1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ДЭЭДИ КАТЕГОРИЯНЫҢ ЭМЧИЗИ

«Шын» солуннуң редактору Александр Шоюн: — Солунувустуң док­таамал чагыдыкчызы республика эмнелгезиниң кезер эмчи салбырында кады эмнедип чыдар эштериниң мурнундан оларны эмнеп турар эмчизи Эргил Доржуевич Чадамбаның дугайында солунга чырыдып бээрин дилеп чыдар улус-тур. Ол эмчиниң ажыл-ижиниң дугайында чылыг-чымчак сөстерни силерниң хоочун журнализиңер Владимир Чадамба бижизин деп дилеп турлар — деп солун медээни дыңнатты. 
Солунувустуң номчукчуларының дилээн­ күүседири “Шынның” журналистериниң хүлээлгелериниң бирээзи. Ынчангаш бичии-даа боданмайн, Эргил Доржуевич-биле телефон дамчыштыр чугаалажып алгаш, ооң ажылдап турар черинге чеде бердим. 
Кызыл хоорайда Чадамба деп фамилия­лыг улус ындыг-ла кончуг хөй эвес болгаш, ол авыдайым эмчи-биле амы-хууда база шагда-ла таныжар улус бис. Ынчангаш шилгедек дурт-сынныг, кезээде арнында хүлүмзүрүг чайнаан, аянныг чугаа-домактыг, эвилең-ээлдек эрни, эмнелге чериниң коридорунга ырактан-на кел чорда, танып кагдым. Ужуражып келгеш, менди солушкаш, чугаавысты эгеледивис. Ооң алыс чурту Баян-Кол. Бичии Эргил аңаа төрүттүнген, өскен, школа дооскан. Авазын Бопунай Байкараевна, ачазын Доржу Түлүшевич Чадамбалар дээр. Авазы Маадыр ие. Ол 8 оолду, 3 кысты божааш, амыдыралдың ак оруунче шуптузун углап-баштап каан. Ада-иези «Х дугаар Улуг Хурал» совхозтуң мурнакчы малчыннары чорааннар. 
Школачы чылдар кижи бүрүзүнге эки, чаагай чүүлдерни арттырар. Баян-Кол школазының башкылары өөреникчилеринге быжыг билигни бээр, улуг амыдыралдың оруунче белеткээр дээш, оларны чагып-сургап турган. Ол дээш Эргил башкыларынга четтиргенин илередип чоруур. 
Эргил 1983 чылда Баян-Кол ортумак школазын дооскаш, Алтайның эмчи институдунче өөренип кирип алгаш, ол дээди өөредилге черин 1989 чылда дооскаш, Тыва АССР-ниң кадык-камгалал яамызының хуваалдазын езугаар Чөөн-Хемчик кожууннуң улуг кезер эмчизинге томуйлаткан. Бедик мергежилдиг, салым-чаяанныг аныяк эмчиниң ажыл-ижин кады ажылдап турган эш-өөрү, кожууннуң чону, Чадаананың чурттакчылары бедии-биле үнелеп, өөрүп четтиргенин илереткен аарыг кижилерниң санын безин илередири берге. 
Эргил Доржуевичини 1994 чылда рес­публика эмнелгезиниң бертик-межел улус эмнээр салбырынга травматолог-ортопед эмчи кылдыр чалаан. Оон эгелээш-ле Эргил Доржуевич ук салбырда 23 чыл үзүктел чок ажылдап турар. Бодунуң билиин докаамал бедидип, арга-дуржулга солчуп, чурттуң дээди эмнелге  төптеринге чаңгыс эвес удаа чораан. 
Үениң тевии, амыдыралдың агым судалы чаңгыс черге турбас, ол шимчээшкинде, хөгжүлдеде база сайзыралда. Медицина шугумунда улуг чаартылгалар ам чылдар эвес, а ай бүрүзүнде болуп турарын солун-сеткүүлдерден номчуп, телевидениеден херек кырында көрүп турар бис. Мээң бижип турар маадырымның эрткен оруу база шак-ла ындыг. Эргил Доржуевич Чадамбаны улуг чаартылгалар база оюп эртпээн. Ол ам дээди категорияның эмчизи деп бедик аттың эдилекчизи. Ооң ажылдап келген салбырында медицина талазы-биле чаартылгалар хөй. Республика эмнелгезиниң бертик-межел улус эмнээр салбырында  амгы үеде дээди чаданың нарын кезиишкиннерин кылып турар. Үттүг чарыны сына берген аарыг кижиге кылымал чүстү салыр талазы-биле нарын кезиишкинни Эргил Доржуевич эң-не бир дугаарында Тывага дөрт чыл бурунгаар чедиишкинниг кылган. Ол нарын кезиишкинни чедиишкинниг кылырынга Мос­квада ажылдап, чурттап чоруур, медицина эртемнериниң доктору, чүгле Россияда эвес, а харын бүгү делегейде ады-сураа алгаан травматолог-ортопед, Тыва Республиканың Улустуң эмчизи Вячеслав Сүдер-оолович Ондарның улуг дуза катканын Эргил Доржу­евич чоргаарал-биле сактып орду. 
Эргил Доржуевич бодунуң өөреник­чилери, дээди категорияның кезер эмчилери Альберт Эрес-оолович Хаажык база Аңчыгаш Сарыг-оолович Данзырык олар-биле дискек чүзүн кылымал чүс-биле со­луур кезиишкинни 2016 чылда чедиишкинниг кылып эгелээннер.  
Эргил Доржуевичиниң өөнүң ишти Ура­на Кудаш-ооловна акушер-гинеколог, республиканың төп эмнелгезиниң перинаталдыг салбырының эргелекчизи. Олар 3 оолду кижизидип өстүргеш, амыдыралдың ак оруунче углап-баштап кааннар. 
Улуг оглу Эрес, ада-иезиниң изин истеп, эмчи болган. Ол ам Москвада аспирантурада өөренмишаан, ажылдап турар. Ортун оглу Экер юрист эртемниг. Хеймери Эрик Новосибирск хоорайда информатизация болгаш информатика талазы-биле дээди өөредилге чериниң 2-ги курузунуң студентизи. 
Кижиниң төрээн чери, чурту эргим. Ол кайын эгелээрил? Төрүттүнген булуңундан, өзүп келген аал-оранындан, төрел чонундан, агып чыдар хемнеринден, авазының өпей ырындан эгелээр дизе, чазыг чок боор. 
Авыдайым, дээди категорияның кезер эмчизи Эргил Доржуевич Чадамба-биле, ооң ажыл-ижин сонуургап, чугаалажып орумда, ол Баян-Колун, ооң ногаан ортулуктарын, улуг күчүлүг Улуг-Хемин, суурунуң көктүг-шыктыг кудумчуларын, эрги хевирниң чыкпак, бичии бажыңнарын, чалыы үелеринде сагыш-сеткилинге артып калган чүүлдерин улуг чоргаарал-биле сактып орду.  
Владимир ЧАДАМБА. 
Авторнуң тырттырган чуруу.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.