1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

КАЧЫК САЙЗЫРАЗЫН ДЭЭШ...

Тываның Баштыңы Шол­бан Кара-оол ТР-ниң Дээ­ди Хуралынга (парла­мен­тизинге) Айыткалын­ кылып тургаш, 2018 чыл­дың мурнады көөр кол со­рулгаларының бирээзи – бичии суурларның сайзыралы, өгбелеривистиң биске арттырып берген черин хөг­жүдери кончуг чугула деп айыт­каш, Тывага биче суурларны хөгжүдериниң чылы кылдыр чарлаан.  
Көдээ суурларны амгы үениң деңнелинге дүүштүр сайзырадып хөгжүдеринге, чурттакчы чоннуң амыдырал байдалын экижидеринге улуг идигни бээр «Чурттап турар суурум» деп чаа төлевилелди боттандырып эгелээриниң оруктарын тодараткан Айыткалды көдээниң чону бедик көдүрлүүшкүн-биле хүлээп алганы чугаа чок.
Эрзин кожуунда Качык суур республикада эвээш чурттакчылыг 66 суурнуң бирээзи. Бо суур кожуун төвүнден 130 километр ыракта, аргыжар орук-чирии берге, Моол кызыгаарында турар. 
Качык сумузунуң чурттакчы чону 245 кижи, өреге саны – 49. Ында эмнелге пунктузу, культура одаа болур клуб, дизель-биле ажыл­даар электри станциязы, долу эвес комплектилиг школа бар. Ында 15 өөреникчи өөренип турар.
Сумунуң чону кожууннуң мурнунда салдынган сорулгаларның күүселдезинге идепкейлиг киржип турарлар. «Чаңгыс суур – чаңгыс бүдүрүлге» деп губернатор төлевилелиниң киржикчизи Бадыма Ямбиловна Ижигинниң  «Кызыл мойтак» бүдүрүлгезиниң даараан мойтук идиктери рес­публикага билдингир апарганы сумуда кандыг-даа  салым-чаяан­ныг, ус-шевер кижилерниң барын бадыткап турар ышкажыл. 
«Чурттап турар суурум» деп Тываның Баштыңының чаа төле­вилелин боттандырар дээш, Ка­чык сумузунуң чону шалыпкын ажылдап эгелээн. Суму чагыр­газының аныяк даргазы Шораан Вячеславович Шомбун (эрткен чылдың ноябрь айда чагырга даргазынга томуйлаткан) «Чурттап турар суурум» деп тө­ле­вилелди боттандырар сорул­га-биле чонун чыып, сумуну сай­зырадырынга хамыкты мурнай чүнү кылырын дугуржуп чугаалашканнар. Бо эгелекчи төлевилелди боттандырарының баштайгы кол угланыышкыннарында дүгүн болгаш сүдүн сайгарар сарлык малды өстүрери, суурга спорт залын болгаш чу­нар-бажыңны тудары, чаагайжыдылгага хереглээр тудуг материалдары белеткээри-биле  пилорама ажылдадыры (дугуржуп алган пилорама бар), тыва национал хептер болгаш суй белектер бүдүрери, эът ай­маан ыштап кадырар биче цех ажыдары көрдүнген. Бо дээр­ге суурну хөгжүдериниң 5 чыл иштинде боттандырар улуг программазы-дыр.
Ук төлевилел Чазак деңне­лин­ге шилилгени эрте бээр бол­за, ийи миллион рубльден эвээш эвес акшаландырыышкынны алыр аргалыг. Качык сумузунуң чагырга даргазы Шораан Шомбун, клуб эргелекчизи Байыр-кыс Банчык сумузунуң 24 аныяктарын эвилелдеп, солун концертти белеткээш, кожууннуң сумуларынга чедип, Шагаа ба­йырлалын таварыштыр «Чолукшуулу, өргүн чонум» деп ачы-буян концертин көргүскеннер.
Качык сумузунуң чонунуң бү­дүргени тыва национал чемнерин болгаш эдилелдерин ойнадыр лотереяны база организастаан. Концерт ниитизи-биле кончуг солун болган. Танцы-сам, ыр-шоор, Ыт чылынга тураскааткан баштак көргүзүглер…
Уран чүүлге сонуургалдыг, талантылыг аныяктар Качык сумузунда дыка хөй. Концерттиң киржикчи бүрүзүнүң күүселдезин көрүкчүлер бедии-биле үнелээн болганда, олар­ның кайы-бирээзин онзалап демдеглээри таарымча чок апаар. Күүселде бүрүзүнге көрүкчүлерниң сонуур­галы улуг болган. 
Аныяк чагырыкчы Шораан Шомбун боду баштап алгаш, ырлап турда, клубтуң эргелекчизи Байыр-кыс Банчыктың күүседикчилерни уран сөстер-биле алгап чарлаанынга аныяк­тарның хей-аъды улам көдүрлүп, көргүзүг бүрүзүн бедик деңнелге ойнаанын демдеглеп каары артык эвес. 
Качыкчыларның база бир солун, тывынгыр чүүлү – «Аныяк өг-бүлеге – кыштаг» губернатор төлевилелин чедиишкинниг боттандырып турар суму бүрүзүнден бир аныяк өг-бүлеге боттарының бүдүргени кадарчы кижиниң эдилелдерин (инчеек, аът тудар уру, чылыг хол-хаптар) суй белек кылдыр сөңнээни.  Оларның бо чараш эгелээшкинин көрүкчүлер бедии-биле үнелеп, республикада чарлаттынган чаа төлевилелди боттандырарынга чедиишкиннерни күзевишаан, эвээш эвес материалдыг деткимчезин  көргүскеннер. 
Республикада чарлаттынган биче суурлар хөгжүдериниң чылында «Чурттап турар суурум» деп төлевилелди боттандырарынга качыкчыларга ак орукту күзеп каалыңар.
Халарбаа КАРА-ООЛ,
күш-ажылдың хоочуну.
Эрзин суур.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.