1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

МӨГЕЙИП ТУР БИС

Немец-фашизмге удур демисежир дээш, Ада-чурттуң Улуг дайынынче аъттанган тыва эки-турачыларның аразынга Сүт-Хөл кожуундан эрес-дидим 22 эрлер чораан. Оларның бирээзи Моңгуш Доржу Кежеге оглу. 1938 чылда, таптыг-ла 20 харлыында, хып дээн аныяанда Тываның Араттың революстуг шериинге албан-хүлээлге эрттирип эге­лээш, взвод командиринге чедир дешпээн. Тергиин эки белеткелдиг, бодунга болгаш солдаттарга шыңгыы негелделиг командирни 1941 чылда Ковров хоорайда офицерлер школазынче өөредип чоруткан. Офицерлер школазын чедиишкинниг дооскаш, улуг лейтенант эргени алгаш, Араттың революстуг шерииниң взвод командири албан-дужаалга ажылдап турган.

1943 чылда Эрзин кожуунга ополченнерге шериг өөредилгези эрттирип чеде бергеш, Эрзин школазынга башкылап турган Иргит Багбуужап Мадар уруу-биле таныжып алган. 1943 чылдың сентябрь айда Монгуш Доржу Кежеге оглу бодунуң ынак эжи Багбуужап Мадар уруу-биле кады фронтуже аъттаныпкан. Санитар Багбуужап, командир Моңгуш Доржу дайынның кадыг-берге оруктарын төлептиг шыдажып эртип, Украинаның хоорай, суурларын немец-фашистерден хосташканнар. Тыва эки турачы аъттыг эскадроннуң дөрткү взводунуң командири Моңгуш Доржу взводун билдилиг командылап, эрес-дидим дайылдажып турган. Ооң чаңгыс чер-чурттуу Дидиржаа эрес-дидим тулчуп тургаш, маадырлыы-биле өлген, а боду балыглаткан. Ынчалза-даа тулчуушкун шөлүнден чорбайн, взводун командылап, улаштыр дайылдашкан. А ооң ынак эжи Иргит Багбуужап балыглаткан дайынчыларга дүрген санитар дузазын чедирип, база-ла эрес-дидим чо­руун көргүскен. Моңгуш Доржу биле Иргит Багбуужап фронтудан дириг ээп чанып келгеннер. Тулчуушкуннарга эрес-дидим чоруу, немец-фашизмни чылча шаварынга киирген үлүү дээш Моңгуш Дор­жуну «Ада-чурттуң дайыны» орденниң шупту чергелери-биле, Иргит Багбуужапты бо орденниң бирги чергези-биле болгаш да­йынчы медальдар-биле шаңнаан. Дайын соонда Иргит Багбуужап төрээн Эрзин суурунуң школазынга катап башкылап ажылдай берген. Өлүм-чидимни кады ажып эрткен аныяктарның тайбың чуртталгазы чогувайн барган – Иргит Багбуужап аарааш, бо өртемчейден чарлып чоруткан. Акым ынак эжинден аарыгның хайы-биле чарылгаш, Сүт-Хөлче чанып келген.

1945 чылда Моңгуш Дор­жу акым Тываның баштайгы балериналарының, ат-сураглыг «Ээлдек шыңгырааш» деп танцының солистериниң бирээ­зи Кыдай Екатерина Балдаң уруу-биле өг-бүле туткан. Олар 3 оолдуг, 1 уруглуг болганнар. Ада-ие төлептиг чурттап, кызымак ажылдап чорааннар. Чаңгыс муңгаранчыг чүве – бо өг-бүледен чаңгыс-даа кижиниң амгы үеде бо чуртталгада чогу. Аарыг-аржык, озал-ондактың уржуу-биле чок болганнар. Ынчалза-даа акым Моңгуш Доржунуң төрелдери, оларның салгалдары улуг өгбевисти, оларның ажы-төлүн сактып чоруур бис.

Немец-фашизмден тайбың- чаагай чуртталганы камгалашкан акывыс Моңгуш Доржунуң, ооң-биле дайынга кады чораан ынак эжи Иргит Багбуужаптың эрес-дидим овур-хевириниң, чырык адының мурнунга Ада-чурттуң Улуг дайынынга Тиилелгениң 70 чылында мөгейип тур бис.

Орлан-оол Моңгуш,

Моңгуш Доржунуң хеймер дуңмазы.

“Шын” №41 2015 чылдың апрель 18

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.