1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

КҮЖҮНҮҢ ХЕРЕЧИЗИ

БӨГҮН, август 22 – Россияның Күрүне тугунуң хүнү 
КҮЖҮНҮҢ ХЕРЕЧИЗИ

Россия Федерациязының Күрүне тугунуң хүнүн бистиң чуртта чылдың-на август 22-де калбаа-биле демдеглеп эрттирип турар. 
Ол туктуң күрүнениң сүлде демдээ бооп тургустунуп келгениниң төөгүзү узун болгаш нарын. Төөгүчүлерниң шинчилээни-биле алырга, орус күрүнениң тугу XVII-XVIII вектерниң ортаа үезинде тыптып келген. Петр I хаанның адазы Алексей Михайлович Романовтуң үезинде «Орел» аттыг баштайгы шериг орус корабльге орус күрүнениң ак, көк, кызыл өңнерлиг тугун эң-не баштай көдүрген. Ол тук-биле ук корабль үр эвес эжиндирген. Хаанның эрге-чагыргазынга удур Степан Разинге удурткан орус тараачыннарның тура халыышкынын базарынга киржир дээш, корабль Волга хемни куду эжиндирип баткаш, Астрахань хоорайның чоогунга болган тулчуушкунга киржип турда, тараачыннар ону тугу-биле кады өрттедипкен.
Орус күрүнениң тугунуң чүге ак, көк, кызыл өңнерлиг болганынга хамаарыштыр догааштырыг төөгүде бар. «Орел» корабльди туткан голланд инженер Давыд Бутлер дээрзи баштайгы шериг корабльге Голландияның тугу-биле өңнеш тукту киискидерин хаанга саналдаан. Орус тук голланд тукка шуут дөмей болбазын дээш, өңнүг дилиндектерни солуй даараан. 
Орус күрүнениң ак, көк, кызыл үш өңнүг тугун албан езузу-биле доктааткан хаан Петр I деп төөгүчүлер демдеглеп турар. Орус күрүнениң корабльдеринге ак, көк, кызыл үш өңнүг тукту киискидип көдүрериниң дугайында чарлыкты бо хаан 1705 чылдың январь 20-де үндүрген, туктуң кандыг янзылыг болурун саазынга чуруп көргүскен. Туктуң үстүү талазында ак өң – ачы-буянныг ак сеткилди, ортузунда көк өң – шынчы чорукту, адаа талазында кызыл өң – күштү болгаш маадырлыг чорукту илередип турар.
Совет эрге-чагырга үезинде күрүне тугунуң өңү кызыл турган, ынчалза-даа ол Россияның эвес, а Совет Эвилелиниң тугу болур.
1991 чылдың август айның сөөлгү хүннеринде ССРЭ буступ дүжүп турда, август 22-де, РСФСР-ниң Дээди Совединиң кежигүннери РСФСР-ниң үш өңнүг национал тугунуң дугайында доктаалды хүлээп алган. Күрүне эргилдезиниң үезинде үскүлежиишкиннерге амы-тынындан чарылган хамаатылар дээш кажыыдал митингизинге ак, көк, кызыл өңнерлиг кончуг улуг тукту ол-ла хүн эккелген. Бо чүүл Россияның бот-догуннаан чоруунуң талалакчыларының санын көвүдеткен, эрге-чагырга ээлээринге Борис Ельцинге ажыктыг болган.
1994 чылдың август айда РФ-тиң Президентизи Борис Ельцин Россияның Күрүне тугунуң хүнүн байырлап эрттирер дугайында чарлыкка атты салган. «Российжилерниң хөй салгалдарының ат-алдары-биле бүргеттинген үш өңнүг российжи төөгүлүг тукту күрүне тугу кылдыр 1991 чылдың август 22-де катап эгиткени-биле холбаштыр база Россияның хамаатыларының амгы болгаш келир үеде салгалдарын күрүне сүлде демдектеринге хүндүткелдиг чорукту кижизидер сорулга-биле доктаадырым болза: Россия Федерациязының Күрүне тугунуң байырлалын доктаадыр болгаш ону август 22-де демдеглээр» деп ында бижиттинген.
Ельцинниң бо чарлыы үнген-даа болза, элээн үр үе дургузунда август 22-ниң хүнүн Россияның Күрүне тугунуң хүнү деп чон, аңгы-аңгы чергениң эрге-чагыргалары шоолуг-ла кичээнгейге албайн турган. Владимир Путин Россияның Президентизи апарган соонда күрүнениң сүлде демдектериниң ужур-утказынче шыңгыы кичээнгейни салып, ону чон ортузунга тайылбырлап, Россия Федерациязының Күрүне тугунуң хүнүн демдеглеп эгелээн. Амгы үеде Россияның Күрүне тугунуң хүнүн бүгү чурттуң девискээринге калбаа-биле демдеглеп турар апарган. 
Тыва база Россия Федерациязының составында республика болганда, Россияның Күрүне тугунуң хүнүнде ук туктуң ужур-утказын тайылбырлаар, күрүне тугу-биле холбаалыг езулалдарны кылып, тайылбырлап көргүзер хемчеглерни эрттирип эгелээн. Кызыл хоорайның Н.Крупская аттыг төпчүткен библиотеказының Маршак, Гайдар аттыг салбырларынга пластилинден «Россияның үш өңү» деп тукту өңнеп тударының талазы-биле мөөрейни эрттирген. Россияның тугун эң чараш кылдыр туткан уруглар шаңнал-макталдарны алганнар. Бичии уругларның кадыкшылга лагерьлеринге Россияның тугунга тураскааткан оюннарны, конкурстарны эрттирип, лекцияларны номчуур. Чижээлээрге, “Россияның үш өңнүг тугу – бистиң чоргааралывыс” деп чурук мөөрейлерин уругларның дыштанылга лагерьлеринге эрттирген. Эң эки чуруктарны чураан оолдар, уругларга шаңналдарны бөгүн тыпсыр. 
Россия Федерациязының Күрүне тугунуң хүнүнге тураскааткан автоүнүүшкүннү республиканың шериг комиссариады, аңгы-аңгы яамылар, ДОСААФ организациязы болгаш «Дайынчы ха-дуңмалышкы» шериг-патриотчу хөй-ниити организациязы август 19-21 хүннеринде эрттирген. Ооң киржикчилери август 19-та Кызылдан үнгеш, төп болгаш барыын кожууннарга Россияның күрүне тугун киискидип алгаш чорааш, суурларга, хоорайларга доктаап, күрүне тугунуң дугайында лекция-беседаларны номчааннар. 
Бөгүн, Россияның Күрүне тугунуң хүнүнде, Тываның найысылалы­ Кызыл хоорайның төвүнде Арат шөлүнге эртенгиниң 9 шакта Россия Федерациязының Күрүне тугун көдүрериниң езулалы болган. 
Россияның он дөрт харлаан хамаатылары бо байырлалды четтикпейн манап турганнар. Чүге дээрге бөгүн оларга Россияның хамаатызының паспортун байырлыг байдалга тыпсыр. Бо байырлал оолдар, уругларның сагыш-сеткилинге Россияның Күрүне тугунуң хүнүнде кижиниң кол документизи паспортту алганы-биле уттундурбас бооп артып каар.
«Россияның күрүне тугу» деп номнар делгелгезин, «Россияның үш өңнүг тугу – чурттуң кол сүлдези» деп веб-технология дузазы-биле интернет таварыштыр делгелгени А.Пушкин аттыг национал библиотекада ажыткан. 
Найысылал Кызыл хоорайның чоогунда эң бедик даг – Дөгээниң шыпшык бажынга Россияның күрүне тугун «Дайынчы ха-дуңмалышкы» шериг-патриотчу хөй-ниити организацияның база агаар десант шериглериниң хоочуннар эвилелиниң кежигүннери киискидер.
Арбат шөлүнге «Мээң күрүнемниң тугу» деп концерт болур, ол-ла үеде ак, көк, кызыл өңнерлиг бичии тукчугаштарны чонга үлээр, «Россияның үш өңнери» деп беседа, хөл-шыдыраага маргылдаа дээш Россияның Күрүне тугунуң хүнүнде болур солун болгаш ажыктыг хемчеглер-ле хөй.
Шаңгыр-оол МОҢГУШ.
#ДеньфлагаРоссии

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.