1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

КАДЫК ОВУР-ХЕВИРНИ СУРТААЛДААР

Виктория Сергеевна Ондарны төрүмелинден удуртукчу кылдыр чаяаттынган кижи дизе, частырыг чок. Ол Барыын-­Хемчик кожуунда Кызыл-Мажылыктың №1 школазын үр чылдарда директорлап, кожуунда өөредилге эргелелин начальниктеп, ооң-биле чергелештир кожуун хуралының депутадынга, хөй-ниити организацияларының кежигүнүнге база доктаамал соңгудуп келген. Виктория Сергеевнаны ук кожуунга «Хемчиктиң сылдызы» солуннуң кол редакторунга ажылдап чораан болгаш, кончуг эки билир мен. Кайда Виктория бар болдур, ында чедиишкиннер. Ада-иези ону Тиилелге деп анаа эвес адаан боор деп бодаар мен. Кижиниң адында база ужур-ла бар. Аажок сагынгыр, тывынгыр, эрес-кежээ, организакчы талантылыг, шыырак эртем-билиглиг башкы-ла болгай.
Ол амгы үеде Барыын-Хемчик кожуун баштыңы – кожууннуң Төлээлекчилер хуралының даргазы. Тус чер хуралының депутаттары Виктория Ондарны кожуун баштыңы кылдыр соңгуп, шын шилилгени кылганынга сеткилим өөрүп чоруур.
Ажыл-херээм аайы-биле Барыын-Хемчик кожуунга сургакчылап чорааш, В.С. Ондар-биле ужуражып, ук кожуун­да рес­публикада эмнеттинмес аарыг­ апарган арагалаашкын-биле демисел канчаар чоруп турарын сонуургап чугаалаштым.
В.С. Ондарның чугаазы-биле алырга, чоокта чаа Ак-До­вурак хоорайга болган коргунчуг айыыл-халаптың соонда Ты­ваның Баштыңы Ш.К.Кара-оол кожуунга база Ак-Довурак хоо­райга кээп  чорааш, Барыын-Хемчик кожууннуң база Ак-Довурак хоорайның активин чыггаш, шыңгыы чугааны кылган. Ооң соонда Барыын-Хемчик кожууннуң Төлээлекчилер хуралының депутаттары аңгы хуралдааш, арагалаашкынга удур демиселди күштелдирер дугайында ай­тыышкынны үндүр­ген.
Арагалаашкынга болгаш корум-чурум үрээшкиннеринге   хамаарышкан ажылдарны чүгле Ак-Довурак хоорайга болган айыылдың соонда эвес, а хүннүң чидиг айтырыы кылдыр көрүп, чогуур хемчеглерни доктаамал чорудуп келгенин Виктория Ондар чугаалады.
Март 16-да кожууннуң О.Нам­дараа аттыг культура ордузунга ТР-ниң Чазаанда Барыын-Хемчик кожууннуң куратору, ТР-ниң Орук-транспорт комплекизиниң сайыды О.О.Бады; ТР-ниң Чазаа­ның төлээзи А.Д. Сарыг­лар; ТР-ниң Дээди Хуралының депутады А.Т. Конгар, ТР-ниң Хөй-ниити палатазының даргазы Х.Д. Монгуш оларның киржилгези-биле «Келир үеже — элээр­ угаан-биле» деп темалыг хуралды эрттиргеш, Кызыл-Мажалык суурнуң чурттакчыларынче үнүүшкүннү кылган.  Аңаа кожуун девискээринде кем-херек үүлгедиишкиннериниң база хоойлуга дүүшпес арага аймаан болгаш суррогаттар садыглаашкынының  дугайында айтырыгны чугаалашкаш, назы четпээннер ортузунга база чурттакчы чон аразынга корум-чурум үрээшкиннерин баш удур болдурбазының талазы-биле хемчеглерниң комплекстиг планын бадылаан.
Бо айтырыгга хамаарышкан ажылдарны хөй-ниити организацияларының, хоочуннар, херээженнер база адалар  чөвүлелдериниң киржилгези-биле бир демниг чорудар, эрткен коммунизм үезиниң дуржулгазын ажыглап, агиткварталдарның ажылын катап көдүрер деп дугурушканнар. (Ук кожуунга ажылдап турар үемде Старейшиналар база хөй-ниити чөвүлелдери, хоочуннарның «Өреге», «Сүме» каттыжыышкыннары корум-чурум үрээшкиннери, арагалааш­кынга удур демиселге улуг үлүг-хуузун киирип турганын сактыр-дыр мен). Оон аңгыда  хоойлуга дүүшпес арага садыглаашкыны «адрестерге» удур хемчеглерни Ак-Довурак хоорай, Бай-Тайга кожуун чагыргалары, харын-даа Чөөн-Хемчик, Сүт-Хөл кожууннар, бүдүн барыын зона, чаңгыс демниг чорудар болза эки деп, В.С.Ондарның чугаалааны кончуг чөптүг санал-дыр деп бодаар мен. Чүге дизе Кызыл-Мажалыкта «адрестерни» узуткап алыр-даа болзувусса, чон Ак-Довуракта «адрестерден» барып садып алыр. Ак-Довуракта, Барыын-Хемчикте «адрестер» узуткаттынар болза, Бай-Тайга кожуун бистен ырак эвес, машина-техника чонда чок эвес, ынаар­ тутсуптарлар, чүгле 20 минута боор. Кышкы үеде Алаш кежир Сүт-Хөлдүң Алдан-Маадыр сумузу каш базым. А Чөөн-Хемчик кожуунче чазаглыг орук-биле халдырга, саадавас-даа дээрзин Виктория Ондар чугаалады.
«Балык бажындан тура чыдыыр» дээри ышкаш, хамык чүүл удуртукчулардан хамааржыр. Удуртукчу кижи бүгү талазы-биле чонга үлегер-чижек боор, эрге-чагырга ажылын шын удуртур ужурлуг. Ынчангаш кожуунда күрүне ажылдакчылары (оларның саны 37) аңгы чыглып хуралдааш, бодунуң чурттап турар микрорайонунда берге кижизидилгелиг өг-бүлени шефке алгаш, Тываның Баштыңы Ш.В.Кара-оолдуң дуржулгазын ажыглап, чылда оода-ла бир байырлалда оларны 1-2 шак дургузунда боттарының бажың-балгадынга аппарып кии­рип, ажык чу­гаалажыышкынны кылырын база дугурушканнар. 
Өг-бүле, ие-чашты камгалаар талазы-биле ажылды чорударда, чүнүң-даа мурнунда аныяк кадрларның моральдыг мөзү-шынарынче  кичээнгейни угландырары чугула. Ак-Довуракка болган айыылдан көөрге, чок болган өг-бүлениң эр ээзи хоорай чагыргазының ажылдакчызы турган. Ынчангаш эр улустуң өг-бүлезинге харыы­салгазын, патриотчу чоруун көдүрер сорулга-биле организация бүрүзүнде кожууннуң, Тыва Республиканың, Россияның Ыдык ырларын кижи бүрүзү билир турзун дээш, «Ыдык ырны эң-не эки ырлап билир хамааты» деп төлевилелди ажылдап кылып турар.
Аныяктар аразынга амыды­ралдың кадык овур-хевирин суртаалдаары-биле херээженнер клувун организас­таары, школаларга араганың хоразының дугайында лекция-беседаларны доктаамал чорудары, тыва чаагай чаңчылдарны эгидер талазы-биле хемчеглерни алыры, массалыг спортту калбартыры дээш оон-даа өске ажылдар планнаттынганын В.С. Ондар меңээ таныштырды.
Удуртукчуга кылган ижи бү­дүнгүр, чедиишкиннерлиг болурун күзедим.
Светлана ООРЖАК.
Авторнуң тырттырган чуруу.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.