1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

МЕРГЕН УГААННЫГЛАР ЧЫЫЖЫ

Тыва Республиканың Хөй-ниити палатазының даргазынга Тываның инженерлер ассоциациязының президентизи Чимит-Доржу Байырович Ондарны 2017 чылдың декабрь 15-те соңгаан.
Эрткен чыл Ч-Д.Б. Ондарга юбилейлиг болган – апрель 24-те 85 харлаан. Бо мындыг узун назылыг өгбени улуг харыысалгалыг ажылга депшиткени бедик үнелел, Тывага турбаан болуушкун.
Чимит-Доржу Ондар эрткен чүс чылда бөдүүн инженерден дээди эрге-дужаалга чедип, улуг чуртувустуң төөгүзүнүң херечизи, ооң дорт киржикчизи. Көдүрбээн хөнээ-даа, көрбээни-даа чок, кайгамчык өгбе.
Япония, Кыдат, Малайзия дээш делегейде өске-даа сайзыраңгай күрүне баш­карыкчыларының чөвүлекчилеринге 70, 80, 90 харлыг  хоочуннарны кады ажыл­даарынга доктаамал тудуп турарында ужур бар. Эрткен үе, амгы болгаш келир үе – «үзүлбес илчирбе» дег болур. Ол бүгүнү быжыг тудуштурарынга «бажы каткан», бүгүдеге каң дег дадыккан, мерген угаанныглар – чурттуң депшилгезинге улуг идиг бээр, бүзүрелдиг даянгыыш ол.
Чимит-Доржу Ондар мындыг нарын ажылын эгелээрде, сүмележири-биле ССРЭ үезинде Тыва АССР-ниң сайыттар чөвүлелиниң, ТР-ниң Дээди Совединиң даргазы тургаш база өске-даа адырларга кады ажылдап чораан, ам хүндүлүг дыштанылгада коллегаларын бодап, оларны чылыг «уядан» үндүр тыртып, аяк шайже чалаан. Төрээн чуртунуң сайзыралы дээш дүн-хүн дивейн могаг-шылаг чок бараан болуп чораан кижилер кайы хөй. 
Иван Максимович Сувандии – Тываның көдээ ажыл-агый сайыдының оралакчызынга, Москва хоорайга Тываның элчин черин база РФ-тиң Тывада каайлы албанын тургускан дээш оон-даа хөй удуртукчу ажылдарга ажылдаан. Ол ышкаш Юрий Гагарин-биле ужуражып, ооң изиг холун туткан, ооң ачызы-биле Ыдыктыг Далай-Лама башкы Тывага келген. 
Вадим Орамбалович Оюн – Тывада эң улуг тараалаң «Тиилелге» совхозтуң директору, Көдээ ажыл-агыйның сайыды, Тывада пенсия фондузунуң даргазы турган. 
Дөжүлдей Бүрзүнеевич Ондар – хөй-ле албан черлеринге удуртукчулаан, өөредилге сайыдынга ажылдап тургаш, Красноярск хоорайның политехниктиг филиалын Кызылга ажыткан, ам ол өөредилге чери университет болган. 
Очур Сотнамович Шириндуу – Тывада харылзаа талазы-биле тускай инженер, ТР-ниң харылзаа болгаш теле­радиокомпанияның инженер-техниктиг талазы-биле хөгжүлдезинге улуг салдар чедирген чиңгине директор, харылзаа болгаш массалыг информатизация сайыды турган.
Кошкар-оол Доржуевич Ондар – Тываның экономиказының сайзыралынга улуг үлүг-хуузун киирген, сайыт эрге чедир ажылдаан. Владимир Иванович Осипов – Кызыл хоорайның хөгжүлдезинге үлүүн киириштирген дарга. 
Ол ышкаш Софья Тимофеевна Макарюк Күш-ажылдың болгаш социал политика яамызының хоочуну, Улуг чогаалчы, журналист Кара-Күске Күнзекович Чооду, ТР-ниң Дээди Совединиң доктаамал комиссиялар болгаш шаңнал килдизиниң эргелекчизи, Ч-Д.Б. Ондар-биле Дээди Советке кады ажылдаан Ким Данилович Данзын-оол. Культура адырынга үе-дүптен ажылдаан Борбак Кыргысовна Кыргыс, «Шын» солуннуң кол редактору Александр Сан-оолович Шоюн дээш он хире хүндүлүг кижилер-биле ужуражылганы эрттирген.
Чимит-Доржу Ондар аяк шайже чалаан өөрлериниң чамдыызын үр көрбээн болгаш олар-биле куспактажып, чедип келгеннерге өөрээнин илереткен. Бир эжи чаңгыс даян­гыыштыг кирип кээрге, «мен ийи даянгыыш­тыг түреп кылаштап чордум. Солагай будумну одура кескеш, дискээмге немец аппарат, сөөлүнде оң талазынга америк аппарат салды. Ам ажырбас, чүгүрүп чор мен» деп бөдүүн чаңы-биле хөөреп олурду. Ооң бодунуң бижээн «Инженерниң оруу», «Yе мени мурнаан» деп номнарын  аалчылар улуг сонуургал-биле номчаанын илереттилер.
Бо номнарда янзы-бүрү төөгүлүг чылдарны көөр, аңаа чурттаар кежик-чолдуг чүүлдерни кежи-биле эрткен. Ылаңгыя «Yе мени мурнаан» деп номунуң  кол темазы – эрге-чагыргага тураскааттынганын илередип, чыылганнар-биле Ч-Д. Ондар бодалдарын үлешкен. Ылаңгыя 1993 чылдың октябрьның кара хүннеринде Улуг ССРЭ караш кылдыр дүже бээрин кым-даа бодаваан-даа, дүжевээн-даа. Ынчан Москвага чурттап тургаш, ажыл-даа, акша-шалың-даа чок арткан. Бо берге үелерни Чимит-Доржу Ондар чүрээниң аарышкылыын карак чажы-биле холбап чугаалап олурду. «Бистиң хоочуннарывыстың, адаларывыстың үнелиг өнчүзү-даа, күрүне ажылдакчыларының час­тырыглары-даа бөдүүн чонга канчаар-даа аажок улуг салдарлыг. Ону сайгарары – мээң чуртталгамның философиязының алыс утказы ында» деп, Чимит-Доржу Байыр­ович сеткилин илереткен.
Ооң чону дээш, төрээн чурту дээш, бурунгаар чүткүлүнүң бедиин үнелеп, хар-назыны дөгүй берзе-даа, бүгү тала-биле күштүг өгбени ТР-ниң Хөй-ниити палатазының даргазынга депутаттар соңгааны чөптүг дээрзин чыылганнар бадыткаан.
«Хоочун коъктуг» дээр. Ынчангаш Ч-Д.Б. Ондар бо чыышка келген тыва чонга сураг­лыг, төрээн чериниң судал-дамырын ыяк билир, чурту дээш чүрээ аарып чоруур, соруу күштүг дидимнер-биле кады ажылдап, үнелелдиг арга-дуржулга ап, сүмележип, ооң ажыл-ижинге дузалаарынга бүзүрелин илередип шыдаар Мерген угаанныглар чөвүлели тургузарын дыңнаткаш, чалаан өөрлеринге Чаа 2018 чылдың ба­йырын чедирип, шуптузунга кадыкшылды күзээн чымчак сөстерлиг чараш бижиктерни сөңнээн.
Светлана ДАНЗЫН-ООЛ,
хоочун журналист.
Арслан АРАКЧААНЫҢ тырттырган чуруу.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.