1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

КАДЫК МАГА-БОТ, САГЫШ-СЕТКИЛ...

Бүгү-делегей болгаш Россия деңнели-биле алырга, бедик чедиишкиннер чедип алган кижилерниң кадыкшылынче кичээнгейи – чуртталгазының бир кол өзээ. Бодун сайзырадыр бо арганы олар культураның бедик деңнелин чедип алыр аргазы деп биле бергеннер. 
Йога – депшилгелиг ажыл-иштиг, шапкын амыдырал­дыг кижилерниң кадыын экижидер, аныяксыдар, сагыш-сет­килин оожургадыр, артык кил чидирер, мага-ботка бүдүмелдер солчулгазын өйлээр, сагыш-сеткил дойлуушкунунга белен алыспас дээштиг аргаларның бирээзи. Сөөлгү чылдарда делегейде йоганың өөре­диин­ сонуургаарларның са­ны көвүдээн. Тывада ооң мөгейик­чилери база эвээш эвес.
Найысылалда «Полет» деп фитнес болгаш йога студиязын Мария Бегзи 2015 чылда ажыдып алган. Аныяк сайгарлыкчы Дүргенге бизнес-төлевилелин камгалап, ТР-ниң Спорт болгаш аныяктар хе­рек­териниң талазы-биле яамыдан 100 муң рубль деткимчени алган. Мария бизнес-төлевилелин 2 дугаар оглун иштиг тургаш камгалап турган болду. Ол ынчан улуг хоорайлардан чалаттырган арга-дуржулгалыг бизнес-тренерлерниң тренинг кичээлдеринден болгаш мастер-класстарындан бизнес­ти сайзырадырының чажытта­рын база дыка хөй ажыктыг, өөре­диглиг чүүлдерни билип алга­нын чугаалап, ТР-ниң Спорт болгаш аныяк­тар херектериниң талазы-биле яамызынга өөрүп четтиргенин илеретти.
“Йога кичээлдери кижиниң тыныш органнарын быжыктырып, сагыш-сеткил дойлуушкуну, сагыш аарыынга белен алыспас болдуруп, мага-боттуң база сагыш-сеткилдиң аяннажылгазын чедип алырынга дузалаар. Кичээлдерни оожум хөгжүм аялгазының үделгези-биле эрттирип турар мен.  
Фитнес деп англи сөстүң очул­газы — кижиниң мага-боду­нуң кадык, чараш болуру дээн. Аңаа колдуу аэробиканың танцызынга өөредип турар. Танцы дээрге кижини сергек-омак болдурар кайгамчык уран чүүл» — деп, ол таныштырды.
2007-2008 чылда Мария Уралдың күрүнениң юридиктиг акаде­миязының сөөлгү курузунга өөре­нип тургаш, шылгалдалар, дип­лом ажылынга белеткенир дээш сагышсырааш, уйгу-чыдынын чидирипкен турган. Ол ынчан херээжен улуска йога кичээлдеринче барып, сагыш-сеткилин, бодалдарын оожургадып алган. Ооң ачызында академиязын чедиишкинниг, кандыг-даа коргуп-сүртээшкин чокка доозуп алган. Ол үеден эгелээш, чаңгыс чер-чурттугларының кадыкшылын быжыктырып, төрээн хоорайынга йога төвү ажыдып алыр бодал төрүттүнген.  
Эгезинде студиязынга фитнес, чөөн чүк улузунуң, зумба танцыларын болгаш йога кичээлдерин эрттирип турган болза, эрткен чылын тренажер залын немей ажыткан. Мария РФ-тиң фитнес болгаш аэробика федерациязының Красноярск хоорайда салбырынга йога шимчээшкиннерин ушкарып-башкарар тускай эртемниң удуртукчузунга өөренип алган. Ооң кичээлдеринге школа назы­лыглардан эгелээш, 60 хардан өрү кижилер күзелдии-биле кээп, сагыш-сеткилин, нерв системазын оожургадып, кадыкшылын быжыктырып ап турарлар. 
Мария-биле чугаалажып ора,­ ооң доктаамал хүлүмзүрүп турарын, ажык сеткилин, эвилең-ээлдээн эскердим. Ол амгы үеде үш дугаар өпеяалыг болурунга белеткенип турар. Өг-бүле, ажы-төл – делегейде эң-не үнелиг чүүл деп ол онзалап чугаалады. Дөрт ай ажыг иштиг аныяк аваның ээлгирин магадап ханмадым. Йога шимчээшкиннерин доктаамал кылып турар болгаш, ол кезээде чазык аажы-чаңныг, эки бодалдарлыг, мага-боду каң дег кадык, сергек. 
Аныяк сайгарлыкчы интернационалчы өг-бүлеге төрүттүнген. Ачазы тыва, а авазы орус омактыг. Ол авазының кайгамчык чараш ак-көк карактарын дөзеп алган. 
“Тывада Аныяктарның бот-идепкейиниң чылын чарлааны оларның чаа бодалдарынга орукту ажыдып, дидим идея­ла­рын амыдыралга боттандырарынга улуг идигни берип турары-дыр. Эгелеп чоруур аныяк­ сайгарлыкчылар ботта­рын тып, сагыш-сеткилинге таар­­жыр, ынак херээн ажыдып алы­рын күзээр-дир мен. Чижилге тургузуп турар чедиишкинниг сайгарлыкчыларга адааргал сет­килдиг болбайн, оларның чажыттарын, эки талаларын тып, арга-дуржулгазын өөренир болза эки. Эки, чаагай сеткилдиг болурга, бизнезиңер ала-чайгаар­ шуудай бээр. Боттарыңарны бүгү тала-биле сайзырадыңар, ол ынчан чедиишкинниг болур силер” – деп, ол арга-сүмезин катты.
Чайгы үеде Национал паркка суббота санында халас йога кичээлдерин эртенгиниң 6.00, 9.00 шактарда күзелдиг кижилерге “Хүреш” стадионунуң чанында кылымал шыкка эрттирип турар. “Сөөлгү үеде аныяк-өскен-даа, улуг назылыглар-даа амыдыралдың кадык овур-хевирин чаагай чаңчылы кылдыр шилип ап турары өөрүнчүг-дүр. Эртенгиниң 6 шакта паркта тургузуп каан тренажерларга улуг назылыглар кадыкшылын, күш-шыдалын быжыглап, а аныяктар сула шимчээшкиннер кылып, халчып турарын эскерип болур” – деп, ол магадап чугаалады.
Күзелдиглерни бодунче хаара тудары-биле Мария Олеговна аңгы-аңгы акцияларны чарлаар чаңчылдыг болу берген. Чижээ, бирги айында халас кичээлдээр, доктаамал кээп турарларга чии­гелделер база көрдүнген. “Полет” студиязында ол боду йога кичээлдерин эрттиреринден аңгыда, танцы, фитнес, тренажер, хол-биле маргылдажыр башкарыкчыларга оран-савазын хөлезиге берип, оларга акша-төгерик ажылдап алыр арганы база көргүзүп турар. 
2014 чылдың декабрь 11-де Индияның Чазааның Даргазы Нарендра Модиниң эгелекчи саналы-биле Бүгү-делегейге йога хүнүн байырлаарын КНО-нуң Кол ассамблеязы тургускан. Бо бурунгу өөредиг Индиядан келген.
Ол хүнде бүгү делегейге амы­дыралдың кадык овур-хевирин суртаалдап, йога өөредиин, кичээлдерин, шуулганнарын, семинарларын, конференцияларын, лекцияларын эрттирип, байырлаар. Июнь 24-те йога хүнүнге тураскааткан кичээлдерни «Полет» деп фитнес болгаш йога студиязының удуртукчузу Мария Бегзи Национал паркка эрттирер. Ынчангаш республиканың чону мага-боду кадык, чараш, дурт-сыны ээлгир, сеткили сергек болуксаар болза, чай чогунга сылдаглавайн, бот-сайзырал алыр арганы ажыглап, артык шакты тып, бодуңарга белектен кылып алыңар. 
Йога кижиниң угаанын чырыдып, коргуп-сүртээшкинден болгаш багай бодалдардан хостаар. Оон аңгыда эндокрин системазынга, психиктиг кадыкшылга эки салдарлыг. Доктаамал йога шимчээшкиннерин кылып турар кижилерниң чоорту чуртталгага ынаан, бодунга бүзүрели улгатканын болгаш эки күжү (энергия­зы) көвүдеп турарын эскерип болур. 
2016 чылда Тывада “Аныяк­ сайгарлыкчылар ниитиле­жил­гези» деп хөй-ниити органи­зациязының «Скифтерниң алдыны» деп шаңналының “Чылдың тергиин фитнес төлевилели” деп номинацияга “Полет” деп йога болгаш фитнес студиязы тиилекчи болган. Мария Бегзи үш дугаар­ аас-кежиктиг ие болурундан аңгыда, студиязын улгаттырып, уругларга дыштанылга, нугуушкун өрээлдерин немей ажыдарын мурнуку планнарында салып алган болду. Ынчангаш аңаа сорулгаларын чедип алырын күзедим.
Шончалай  ХОВАЛЫГ.
Авторнуң  тырттырган  чуруу: Паркка йога үезинде.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.