1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

КАДЫКШЫЛЫНЫҢ БАЙДАЛЫ-БИЛЕ АРГА-ШИНЭЭ КЫЗЫГААРЛАТТЫНГАН КИЖИЛЕРНИҢ ЭРГЕ-АЖЫЫ

(Уланчызы. Эгези № 146 (18573) «Шын» солунда.

Тывага «Аргыжарының таа­рымчалыг байдалы» деп күрүнениң регионалдыг программазын амыдыралга боттандырарының (2014-2015 чылда)  кол сорулгазы — кадыкшылының байдалы-биле арга-шинээ кызыгаарлаттынган кижилерге хөй-ниитиниң албан черлеринге моондак чок аргыжар таарымчалыг байдалды тургузары.

«Аргыжарының таарымчалыг байдалы» күрүнениң регионалдыг программазынга 2014-2015 чылда 46281,8 муң рубль көрдүнген: федералдыг бюджеттен — 23174200 рубль, республика бюджединден — 22640900 рубль болуп турар.

Эрткен чылын Кызыл хоорайга кадыкшылының байдалы-биле арга-шинээ кызыгаарлаттынган кижилерге таарымчалыг байдалды тургузары-биле 449 муң рубльдиң ажылдарын кыл­ган: орук кыдыында демдектерни тургускан, чадаг кижи эртер ала дилиндектерни көскү кылдыр дозулаан, караа көрбес кижилерге Кочетов кудумчузунда светофорларында үннүг медээлерни киирген, машина тургузар черлерни аңгылаан. Музейлерге Брайл шрифтилиг тайылбыр бижиктерни, тускай экранныг компьютерлерни тургузар. Ооң дузазы-биле караа көрбес кижи ында бижээн медээлерни суйбап номчуп, билип алыр аргалыг болур. А чугааланыр арга-шинээ чок кижилерге имнээр тайылбырлакчыны белеткээр. Тывада спортчу албан черлерин инвалидтерге таарыштыр тускайжыткан дериг-херекселдер-биле хандырары, инвалид уругларның өөредилгези болгаш кижизидилгезинче сагыш салыры — чугула айтырыгларның бирээзи.

Адыгжы  Саая, журналист:

 — Инвалидтерниң ара­зында кандыг-даа уран-шевер кижилер хөй. Оларны деткии­ри-биле кандыг хем­чег­лерни күрүне тургузуп турарыл?

Чечек Күжүгет:

— 2013 чылда «Чаңгыс суур – чаңгыс бүдүрүлге» деп губернатор төлевилели-биле Кызыл кожууннуң Каа-Хем суурда Вячеслав Бырыш-оолович Ооржак автотранспорт херекселдерин септээр болгаш техниктиг хандырылгазын чорудар талазы-биле бодунуң херээн ажыткан. Эрзин кожуун­нуң Нарын сумузундан Николай Хавузаевич Шактар кидис-биле хевистер бүдүреринге деткимчени алган.

Ульяна Чооду, Кызыл-Мажалык суур:

— Ийи дугаар бөлүктүң инвалиди мен. Ипотека-биле бажың садып алыр дизе, күрүне дузаламчы көргүзер бе?

Чечек Күжүгет:

— 2005 чылдың январь 1-ге чедир бажың оочурунга туруп алган болгаш бистиң яамының даңзызынче кирген болза, чаңгыс катап инвалидтерге бажың-балгат садып алыр дузаламчы субсидияны ипотека төлевиринче шилчидип болур.

Клара Сарыглар, Бай-Тайга кожуун:

Инвалидтерниң хөмүр-даш садып алыр акшазы орайтадыр кээр. Чамдык та­варылгаларда кыш эрте бергенде шилчидер боор. Квартал санында ооң түңү 148 рубль. Чырык дээш төлевирлер ам-даа чок. Бо чылдың 9 айның 15-тен бо хүнге чедир акшаландырыышкын чок. Ооң озалдап турар чылда­гааны чүдел?

Экер Монгуш:

— Билдириишкин кииргенин езугаар одалга үезинде чиигелдезин хары угда шуптузун азы ай санында ап болур. Ол дээш төлевирлерниң четпейн баар чылдагааннары — респуб­лика бюджединиң хемчээл­диинде. Чам­­дык таварылгаларда планнап каан акшаландырыышкын чедишпейн баар. Төлеттинмээн өрелер дараазында чылче шилчий бээр, ону албан алыр силер.

Эрес Тюлюш, Каа-Хем кожуун:

 — Инвалидтерге халас эмнер алыр даңзыда адым чок болган. Эм-таңның өртээ дыка аар болгай.

Саяна Бараан:

— Чылдың-на октябрь 1-ге чедир Пенсия фондузунче билдириишкин киирер ужурлуг. Хоойлу езугаар чиигелде алыр хамаатылар социал ачы-дузаның бодун азы орнунга акшазын алыр эргелиг. Ол айтырыгга хамаарыштыр социал ачы-дузаның орнунга акша төлевирин алыр билдириишкинни киирген чадавас боор. Ону бижээн соонда халас эмнер алыр эргеңер чок болур. Ынчангаш чурттап турар чериңерниң аайы-биле пенсия эргелелинден айтырарын сүмелээр-дир мен.

Чечек Монгуш, Бии-Хем кожуун:

— 1 дугаар бөлүктүң инвалиди мен. Хөмүр-даш болгаш одаар ыяш-биле бергедээшкиннерге таваржып тур мен. Бүгү назынымда саанчылап чораан болгаш, «Тыва АССР-ниң алдарлыг ажылдакчызы» аттың эдилекчизи мен. Чазактан материалдыг дуза азы субсидия алыр арга бар бе?

Экер Монгуш:

— Чурттап турар тус черниң чагыргазында социал политика талазы-биле тускай килдис бар. Хоойлуда көр­­дүн­­­ген шупту чиигелделерни алыр эргеңер бар. Даңзыда кирген дужаар документилерниң хоол­галарын кылдыртып алгаш, дужааптыңар.

Чойганмаа Монгуш, Арыг-/зүү суур:

— 2 чыл бурунгаар агаар­лаар колясканы алган мен. Бо чылын меңээ бажыңга ажыглаар колясканы чөпшээреп болур бе?

Чечек Күжүгет:

— Колясканы алган соонда, ону солууру хуусаалыг болур. Ол талазы-биле ТР-де Соц­страхтың специалистеринден айтырар болза эки.

Кара-кыс Ондар, Кызыл хоорай:

/ш дугаар бөлүктүң (хуу­саа чок) инвалиди мен. Томск хоо­райга кулакка кезиишкин кылыр деп турар мен. Ооң соонда мээң инвалид дээш бөлүүмнү ап кааптар бе?

Ая Ооржак:

Бир эвес силерниң инвалид бөлүүңер хуусаа чок болза, ол-ла хевээр артып каар.

Аида Кыргыс, Хову-Аксы:

— Мээң уруум мунчу аарыглыг, 12 харлыг. Ол төрүмелинден инвалид, чыдар, кылаштавас. ТР-ниң Кадык камгалал яамызын таварыштыр уруумну Новосибирск, Кемерово хоорайларже эмнедир дээривис­ке, чөпшээрел бербес. Уруумнуң ооргазын өске хоорайларга эмнедип алырын күзээр-дир мен.

Ая Ооржак:

— Декабрь 4-те Хову-Аксының уруглар эмнелгезинге чедер бис. Аңаа уруглар эмчилериниң удуртукчузу-биле чугаалажып, силерниң айтырыыңарны бодумнуң хайгааралымда алдым.

Аяна Монгуш, Улуг-Хем:

— Мээң 5 харлыг оглум төрүмелинден катаракталыг болган. Чүге мээң оглумну инвалид кылдыр санавазыл?

Ая Ооржак:

— Амгы үениң эмчи дериг-херекселдери аажок сайзы­раан болгай. Ынчангаш каракка кезиишкин соонда, кадык апаар. Бир эвес аарыг кижиниң бир караа көзүлбес, а өскези кадык болза, ол кижи инвалид кылдыр санаттынмас.

Урана Сат, Кызыл хоорай:

Чааскаан чурттап турар инвалид кижилерге кандыг ачы-дуза чедирип турарыл?

Елена Саая:

— Кызылда «Деткимче» социал төвүнүң социал ажылдакчылары девискээр аайы-биле неделяда 2 катап инвалидтерни хайгаарап, аъш-чем, эм-таң садып берип, бажың-балгадын аштап-арыглап ту­рар. Ында 10 ажыг ажылдакчы бар, кижи бүрүзүнге 8 инвалид кижини онаап каан.

Түңнел сөс: Редакцияга келген айтырыгларның чамдыызы инвалид кижилерге чурттаар оран-сава дугайында болган. Бо дээрге, олурган дораан харыылаптар хире эвес, берге, нарын айтырыг-дыр. Ынчангаш кожууннарда чагырга черлери, суму, суур чагыргалары, депутаттар боттарының арга-шинээ кызы­гаарлыг чонунуң бажың-балгат, чер айтырыгларын кезээде кичээнгейден дүжүрбес ужурлуг. Оон аңгыда оларга кандыг дуза, деткимче херегин, кандыг чурт­­тап олурарын чер-черде дарга-бошкалар доктаамал сонуургап турары күзенчиг. А инвалид кижилерниң боттарының талазындан сула салдынмазы, кадыын ам-даа экижидери, кылып болгу дег бажың ажылдарын кылыры, ном-дептерге хандыкшыыры, бодун сайзырадыры чугула.

Инвалид кижилерниң со­циал камгалалынче сагыш салыышкын чок эвес, бар. Ынчангаш силерге берге айтырыг туруп келзе, Тываның Күш-ажыл болгаш социал хөгжүлде яамызы-биле харылзажып, чагаа-хораадан бижип, телефоннап туруңар – яамының ажылдакчылары силерге албан дузалажыр.

Шончалай  ХОВАЛЫГ.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.