган.
Күске хүндүлел бижикти оорлапкан, ону бир черге чажырып кааш, ытче чорупканнар. 
— Сени кижиниң эң эки өңнүү дижир апарган-дыр, чүнүң-биле ону бадыткаар сен? — дишкеннер.  
— Алдын үжүктер-биле сиилбээн бижик менде бар — деп, ыт харыылаан. 
— Ону биске көргүс!
Ыт ону дилеп эгелээн. Кайыын-даа ди­лээш, тыппаан. 
— Сен оорлаптың бе? — дээш, күскеже шурай берген.
— Мени диис албадапкан — деп, корткан күске өчүп берипкен. 
Диис садыпканы дээш, күскени эттээр бодаан, ол үңгүрже кире халааш, чаштына берген. 
Ыт буруулуг диистиң соонче маңнапкан. Диис оон дескеш, дыт кырынче үне халый берген. Оон бээр-ле диис биле ыттың аразында найырал баксыраан. 
 
Ажыктыг сүме
ДОВУРАК-ДООЗУН АРЫГЛАР БИР АРГА
Бажың иштин арыглап тургаш, кандыг-даа дески эт-сеп кырында довурак-доозунну аштап, чодуп каарга, үр болбаанда-ла дораан катап доозунналып калыр болгай. Кандыг-даа кижи бажың арыглаарынга көвей күш, үр үе чарыгдавазын, ол ышкаш хөй химиктиг бүдүмелдер ажыглавазын бодаар.
Амгы үеде Интернет таварыштыр-даа, анаа садыглардан-даа доозун чодар аар өртектиг союндактарны болгаш салфеткаларны садып ап болур. Оларның бүдүрүкчүлери дээрге довурак-доозунну чайлыг аштаар, доозун катап чыылбас деп хөөредип чарлап турарлар болгай. Шыны херек, кым ону эскергенил? Ындыг дээштиг болурун – эки шынарлыг союндакты каш көпеек-биле кижи боду кылып ап болур турда, чүге көвей акша чарып, аар өртектиг союндактар садар деп бис. 
Доозун аштаар бир арганы силерге сүмелеп тур бис. Шак ындыг пөс быжындызы-биле бажыңны аштап-арыг­лаан соонда, анаа чодуп аштаа­нынга бодаарга, доозун элээн үр үе иштинде тывылбас болур. Ол тускай херексел дээр­ге «лимоннуг союндак». Ону кылырда, баштай тускай хоюткуну белеткеп алыр:
1. Лимонну борбак-борбак кезектерге кескеш, банкаже суггар, оон 7 улуг омааш­ суук үстү кудар.
2. Аксын экидир хаггаш, неделя иштинде тургузар.
3. Неделя эрткенде 1 стакан хайындырган изиг сугну куткаш, былгап-былгап, шүүреп кудар.
4. 1 азы 2 чымчак пөс быжындыларын алгаш, ол хоюткан сугже суп каар.
5. Ооң соонда сы туткаш кургадыр.
Довурак-доозун чодарынга аажок дээш­тиг союндактарны кылып алганыңар ол. Кандыг-даа эт-сеп арыг болур болгаш үр үеде доозунналбас.
 
Өөредиглиг үлегер домактар
  • Эки сүмени сактып алыры чиик, угаан­га база үр кадагалаттынар. 

П.А. Павленко.

  • Чогумчалыг үлегер домак эвээш сөстүг, ханы уткалыг болур.

М. Твен.

  • «Хосталга» деп сөстүң ужур-утказын хой биле бөрү ийи аңгы билип турар, кижилер аразында чөрүлдээлерниң болуп турар чылдагааны  база ында.

Авраам Линкольн.

  • Мелегей аажы-чаңын болгаш эрге-чагыргазын деңге кады ажыглап чоруур кижиден дерзии араатан чок.

 Плутарх. 

  • Бурун шагның амыдыралын кайгамчык деп болур бис, ынчалза-даа амгы шагның амыдыралы-биле деңге базар ужурлуг бис. 

Тацит. 

  • Улуг албан-дужаал ээлевээн-даа болза, кижи шынчы бооп болур, шынчы эвес кижи улуг албан-дужаал ээлеп шыдавас.

Христина. 

Сонуургактарга

  • Бичии уруглар бир хүнде ортумаа-биле 400 катап, а улуг кижилер — 15 катап каттырар.
  • Кижи бодунуң бүгү назынында ортумаа-биле 20160 минута азы 14 хонук дургузунда ошкажыр. 
  • Хөй-ниитиниң туалединге кирген соонда, херээженнерниң 90 хуузу, эр улустуң 75 хуузу холдарын чуур. 
  • Чамдык херээжен кижилерниң 5 чыл дургузунда ажыглап келген помадазын тюбикке чыыр болза, ооң бодунуң узун дурту чеде бээр.
Анекдоттар
 
— Уруглар, ашакка барыксазыңарза ону таныжылга сайтызындан эвес, ажылга тургузар черден дилеңер.
— Чүге?
— Ында фото-чуруун-даа, социал байдалын-даа шын айтып каан болур.
 
— «Аазаан чүүлдү үш чыл манаар» деп чүге чугаалажыр чүвел? 
— Чүге дээрге негелде тургузар хуусаа үш чыл соонда эртип каар.
 
— Алло, чүнү кылып тур сен?
— Артык килден адырлып тур мен. 
— Спорт залында бе?
— Чок. Туалетте.
 
Силерниң телефонуңар өжүк боорга, ада-иениң бажынга кандыг бодал кирерил?
2 хуузу — батарейка төнген боор дээр;
49 хуузу халапка таварышкан боор дээр.
49 хуузу төрелдеринче чорупкан боор дээр.
Ындыг таварылгада душтук кыстарның бодалы кандыгыл?
2 хуузу — батарейка төнген боор дээр.
98 хуузу — өске херээженде барган-дыр дээр.
 
Вовочка кичээл үезинде тенектени каапкан. Хорадаан башкы мынча дээн:
— Даарта дораан ачаңны эккел!
Вовочка:
— Бир чыл бурунгаар бир башкыга эдертип эккелгеш, мынчага чедир чандырып чадап каан мен. 

 

 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.