1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

НАЙЫРАЛДЫҢ ФЕСТИВАЛЫ "ЕВРАЗИЯ"

Хакас, тыва, татар, моол болгаш өске-даа чоннарның культуразын, чаңчылдарын, тоолчургу чугааларын бистиң студентилеривис ам 11 чыл улай көргүзүп бараалгадып келгеннер. Аңгы-аңгы чоннарның эп-сеткилин каттыштырган «Евразия» деп найыралдың фестивалынга Тываның күрүне университединиң юридиктиг факультединиң студентилери бурунгу үеде татар кадын Сююмбиктиң дугайында тоолчаан легендазын көргүскен. А Сююмбик дээрге, татар чоннуң мерген угаанныг кадыны. Ооң дугайында тоолчургу чугаалар эвээш эвес. Бо студентилер улаштыр-ла XVI векте Иван Грозныйның чуртту удуртуп турган үезиниң агымын көргүзер дээш кызымаккайы-биле дамчыттылар. Иван Грозный – бүгү Русьтуң баштайгы хааны, чурту дыка шыңгыызы-биле удуртуп турган.  Кадыг-шириин, каржы-хажагай аажылыг-даа болза, бодунуң чурту дээш туржуп чораан хаан болуп турар. Татарларның культуразын юристер тывынгыр чогаадыкчызы-биле көргүзүп шыдааннар.

Физика-математика факультединиң студентилери боттарының-на тыва чонунуң амыдыралын «Сыын-Чүрээ» деп легендазы-биле таныштырганы онза. «Эне-Сайым, Саян Таңдым, эгүүр шагдан чуртум чүве…» дээш-ле тыва чоннуң катаптаттынмас сыгыт-хөөмейин-даа күүсеттилер. А еврей чоннуң маадырлыг чоруктарын, берге үезин дамчыткан тоолчургу чугаазын төөгү факультединиң студентилери көргүскен.

Көдээ ажыл-агый факультединде өөренип турар оолдар, кыстар эвээш санныг эскимос чоннуң далайның дириг амытаннарын аңнап турарының дугайында тоолун дендии солун кылдыр көргүзе кааптылар. Эскимос чон Россияның Магадан облазының Чукотка автономнуг округунда чурттап турар. Колдуунда аңнаар, балыктаар эвээш санныг биче буурай чоннарның бирээзи. Студентилер боларның овурун дамчыдар дээш идик-хевинден тура дыка эки белеткенген.  

А хакастарның «Улуг Хуртуях Тас» деп сураглыг легендазын, ыры-шоор, танцыларын  келир үениң филологтары таныштырды. Кызылдың башкы колледжиниң студентилери буряттарны өттүндүр самнап, ойнадылар. Университеттиң өске-даа факультеттериниң студентилери дыка шыырак белеткенип алгаш, кижиниң хей-аъдын бедидир чогаадыкчы талантызын көргүскени демдеглексенчиг-дир. База бир тускай талантылыг студентилер моолдар болган. Кожавыс Моол Арат Республикадан Тываны шилип алгаш, өөренип келген хүрең шырайлыг оолдар, кыстар боттарының чонунуң бурунгу легендалары-биле көрүкчүлерниң сонуургалын оттуруп, кайгаткан.         

А найыралдың фестивалы дээрге, студентилерниң манаар эң ынак оюн-көргүзүү дизе кандыг-даа частырыг турбас.  Ол хамык каткы-хөглүг, аныяк-чараш оолдар, кыстарга Красноярскиниң күрүнениң аграрлыг база Хакасияның Н.Ф.Катанов аттыг университеттериниң студентилери каттыжып кээп, байыр чедирип, «Евразия» фестивалынга солун көргүзүүн бараалгатканнар. Күчүлүг Енисейниң эриин дургаар чурттаан студентилерниң «чаңгызы хөйү, хөйү чаңгызы» дээш сырый харылзаалыг демниг чоруурун Хакасияның университединиң 5-ки курузунуң студентизи Анна Аюшина онзалап чугаалады. Шынап-ла, орус, тыва, хакас, моол студентилерниң демниг, күштүүн, аразындан суг акпас деп чоннуң мерген угаадыында чугаалааны дег. А мындыг солун, бедик деңнелдиг «Евразия» деп найыралдың фестивалының Дээди шаңналын төөгү факультединиң студентилери чаалап алган. Тура-соруктуг, бурунгаар көрүштүг студентилер шупту шаңнал-макталга төлептиг болганнар база «Евразия» фестивалының солун көргүзүглерин, бурунгу тоолчаан оюннарын катап-катап көрүп-ле олуруксаазы келир чорду. Шынап-ла, езулуг-ла, Енисейниң уруглары чараш, найыралдыг, демниг, күштүг-дүр.     

Ася Тюлюш

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.