1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

КАДЫК ДИШТЕРЛИГ БОЛУҢАР

Бүгү делегейниң Ка­дык камгалал орга­ни­за­циязының сан-чура­гайлары езугаар, бөмбүрзекте улуг кижилерниң 90 хуузу, чаш­тарның 80 хуузу диш аарыг­ларындан аарып турар.
Бистиң мага-бодувуста диштеривис эң-не кадыг бүдүмелден тургустунган. Бо үеде эң-не неп­те­реңгей диш аарыы – кариес.­ Аарыгны болдурбазы-биле аңаа баш удур хемчеглер алыры чугула.
Эге чадазында аас иштинде чем артыынга өзүп көвүдээр микробтар диштерни үттей чип, хораннап эгелээр. Түңнелинде ол микробтар органиктиг кислотаже хуула берип, чоорту кадыг бүдүмелдерни эзилдириптер. Диш аарыын болдурбазының магадылалы аас иштиниң арыг-силиин шын сагыырында болур.
Маңаа чем чиириниң шын чуруму улуг ужур-дузалыг. Аъш-чем аймаан шилип алырда, дараазында чүүлдерни сагыыр:
– ижин-хырынга дүрген эс­тии­чел углеводтар (чигирзиг чемнер, далгандан быжырган аъш-чем аймаа, чипсы, кириешкилер, газтыг амданныг суксуннар болгаш өске-даа) диштерни дүрген үрээр;
– колдуунда яблоко, морковь чижектиг дайнаар чем аймаа ижин-хырынның ажылын экижидер;
– кальций-биле байлак чемнерни (сүт аймаа, балык, дагаа чуургазы болгаш өске-даа) хүннүң-не чиири күзенчиг.
Аарыгларны эге чадазында эмнээри белен болгаш чарыгдалдары эвээш дээрзи билдингир. Диш аарыы база ындыг. Ынчангаш кижи бүрүзү диштериниң байдалынче сагыш салып, дараазында сүмелерни сагып, камгаланыры чугула:
Аас иштин хүнде эртен, кежээ 2 катап чуур. Чугбас болза, диштер аразынга чем артынчылары артып каар.
Дишти албан-биле 3 минута чуур, назы-хар аайы-биле аңгы-аңгы болур. Үш минутадан эвээш үеде чуурга, диш чуур щетка четпээн черлерге микробтар дораан-на чыглып, хоралыг диш картын (налет) кылыннады бээр.
Чем чиген соонда-ла аас иш­тин албан суг-биле чайыңар. Дайнаныры дүргедээн тудум диштиң хоралыг карты (налет) улам кылыннаар.
Аас иштиниң арыг-силиинге тускай херекселдерни ажыглаары – кадык болурунуң үндезини. Диш аштаар херекселдерни шилип алырынга диш эмчилери сүмелеп дузалаар.
Чылда диш эмчизинге 2 катап барып, хынадып алырын утпаңар. Кариестиң тыптып болур эге демдээн эмчи ынчан эскерип каар.
Амыдыралывыста диштер­ниң ажыы улуг дээрзи маргыш чок. Шын чарт чугаа-домаавыс, чамдык үннер, үжүктер мурнуку диштерниң бүдүн-бүрүнүнден хамааржыр. Кадык диштер чемни эки дайнаарынга, кижиниң аян-хевиринге, чаражынга херек. Кадык диштер кадык амыдыралдың үндезини болгай.
Юнона  БУЯНДЫ,
республиканың диш эмнелгезиниң бичии 
уруглар салбырының гигиенист эмчизи.

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.