1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

МАЛЧЫННАРГА ДУЗАЛАШКАН

«100 Культура бажың­ы» деп федералдыг программа езугаар Сүт-Хөл кожууннуң Ак-Даш суурда чаа Культура ба­жы­ңының тудуу доозулган. Суурнуң чурттакчыларынга бо болууш­кун – улуг өөрүшкү. Чүге дээрге баштай школаның, ооң соон­да көдээ клубтуң бажыңы барык чартык 100 чыл ажыг үе бурунгаар туттунган болгаш, буступ дүжер чыгыы турган. 
Сүт-Хөл кожуунга албан ажыл-херектериниң аайы-биле чораан Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол Ак-Даш суурнуң чурттакчыларының өөрүшкүзүн сеткилиниң ханызындан үлежип, чаа культура одааның байырлыг ажыдыышкынынга киришкен.
Ак-Даштың бичии чурттакчылары-биле кады байырлал езулалының кызыл кожаазын Тываның Баштыңы үзе кес­кеш, чаа Культура бажыңынче суурнуң чурттакчыларын баштап киргеш, ооң иштин сонуургап көрген.
Суурнуң чонунуң культурлуг болгаш хөй-ниити амыдыралынга эргежок чугула тудуг­ну ажыг­лалга киирериниң езулалынга Шолбан Кара-оол: «Чаа клуб силерниң чыг­лып, ой­нап-хөглээр ынак че­риңер боор, маңаа суурнуң чурт­так­чы­ларының уран чүүлге салым-чаяаны частып, чогаадыкчы эге­лээшкиннериңер боттаныр» — деп чугаалааш, «100 Культура бажыңы» деп федералдыг программаны бистиң республикага боттандырарының дараазында чадазы — культура ажылдакчыларының акша-шалыңын көвүдедири болур дээрзин дыңнаткан.
Ак-Даш суур Сүт-Хөл кожуунда бичии суурларның бирээзи. Ында 129 чуртталга бажыңы бар, а чурттакчыларының ниити саны 662 хире кижи. Совет үеде бо суур «Алдан-Маадыр» деп улуг совхозтуң салбырларының бирээ­зи турган. Совхоз эрткен вектиң 90 чылдарында буступ дүшсе-даа, Ак-Даштың чурттакчылары ажыл-иштиң чаа уг-шиин тып, хууда ажыл-агый тудуп, мал-маган азырап, ногаа биле тараа аймаа тарып өстүрүп чоруурлар. 
Сумунуң девискээринде 2 көдээ кооператив, 7 фермер ажыл-агыйы, 109 хууда дузалал ажыл-агыйлар бар. Сүт-Хөл кожуунда мыйыстыг бода малдың ниити санының 10 хуузу ол ажыл-агыйларның малы, кожуунда бүдүрүп турар  эъттиң ниити хемчээлиниң 3 хуузун база бо ажыл-агыйларда бүдүрүп турар.
Чуртка социал-экономиктиг сандараашкын үезинде Россияның девискээринге Ак-Даш ышкаш суурларның чурттакчылары тарап, суурлар боттары хоозурап турда, Ак-Даш хоозураар хамаанчок, чон мал биле черден туттунгаш, хамык бергелерни ажып шыдаан. Амгы үеде Ак-Дашта чаа бажыңнар туттунуп, суур улгадып орар. Бичии ажы-төлдүң төрүттүнер талазы-биле суур Сүт-Хөл кожуун­да мурнуку черде, ынчангаш ооң чурттакчыларының саны көвүдеп турар. Чаа Культура бажыңын тудуп, ажыглалга киир­гени Ак-Даштың социал-экономиктиг сайзыралынга, чон­нуң амыдырал-чуртталгазы улам экижииринге улуг ужур-дузалыг боору чугаажок.
Ак-Даш суур­нуң чурттак­чы­ла­­рының келир үе­ге бүзү­ре­лин рес­публиканың эрге-ча­гыргазының чорудуп турары социал-экономиктиг хемчеглери база улам быжыглап турар. Ийи чыл бурунгаар Тывага боттандырып эгелээн «Аныяк өг-бүлеге – кыштаг», «Инек – чемгерикчи малым» деп губернатор төлевилелдериниң Ак-Даш суур­дан киржикчилериниң чамдыы­зы төрүүр 200 хой алырының орнунга 20 баш мыйыстыг бода малды ап, эът биле сүт бүдүрер угланыышкынныг ажылды чорудуп турарлар.
«Аныяк өг-бүлеге – кыштаг» губернатор төлевилелиниң киржикчилери Алиана биле Альберт Ооржактарның кыштаан­га Тываның Баштыңы барып, кыштаглаашкынның канчаар эртип турарын сонуургаан. Шолбан Кара-оол аныяк малчыннарга холу куруг барбаан. Сүт-Хөлдүң сайгарлыкчыларының бирээзи, кудук кагар тускай машина-техникалыг Сылдыс Ондарның бригадазы-биле кады четкеш, Алиана биле Альберт Ооржактарның кыштаанга кудукту хап берген. Аныяк малчыннар ам суг-биле хандыртынган, оларның мал-маганы доктаамал суг-суггаттыг болган.
Кудук кагар тускай дериг-херекселдиг машина-техниканы садып алырынга сайгарлыкчы Сылдыс Ондарга Тываның Чазаа дузалаанын сагындырып каары база артык эвес. Чазактың ол деткимчези ачы-дузазын ам көргүзе бергени ол-дур. 
«Аныяк өг-бүлеге – кыш­­таг» губернатор тө­ле­вилелиниң киржикчилери, үш ажы-төлдүг Алиана биле Альберт Ооржактарның ажыл-херектери чедиишкинниг чоруп турар-дыр. Кон­чуг эки бажыңны, кажаа-хорааны тудуп алган. Губернатор төле­вилелинге киржип эгелээнден бээр чаа-ла бир чыл хире болган-даа болза, ажыл-херээн улам калбартыр деп турар. Олар төлевилел езугаар 20 баш бода малды алган улус. Аныяктарның үлегер-чижээн мал ажылының өске-даа адырларынга база шиңгээдип алыр херек, чижээ­лээрге, иви ажыл-агыйынга» — деп, Шолбан Кара-оол специа­листер-биле сүмелешкен.
Малды чүгле одарладып, мал чеминиң быжыг баазазы чокка мал-маганны хөйнү азырап өстүрүп, ооң продуктулуун бедидери берге деп Тываның Баштыңы санап турар. Ынчангаш Сүт-Хөл кожуунга чер ажыл-агыйын сайзырадып, суггаттыг шөлдерге хөй чылдыг сигеннерни тарып, ооң чаагай дүжүдүн өстүрүп, мал чеми бүдүрериниң бүзүрелдиг баазазын катап тургузарын удуртукчуларга болгаш специалистерге ол саналдааш, мурнуку үеде кожуунга бо ажыл бедик деңнелге турганын сагындырган.
«Тараа болгаш мал чеминиң культураларын тарып өстүрер фермер ажыл-агыйларны деткиир бис. Комбайн садып алыр мен дээр фермерге ооң өртээниң чартыын дуглап бээринге Чазак белен – деп, Шолбан Кара-оол чугаалаан. – Акша-көпеекти чыып­каш, эки техниканы демнежип садып ап болур».
Ак-Даш школазынга болгаш бичии уруглар садынга Тываның Баштыңы барып, оларның ажылы-биле танышкан. Суурнуң өг-бүлелеринден студентилерниң көвүдээнин демдеглээш, өөредилге-кижи­зидилгеге кызымак ажылы дээш  башкыларга өөрүп четтиргенин республиканың удуртукчузу илереткен.
Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол Сүт-Хөл кожуунга чорааш, тус черниң чону улам бедик тура-соруктуг ажылдап турар-дыр деп демдеглээн.
ТР-ниң Чазааның парлалга албаны.

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.