1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

КЫМГА-ДАА СОНУУРГАНЧЫГ БОЛГАН

Россияның Банкызы­ның Тыва Республика талазы-биле Нацио­нал банкының Кызыл хоорайның Ленин кудум­чузунуң бажыңының чанынга октябрь 14-түң хү­нүнде эртен эрте-ле чыыл­ган улус хөй болган. Олар дээрге банкының чарлааны ажык эжиктер хүнүнге кээп, респуб­ликада эң хааглыг дээн албан черлериниң бирээзиниң ажыл-чорудулгазы-биле улам чоок таныжып алыр дээш келген кижилер-дир. 
Чамдык улус бодаарга-ла, ында акша-төгериктен аңгыда, чон кончуг сонуургаар хире онза чүүл чок ышкаш. Ажык эжиктер хүнүнде банкыга 178 кижи келгени бо албан черинде база солун чүүлдер бар дээрзиниң херечизи болган. Национал банк ажык эжиктер хүнүн чаңгыс катап эвес эрттирип келген, ол-ла санында аңаа эвээш эвес кижилерниң кээп турары ында банк херээнге, акша-төгерикке хамаарылгалыг сонуурганчыг чүүлдер бар дээрзиниң бадыткалы-дыр.
Россияның Банкызының Ты­ва Республика талазы-биле­ Национал банкының музе­йин­ге экскурсияларны экономиктиг килдистиң эргелекчизи Свет­лана Салчак эрттирип, бан­кы­ның тургустунуп, сайзырап келгениниң, аңаа ажылдап чо­раан кижилерниң, респуб­ли­кага банк херээн хөгжүдеринге оларның киирген үлүүнүң дуга­йын­да солун төөгүлерни чугаалап берген. 
Бот-догуннаан күрүне Тыва Арат Республика үезин­де, 1925 чылда, Тыва садыг-үлетпүр банкызы Совет Эви­лелиниң киржилгези-биле тургустунган. Банкының чөвү­лелиниң даргазынга ТАР-ның сайыт­тар чөвүлелиниң даргазы Тондук соңгуттурган, банкының баштайгы башкарыкчы директорунга ССРЭ-ниң Күрүне банкызының төлээзи В.П. Руденко томуйлаткан. Банкының чөвүлелиниң даргазы Тондук соонда барып чоннуң да­й­зыны деп буруудаттырып, репрессияга таварышкан. ТАР-ны Совет Эвилелинге кадыптарга, Тыва садыг-үлетпүр банкызы ССРЭ-ниң Күрүне банкызының Тыва область конторазы апарган. Хөй организастыг ажыл-чорудулганың түңнелинде амгы үеде ол Россияның Банкызының Тыва Республика талазы-биле Национал банкызы апарган.
Банкының музейинде делгеттинген Тыва Арат Респуб­ликаның акшаларын, совет акшаларны,  банкыга ажылдап чораан кижилерниң чуруктарын, банкының төөгүлүг документилерин, банк ажылынга ажыглаттынып турган дериг-херекселдерни дээш өске-даа солун экспонаттарны музейге келгеннер көргеннер.
Амгы үениң эң чаа акша­лары-биле аалчыларны бан­кының ажылдакчылары таныштырган, улгаттырган макеттерин көргүскен. Ол дээрге 200 база 2000 рубль үнелиг акшалар-дыр. Оларны Владивосток хоорай биле Русский ортулук аразында туткан бир янзы хевирниң көвүрүүнүң, Ыраккы Чөөн чүкте Восточный космодромнуң чуруктары-биле каастаан. Чаа акшаларның канчаар камгалаттынганын банкының ажылдакчылары чыылганнарга тайылбырлап, ону хол-биле канчаар билип алырын айтып бергеннер.
Акша эргилдезиниң дуга­йында лекцияларны Национал банкының эксперти Адыгжы Сат номчааш, кижилерге ажыктыг бооп болур саналдарны база берген. Чижээлээрге, акша эргижирээн, орулган азы өртең таварылгаларда оларны садыг­лар хүлээп алырының, коммерциялыг банкыларга орнап ап болурунуң негелделерин ажык эжиктер хүнүнге келгеннерге тайылбырлаан. Үүрмек акша эргилдезинде эң-не ажыглаттынып турар саазын 10 рубль акша хээ­рек, дүрген эргижирээр боорга, ону демир 10 рубль акша-биле бүрүнү-биле солуурун чоорту эгелээнин; рубльдиң амгы үеде үнези-биле акша эргилдезинде 200 болгаш 2000 рубль түңнер хөй боорга, 200 болгаш 2000 рубль үнелиг акшаларны үндүрген чылдагааны ол болганын аалчылар билип алган.
Акша санаарынга, акшаның меге азы шынныын тодарадырынга банк ажылдакчыларының ажыглап турары амгы үениң техниказын холга тудары, бө­дүүн ажылдарны кылыры улуг-даа, бичии-даа кижилерге дыка сонуурганчыг болган.
Ажыглалче киирип эгелээн­ «Мир» карта, ону канчаар ажыг­лаарының дугайында лекцияны банкының санажылга системалар килдизиниң экономизи Аяна Кара-оол номчаан.
Банкының музейинге экс­курсия болгаш лекциялар үезинде акшалар, санажылга карталары, банкының төөгүзүнге хамаарышкан викториналарга, ребус­тарга аалчылар киржип, айтырыгларга харыылап турганнар. Эң хөй шын харыылааннар чоостар хевирлиг чигирзиг белектер-биле шаңнатканнар. Ажык эжиктер хүнүнге келген кижи бүрүзүнге 25 рубль үнелиг эң чаа чоосту белекке тывыс­кан.
Хааглыг дээн албан черле­ри­ниң бирээзи Россияның Бан­кызының Тыва Республика талазы-биле Национал банкыда кижи бүрүзү билип ап болур солун чүүлдер хөй болган. А ол чүүлдерни чүгле ажык эжиктер хүнүнде билип ап болур.
Шаңгыр-оол Моңгуш.
Саяна Цойнуң 
тырттырган чуруктары.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.