1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

КЫМГА ЭДЕ САНАП БЭЭРИЛ?

Cөөлгү үеде интернет четкизинде пенсиязын эде санадып алыр дугайында меге медээ­лер үнүп турар апарган. Ол дээр­ге хоойлу езугаар пенсия эде санаарының дүрүмнеринге дүүшпес шын эвес чүүлдер-дир. Ында «Совет Эвилелиниң үезинде төрүттүнген уруглары» дээш элээн каш муң немелде акша бээр дугайында херек кы­рында чок таблицаларны көргүскен болуп турар. Ынчангаш шынга дүүшпес медээлер берип турар кижилерниң аайын­га кирбезин, оларга бүзүревезин пенсионерлерден дилеп тур бис!  Шак мындыг улуг дилегни, Интернетте болгаш чамдык массалыг информация чепсектеринде көргүстүнген меге медээлерге бүзүревезин Россияның Пенсия фондузунуң Тыва Республикада салбыры дыңнадып турар.
Херек кырында кандыг бо­луп турарыл? Камгалалдыг эвес үелерни барымдаалап тур­гаш, пенсияны эде санаар чуруму кандыгыл?
Бир эвес пенсионер кижиниң «камгалалдыг эвес» үелери бар болза, пенсиязын эде санадып алыры-биле кайы-даа Пенсия фондузунуң Эргелелинге келгеш, ол «камгалалдыг эвес» үе­зин бадыткаан документилерин кошкан билдириишкинни 2015 чылдың январь 1-ден тура киирип эгелээн болгай. Пенсия­зын кымнар эде санадып ап болурул? Ындыг пенсионер 2015 чылга чедир үеде пенсиялаар эргени алган, ийи болгаш оон көвей уругларлыг болур, эвээш акша-шалыңныг чораан база ажылдаан стажы эвээш болур ужурлуг. Бир эвес эки акша-ша­лыңныг, стажы-даа чедер болза, эде санаашкын пенсияга немере бербес азы ол анаа артык шүүт болур.
Оон аңгыда чаш уругларын азырап тургаш, түр үеде ажылдавайн орган болза, күш-ажыл стажы эвээжээнинден, «совет үеде» азы 1991 чылга чедир ажылдаан стажы дээш валоризация (эде санаашкын) санаар хуузу эвээжеп болур. Бир эвес бар камгалалдыг эвес үелеринге дүүштүр эде санаашкын кылырга, пенсияның хемчээли эвээжей берген таварылгада, ону эде санавайн, ол хевээр арттырып каар.
Кичээнгейге! Эде санаашкын чорудуп турда, пенсияның улгадыр хемчээли кижи бүрүзүнүң тус-тузунда байдалдарындан хамааржыр. Чижээ, ийи пен­сио­нерниң назы-хары-даа, ажы-төлүнүң саны-даа дөмей болза, пенсиязынга немелде дөмей-ле ийи аңгы болур. Чүге дээрге ол оларның ажылдап чораан чер­леринден, күш-ажыл стажын­дан, акша-шалыңындан болгаш уругларының төрүттүнген чылдарындан улуг хамааржыр. Ортумаа-биле алырга, ие херээ­жен бир уруун азырааны дээш бир чыл ажылдавайн орган болза, аңаа чижек-биле 141 рубль немеп бээр, ийи дугаар уруу дээш – 282 рубль, үш дугаары болгаш оон-даа соңгаар уруглары дээш – 424 рубль немээр. Бо талазы-биле тодаргай сан-түң чок, шупту тус-тус байдалдарны барымдаалап тургаш, чүгле Пенсия фондузунуң специализи пенсионер кижиниң хууда бодунга санап бээр. Немелдеге салдар чедирер чүве-ле көвей. Чамдык улустуң мегелеп турары ышкаш, кандыг-даа хөй муңнарлыг немелде дугайында чугаа турбас.
Кымга пенсияның эде са­нааш­кыны туруп болурул?
Эде санаашкын күш-ажыл стажында дараазында камгалал­дыг эвес үелер бар болза, ынчан чоруттунар.
1. Ада-иениң кайы-бирээзи уруг бүрүзүн бир хар чартыкка (1 хар 6 ай) чедир ажаап-азыраан болза, а ниитизи-биле 6 чыл иштинде уруглар ажаап-азыраанда;
2. Шеригже кыйгырткаш, шериг албаны эрттирип турганда;
3. Ол ышкаш 1-ги бөлүктүң инвалидин, инвалид уругну азы 80 хардан өрү кырган улусту ажаап-хайгаараанда.
Камгалалдыг эвес кылдыр барымдаалаар үелери үстүнде адаттынган мындыг үш пунктудан тургустунган болгаш чүгле аңаа үндезилеп пенсияның эде санаашкынын чорудар.
Эде санаашкын кылдыртыр дээш, кымнар Пенсия фон­дузунче кылаштап барып турбазыл?
1. 2015 чыл соонда пенсияже үнген улус. Оларның пенсиязын чаа формула, чаа дүрүм-биле санап турар. Ында уруглар азыраан үелерин база киирип каан.
2. Күрүнениң азы социал пенсия ап турар улус ынчаар шүүдээн херээ чок, ындыг пенсияның түңү доктааттынган болур: ол стажындан-даа, акша-шалыңындан-даа хамаарылга чок.
Эде санаашкын кыл­дыр­тыр­да, кандыг документилер херегил?
Паспорт, уругларының пас­порт алган дугайында демдег­леттинген херечилелдери (мурнунда кииртинмээн болза). Бир эвес ындыг демдеглээшкин чок болза, төрүттүнген херечилели-биле кады өске-даа документ, чижээ, школа дооскан аттестадын көргүзүп болур. Оон өске-даа документилер бар болза, оларны нотариуска бадыткадып алыр. Бир эвес пенсионер кандыг-бир чылдагаан-биле уруунуң херечилелин эккеп шыдавас болза, ХБАБ органнарындан уруг ылап-ла төрүттүнген дугайында шынзыдылгадан кылдыртып алыр.
Бир эвес эде санаашкын чөп­түг деп көрдүнген болза, немелдени билдириишкин ээзиниң келген айының соонда дараазында айның 1-ниң хүнүнден эгелеп санай бээр. Билдириишкинни болгаш аңаа кошкан документилерни Пенсия фондузунуң девискээр органы билдириишкин ээзиниң пенсия хандырылгазынга эң ажыктыг вариантызы-биле көрүп бээр. 
Кичээнгейге! Камгалалдыг пенсия эде санаашкынын кылдыртыр дугайында билдириишкинни чүгле Пенсия фондузунуң эргелелинге эвес, а күрүне ачы-дузаларының чаңгыс-аай порталын gosuslugi.ru дамчыштыр киирип болур. Күрүне порталынга бүрүткедирде, Россияның Пенсия фондузунуң ТР-де салбырынга (Кызыл, Кочетова, 18, кабинет 101) база ол ышкаш чурттап турар черинде Пенсия Эргелелинге кээр. Электроннуг билдириишкинни киирип кааш, 5 хонук иштинде херек документилерни Пенсия фондузунга шуптузун эккээр. Тодаргай болгаш шын медээлерни «изиг шугум» телефоннарындан билип ап болур: 8 (39422)9-60-60, 9-61-41, 9-61-11.  
Надежда Эргеп 
белеткээн.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.