1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ИДИКТЕР ДЕГ ЫНАКШЫЛ

Баштак хөөн-биле…
                                           
           Кижиниң чуртталгазында идиктер база эң кол черни ээлеп чоруур ышкаш, идик бакта, эжик ырак дээр болгай. Идиктерниң чамдыктарын чаъстыгда, малгаштыгда, довурак­доозуннугда кедер «багай»» идиктер дээр бис. Шуптузунга торулбас, тулган шынарлыг идиктер-­дир ийин, але. Чамдыктары шуут пат: бирээ, ийи кеттиң бе, кетпедиң бе турлуп каар, чогум көөрге, харга, чаъска-­даа кетпээн боор. Элдеп чүве, анаа кургаг, аяс хүнде кедип чоруп туруңда-­ла, алыр чүве чок кылдыр хенертен элей берген болгулаарга, «кижи кайгаар, ыт сыгырар».
           Идик садып кедерде, таптыг шилип албас болзуңза, катканың бажы буттарыңны ханзырадыр, балыгландыр өйүп кээр, суглаңгылар хөөкүй чүрээңни  база  саргыдыптар. Тар идикти “чоорту шөйлү бээр ыйнаан” деп бодал-­биле шуут алган ажыы чок, азы садыгжының көгүдүүнге черле алзып болбас: ооң хайында бут сөөктери өскээр хевирлеттинип (деформация) болур. 
           Сонуургап, ынакшып, хандыкшыыр киживис база идиктер дег, каш аңгы шынарлыг, янзы­бүрү хевир­дүрзүлүг, санап четпес өңнерлиг. Багай идиктер сагыжыңга ындыг кончуг кирбес кижи­биле танышкан чүве дег, үе эрткен тудум, оон хөңнүң калыр. Бир хүн ону боданмайн-­даа бок хааржаанче үндүр октаптарыңны чугаалаары хөөдүг эвес деп бил. 
           Чуртталгаже көрүжү чиик, белен­селен чүве тоовас улус спортчу идиктер дег, ырактан­на көскү, хостуг кижилер шилип алган боор. Ынакшылга бердинген, турум, чуртталгага ынак кижилер “классика” деп адаарывыс демги бир идиктерни шилип алган боор.
          Херээженнерниң демги ол чугажак ажык хөйлеңнери дег, чүгле байыр­дойда, танцы­самда кедер каас­коя идиктери дег, делгелгеде бараалгаткан ынакшыл база тургулаар.
           Чаңгыс сезон кедер чайгы идиктеривис дег, түр када ынакшылывысты амылыгга чугаалаар деп бис бе? Ийи­-чаңгыс бодап, сактып келгеш, бүдүү каттырып каарывыс чажыт эвес болгай, але. Ийе ындыг, черле тургулаар чүүл чүве. Кончуг дээн марканың идиин садып кедер дээн кижи дег, таныжар кижизиниң ажыл­хожулун, ада­иезин билип, көрүп аар ынакшылды кыдыындан элдепсинип көрдүм, силер база көргениңер меге эвес ыйнаан?
           Кадыг резин идиктеривисти шөл суггарарда, балыктаарда, тайгалаарда кедер ийик бис чоп, шак­ла ындыг ынакшылдар база 
бар. Кандыг­бир кижини ооң түр када ажыктыын бодай аарак ынакшыыр улус чоргулаар. Чамдык кижилерниң идиктери та каш санныг, та каш аңгы чүве ыйнаан, каастанып солуп кедип турда, төнер эвес, хууда чуртталгазында карак басчып, сонуургашкан улузундан эвээш эвес деп, даап бодап алзыңза, хөөредиг эвес дээр мен.
           Ийе, харын, ынакшыл – идиктер­дир ийин. Идииң  чаазындан камнавазыңза дораан эргилеп каар болгай, ынакшыл база шак­ла ындыг: арыг, хумагалыг болурун негээр. Эрги идикти септээрге­даа, чаа апарбас болгай, чугле түр када “назыны узаан” дег боор, “септеттинген” ынакшыл база ол дег, эде даараттынган чери элээн үе эрткенде дештип, сөктүп чоруй төндүр элеп каар, ынчангаш, хепти – чаазындан, атты – аныяан­дан камнаары артык эвес.
                                          Шеңне ЧООДУ.
                                                 Кызыл хоорай.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.