1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

КЕЛИР ҮЕНИҢ ОФИЦЕРЛЕРИ

КЕЛИР ҮЕНИҢ ОФИЦЕРЛЕРИ

Июнь 15-те Кызылдың Президен­тизиниң кадеттер училищезинге бир дугаар доозукчуларга хөрек демдектерин тыпсыр база училищениң тугу-биле ба­йырлажыр езулал болган.

Беш чыл бурунгаар тургустунган училищениң төөгүзү мынчаар эгелээн. 2014 чылда ТР-ниң Чазак Баштыңы Шолбан Кара-оолдуң өскүс база көдээ суурлардан бичии оолдарга кадет училище тургузар дугайында бот-идепкейин Россияның Президентизи Владимир Путин биле РФ-тиң камгалал сайыды Сергей Шойгу деткээн. Чуртка 6 кадеттер училищези тургузар дугайында Президентиниң айыткалынга атты салган, ооң аразынче Тыва база кирген. Ынчангаш ол-ла чылын Кызыл хоорайның мурнуу талазынга Президентиниң кадеттер училищезиниң оран-савазы туттунган. Кадеттер училищезин сентябрь 6-да, Тыва биле Россияның демнежилгезиниң база Кызыл хоорайның 100 чылдаан юбилейлиг чылында, байырлыг байдалга ажыткан. Ынчан чаа ажыттынган училищеже Россияның аңгы-аңгы булуңнарындан база Тываның кожууннарындан келген 65 бичии оолдар өөренип кирген.

Оон бээр 5 чыл эрткен. Ынчангы бичии кадеттер ам езулуг шериг эр кижилер болган. Олар беш чылдың дургузунда шыырак эртем-билиглиг башкыларның өөредилге, шериг-патриотчу кижизидилгезинге чаңчыгып база спортка, күш-культурага дадыгып, езулуг келир үениң офицерлери мергежилге өөренип эгелээн.

Бо чылын училищени 41 кадет доозуп турар, оларның 15-жи Кызыл хоорайдан, 23-ү кожууннардан, Петропавловск-Камчатскиден, Кемероводан база Хакас Республикадан бир-бир кадеттер бар. Бо хүнде кадеттер училищезинде 24 өскүс оолдар өөренип турар, оларның 4-ү бирги доозукчулар.

Училищениң шериг чыскаалының шөлү июнь 15-те байырлыг шинчи кирген. Шериг өөредилге чери болгаш корум-чуруму шыңгыы. Байырлалга хүндүлүг аалчылар, башкылар, кадеттерниң ада-иези, дөргүл-төрели байыр чедирип, деткип келген.

Барабанчыларның сүртенчиг кылдыр хөгжүм херекселин соктап, ойнаан даажы-биле «Деңнежиңер!» деп команданы бериптерге, бирги өөредилге ротазы чыскаалыпкан үнүп келген. 11 биле 12 дугаар взводтуң башкыларының болгаш кадеттериниң чедиишкиннерин чыылганнарга таныштырган.

11-ги взводтуң клазының башкызы Наталья Михайловна Смоленкова, кижизидикчи башкызы, халажылгада полковник Евгений Владимирович Лобода. Дараазында 12-ги взводтуң клазының башкызы Елена Радиевна Кара-оол, кижизидикчи башкызы, курлавырда лейтенант Замир Владимирович Майманов.

Бо чылгы доозукчулар өөредилге, уран чүүл болгаш чогаадыкчы ажылга, спортка-даа тергиин чедиишкиннери-биле ылгалып турарлар. Оларның кижи бүрүзү бедик көргүзүглерлиг, чедиишкиннерлиг. «Өөредилгеге онзагай чедииш­киннери дээш» деп медальга Начын Ооржак, Данай Аймаа, Оттук Сат, Тамерлан Ярошенко кордакчылар болуп турар. Ол ышкаш математикага бүгү армейжи олимпиаданың хөй удаа тиилекчизи,  математикага чаңгыс аай күрүне шылгалдазынга (ЕГЭ) математикага 100 баллды алган Свято­слав Покояновту, уран чүүл, чогаадылга талазы-биле «Төрээн чуртун камгалаар мергежил бар» деп мультимедийлиг төлевилелдер мөөрейиниң шаңналынга төлептиг болган Ай-Херел Ажыжайны, IX «Аныяк талантылар» деп бүгү Россия мөөрейиниң дипломантызы Илья Бушмановту, респуб­лика чергелиг «Виват, кадет!» деп бал танцы мөөрейиниң тиилекчилери Меңги Кара-Монгуш биле Арслан Чондановту, спортка эң-не тергиин чедиишкиннерлиг Тамерлан Ярошенкону, Дайынчы Ондарны, Долаан Дондук-оолду, Рустам Дагбаны онзалап демдег­леп болур.

Ол хүн байырлалга чаңгыс чер-чурт­туувус, РФ-тиң камгалал сайыды Сергей Шойгу бирги доозукчуларга видео та­ва­­­рыштыр чагыг сөзүн берип ба­йыр чедирген.

Генерал-полковник В.П. Го­ре­мыкинниң удуртулгазы-биле кадеттерге хөрек демдектерин байырлыг байдалга тывыскан.

Байырлалдың эң-не чараш езулалы – тук-биле байырлажы­ры. Кадеттер фуражказын ужулгаш, дискек кырынга олуруп ал­гаш, 3 катап «Даңгыракты берип тур бис!» деп кыйгырыг, даңгыракты бээр.

Өөредилгезинде эң-не эки көргү­зүг­лерлиг доозукчу Святослав Покояновтуң авазы Юлия Германовна ада-иелерниң мурнундан 5 чыл дургузунда оолдарын өөреткен, кижизиткен башкыларга, кижизидикчилерге Россияның Президентизи В.В. Путинге база РФ-тиң камгалал сайы­ды С.К. Шойгуга, ТР-ниң Чазак Баштыңы Шолбан Кара-оолдуң бот-идепкейин деткээни дээш өөрүп четтириишкин сөстерин илереткен.

«Өөредилгеге онзагай чедиишкиннери дээш» деп медальче кордакчы Начын Ооржак: «2014 чылда бистиң республикага мындыг онзагай өөредилге чери ажыттынып кээр деп кымның-даа сагыжында чок, бис-даа мын­дыг кайгамчык училищеге өөренир бис деп бодавайн турдувус. Оон бээр берге-даа, солун-даа беш чыл эрти. Училищеге эң-не эки билиг­лерни чедип алдывыс. Ынчангаш кадет эш-өөрүмнүң мурнундан училищени тургузарынга үлүг-хуузун киириштирген камгалал сайыды Сергей Шойгуга база башкыларывыска, кижизидикчилеривис­ке четтиргенивисти илередип тур бис. Училищевистиң адын кажан-даа сыкпас бис. Төрээн чуртувуска российжи офицерлер бооп ээп кээр бис!»

Россияның, Тываның, РФ-тиң Кам­га­лал яамызының база Кызылдың Прези­дентиниң кадеттер училищезиниң туктарын чыскаал долгандыр киискиткен. Байырлыг чыскаал кадет доозукчунуң вальзы-биле доо­зулган.

Доозукчу кадеттерниң байырлалы В.Көк-оол аттыг Национал театр­га уламчылаан. Театрның фойезинде учи­ли­щениң ба­за доозукчу кадеттерниң шаңнал­дарын, чедиишкиннерин көр­гүскен стендилерни делгээн.

ТР-ниң Чазак Даргазының оралакчызы Анатолий Дамба-Хуурак кадеттерге Тываның Баш­тыңының байыр чедирииш­кинин номчуп таныштырган соонда, Шолбан Кара-оолдуң мурнундан доозукчуларга суй белектерни тывыскан. Ол ышкаш Тывада кол федералдыг инспектор Александр Вавилихин кадеттерге үделгениң байырлыг сөстерин илеткээн.

Ада-иелерниң мурнундан кадет Эрес Сонамның кырган-ачазы, курлавырда подполковник Алексей Эрес-оолович Монгуш өөрүп четтириишкин сөстерин илереткеш: «Оолдарым, сактып алыңар, российжи офицерде белен орук чок, чүгле ат-алдарның оруу бар!» — деп чагыг-сөзүн берген.

Байырлыг концерт «Эр адың кымыл?» деп театржыткан көр­гүзүг-биле эгелээн. Кадеттер чүгле өөренир эвес, ыр­лаар, самнаар салым-чаяанныг оолдар болду. Ылаңгыя «Дөгээ баа­ры» деп самны оолдар дыка-ла көрүштүг, чоргаар күүсетти. Доо­зукчу кадеттерниң «Шойгу-Маадыр» деп ырызы көрүкчүлерниң хей-аъдын оттурган. Россияның Маадыры Сергей Шойгуга ту­раскааткан ырының бирги күү­селдезин көрүкчүлер адыш часкааш­кыны-биле хүлээп алган. Концертти «Служить России» деп хөйнүң ырын залда көрүкчүлер бут кырынга туруп келгеш, кадеттер-биле кады ырлап дооскан.

Кадеттер училищезиниң на­чальниги, РФ-тиң өөредил­гезиниң хүндүлүг ажылдакчызы Уран-кыс Сергеевна Мижит-Дор­жу база байыр чедирип сөс алгаш, чылыг-чымчак сөстерни илереткеш, доо­зукчуларга чедиишкиннерни, ак орукту күзээн.

Байырлалдың кол маадырлары – доо­зукчу кадеттер. Олар-биле чугаалажыр аргалыг болдум.

«Өөредилгеге онзагай че­дииш­киннери дээш» деп медальче кордакчы Оттук Орланович Сат. Ол Чөөн-Хемчик кожууннуң Хөндергейден, 6 ажы-төлдүг өг-бүлеге өскен. Оттуктуң ада-иези кайызы-даа школада ажылдап турарлар, ачазы Орлан Бирлей-оолович чолаачы, авазы Чечекмаа Барбаановна башкы. Хөй-ажы төлдүг ада-ие оглун эки эртем-билиг чедип алзын дээш, кадеттер училищезинче киирген. Беш чыл билдиртпейн эрткен. Ам оларның күзели боттанган, ортун оглу Оттук кадеттер училищезиниң бирги доо­зукчузу боорда, өөредилгезин тергиин эки доозуп турар.

«Тывада бир шыырак өөре­дилге черинге эртем-билиг чедип алганымга, ооң бирги доозукчузу болганымга чоргаарланыр-дыр мен. Бо хүн өөрүнчүг-даа болза, 5 чыл кады өөренген, эдеришкен эш-өөрүмден, ынак башкыларымдан чарлыры берге-дир. Улаштыр Санкт-Петербург хоо­райда Михайлов аттыг шериг артиллерия академиязынче дужаар күзелдиг мен. Чүге шериг мергежил шилип алган мен деп айтырар болуңарза, кады төрээн улуг акым Омак Орланович Сат омончу кижи, ынчангаш черле шериг кижилерни хүндүлээр мен.

Беш чыл дургузунда мени өөреткен башкыларымга, кижизидикчи башкыларымга шуптузунга өөрүп четтиргенимни илередир-дир мен. Математикага улуг сонуургалдыг өөренип турдум. Училищеде математика башкызы Салбакай Валерьевна Хамар-оол меңээ математика эртеминиң ханы билиглерин өөреткен.

Училищениң бир оназагай талазы — кижи бүрүзүнүң со­нуургалының аайы-биле янзы-бүрү бөлгүмнер, секцияларның ажылдап турары. Беш чыл дур­гузунда чеже маргылдаа, мөөрейлерге киришпедим дээр. Бо чылын Санкт-Петербургка Россияның 29 училищелериниң аразынга чылдың-на эрттирип турар мини-футбол маргылдаазынга киришкеш, 6 дугаар черни чаа­лап алдывыс. Аңаа «Эң эки бом­бардир» деп атка төлептиг болдум».

Ыраккы Тожудан келген Денис Ооржактың база өөредилгези эки. Ол авазы Виктория Кудус-ооловна Ооржактың улуг оглу. Ол бичиизинден чылгы мал сонуургаар, малчын амыдыралга ынак. Училищеге өөренирин малчын кырган-ачазы Кудус-оол Олегович Ооржак сүмелээн. Денис эки өөредилгеден аң­гыда, хаак спортунуң тергиини,­ 1-ги разрядтың спортчузу. Де­нис өөредилгезин Санкт-Пе­тербургтуң күш-культураның шериг институдунга уламчылаар. Денис: «Эң-не кол чүүл – кижиниң кижизидилгези. Ынчангаш училище бистерни сагылга-чурумга, бот-тускайлаң, хамаа­рышпас болурунга өөредип каан. Кандыг-даа чүүлдү кылыр мурнунда артымда Тыва рес­публикам бар, тыва чонум бар деп чүүлдү бодап алгаш, бедик чедиишкиннерже чүткүп чоруур­ болза-ла, шаптараазыннар турбас» — деп чугаазын доосту. Оолдарның ка­йызы-даа дээди өөредилгезин доос­каш, төрээн Тывазынга кээп албан-херээн эрттирер дээрзин чугааладылар.

Доозукчуларның ада-иезиниң аразында эң-не идепкейжи ава-биле чугаалаштым. Солаңгы Валерьевна Кара-Монгуш доо­зукчу Меңги Кара-Монгуштуң ачазының дуңмазы болду. Ооң чугаазы-биле алырга, Меңги амыдыралы берге өг-бүлеге өскен. Ачазы Эдуард Бура­евич Кара-Монгуш Каа-Хемниң Бүрен-Хемде школада одакчылап ажылдап турар. Ол 3 ажы-төлүн часкаан азырап чоруур ада. Меңги дуңмаларының улуу болгаш бичиизинде-ле адазының улуг дузалакчызы, ажылгыр-кежээ оглу. Угбазы Солаңгы Валерьевнаның сүмези, деткимчези-биле училищеге өөренир аргалыг болган. Угбазы дуңмазының доозукчу кадет болганынга өөрүп турарын чугаалааш, карааның чаштары өөрээнинден бүлдеңейнип бадып турду. Меңгиге ачазы, угбалары шупту байыр чедирип келгеннер. Иезин солаан угбазы Солаңгы Валерьевна база ачазы Эдуард Бураевич оглунуң келир үези дээш ам сагыжы тайбың. Меңги өөредилгезин Омск хоорайның авто бронетанк талазы-биле  инженер институдунга уламчылаар.

Беш чыл бурунгаар көдээ суурлардан келген бичии оолдар ам дурт-сыны  хөнү, шевергин арыг-силиг, шериг эрлер болганын кижи көргеш, чоргаарланыр. Оларның училищеге чедип алган эртем-билии, кижизидилгези, мөзү-шынарлыг аажы-чаңы бүгү назынында артып каар. Төрээн чуртка бараан болур орукту шилип алган оолдар Россияның армиязынга болгаш чепсектиг күштерге албан хүлээлгезин уламчылаар дээрзи билдингир.

Алдынай АРАКЧАА (СОЯН).

Виталий ШАЙФУЛЛИННИҢ тырттырган чуруктары.

 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.