1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

МЕРГЕЖИЛИ ЧЕМГЕРИКЧИ

Тыва үндезин культура төвүнде шайлаарактың база ооң чанында «Тос-Карак» деп өг-кафениң эргелекчизи, хөй-хөй хөөмейжилерниң, ыраажыларның бол­гаш культура ажылдак­чыла­ры­ның чемгерикчизи, үндезин тыва кухняны сайзырадып чоруур аныяк сайгарлыкчы Мерген Санчай-оолду силерге таныштырар-дыр бис.
Мерген Владимирович Санчай-оол Өвүр кожууннуң Хандагайты суурунга төрүттүнген. Ол Хандагайты ортумак школазын дооскаш, Москваның Саң-хөө университединче өөренип кирип алган. Сургуулдап турар чылдарында улуг хоорайның кафелеринге, рестораннарынга ажылдап, дуржулгалыг поварлардан янзы-бүрү аъш-чемни кылырын шиңгээдип ап, эвээш-биче-даа болза, акша-төгерикти бодунуң күжү-биле ажылдап албышаан, ооң-биле чергелештир амыдыралынга ажыктыг чүүлдү өөренип ап турган. 
Университедин дооскан соон­да, төрээн Тывазынче ээп кээрде, дугуйларлыг көжүп чоруур шайлааракты сөөртүп алгаш келген. Кызыл хоорайга ол шайлаараан тургузуп алгаш, улус-чонну ашкарып-чемгербишаан, эртеминиң аайы-биле Кызылдың экономика болгаш эрге-хоойлу техникумунга башкы болуп ажылдай берген. А 2013 чылда Тыва үндезин культура төвү ажыттынып кээрге, ооң шайлаарагынга повар кылдыр ажылдап кирип алган. Ол-ла чылын ук шайлааракты керээ езугаар бодунуң хуу бүдүрүлгези кылып алгаш, езулуг тыва аъш-чем кылып, үндезин тыва кухняны сайзырадыр, хөгжүдер дээн сорулга-биле иженип кирипкен.
Мерген Владимирович ам­гы үеде хөөмейжилер, ыраа­жылар болгаш артистерни, республиканың хөй-хөй культура ажылдакчыларын янзы-бүрү чаагай тыва аъш-чеми-биле ашкарып-чемгербишаан, Кызыл хоорайның школаларынга, өөредилге черлеринге барып, школачыларга болгаш сургуул­дарга аъш-чем кылырының дугайында кичээлдерни, семинарларны эрттирип, Тывага келген даштыкы аалчыларга езулуг тыва чемни канчаар кылып турарын көргүзүп, мастер-класстар болгаш аъш-чем делгелгелерин удаа-дараа эрттирип турар. Оон аңгыда «Тос-Карак» кафениң коллективи Мерген Санчай-оолдуң удуртулгазы-биле 2014 чылдан эгелеп Шагаа байырлалын таварыштыр респуб­лика чергелиг тыва аъш-чем мөөрейлерин, «Шай байырлалы», «Тараа дою» дээн чижектиг байырлалдарны чыл санында-ла идепкейлиг организастап эрттирип келгеннер.
Мерген Владимирович чүгле аъш-чем кылыр, улус-чон чемгерер сайгарлыкчы эвес, буян тарып, чонунга ачы-дуза чедирип чоруур эриг баарлыг кижилерниң бирээзи. Ол “Үстүү-Хүрээ”, “Хөөмей – Азия төвүнде” дээн чижектиг делегей чергелиг фестивальдарга киржип келген аңгы-аңгы чурттарның хөгжүмчүлерин, хоорай иштинде болуп турар культурлуг хемчелгерни организастап эрттиржип турар волонтерларны болгаш ооң киржикчилерин хүндүткелдиң демдээ кылдыр халаска ашкарып-чемгерип турар кижи. Оон аңгыда ол хоорайда Уруглар бажыңнарында өскүс-чавыс бичии чаштарга бодунуң кээргээчел сеткилиниң ханызындан дузалажып, ба­йырлалдар таварыштыр оларга оюн-тоглаа, мөөрейлер эрттирбишаан, чаагай тыва аъш-чемин делгеп, шайлалгаларны удаа-дараа организастап келген. Шайлааракка келген уруглар аштанып-чемненип, мага хандыр ойнап-хөглеп алган соонда, Мерген Владимировичиге улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип, аажок хөглүг, аас-кежиктиг чанып чоруптарлар.
Бо-ла бүгүнү, ачы-дуза чедирип чоруурунуң дугайында Мерген Владимировичиден айтырар болза, ол аңаа харыылаарындан ажыы-биле ойталаваза-даа, огулуг харыы бээри чөгенчиг кижи. Аажок биче сеткилдиг, бодун өрү көрдүнер хензиг-даа бүдүш-чаң чок болгаш, улус-чонга буян чедирип чоруурун, өскелер дег, хөйге чарлаксавас, харын-даа боду билбейн чорууру магат.      
Ынчалза-даа чон караа көскү-ле болгай. Мерген Владимирович  2015 чылда Чазак Баштыңының «Эң-не тергиин сайгарлыкчы» деп үнелелин алган. А 2016 чылда культура ажылдакчыларының хүнүнде «Ачы-дуза чедирикчизи» деп шаңналынга төлептиг болган кижи. Ынчангаш ашкарыкчы-чемгерикчи болгаш буянныг ачы-дуза чедирикчизи, тыва үндезин кухняны болбаазырадып, сайзырадып чоруур аныяк сайгарлыкчыга моон-даа соңгаар чедиишкиннерни күзевишаан, хуу амыдырал-чуртталгазынга аас-кежик доктаап-ла чоруур болзун деп йөрээдим.
Эрес КОЛ.
Авторнуң тырттырган чуруу: Мерген Санчай-оол.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.