1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

НАЙЫСЫЛАЛДЫҢ ТЕРГИИН БАШКЫЗЫ

Хоорай чергелиг “Чылдың башкызы” деп мөөрейге Кызылдың 8 дугаар школазының физика болгаш информатика башкызы Тайгана Сандак тиилекчи болган. 
Тайгана Саяновнага физика болгаш информатикага сонуургалын ооң башкызы Валентин Байкараевич Хөвеңмей оттурган. Ооң солун кичээлдерин аныяк башкы амга чедир сактып чоруур. 2005 чылда ол Туранның 2 дугаар школазын мөңгүн медаль-биле, 2010 чылда Тываның күрүне университединиң физика-математика факультедин дооскаш, төрээн школазынга физика болгаш информатика башкылап, ажылчын намдарын эгелээн. Ол “Чылдың башкызы – 2013” деп республика чергелиг мөөрейге “Баштайгы базым” деп номинацияның тиилекчизи болган.
2016-2017 өөредилге чылында аныяк башкы Кызылдың 8 дугаар школазынга ажылдай берген. “Чаа ажылдап кээп турар үемде чамдык өөреникчилер мээң кичээлдеримни шоолуг-ла сонуургавайн турганнар. Ынчан дагдыныкчы башкым Валентин Байкараевичиниң кичээлдерин сактып, ооң арга-дуржулгазын ажыглап, чалгааранчыг формула, дүрүмнерни амыдыралчы чижектер-биле харылзаштырып тургаш, кичээлдерни эрттирип эгелээримге, сөөлгү парталарга олурган оолдар безин улуг сонуур­гал-биле өөренип турар апарган. Чижээ, кидис өгге от салырга, чүге ышталбазыл, кажыкты октаарга, чүге аңгы-аңгы дүрзүлер кылдыр кээп дүжерил... Ол ынчан оолдар кичээл үезинде санал-оналдарын чугаалап, идепкейлиг киржип эгелээр. Мен физика биле информатика эртемнерин каттыштырып тургаш, инновациялыг технология­ларны ажыглап, виртуалдыг лабораторияны ажыг­лап ажылдап турар мен. Амгы үениң аныяк-өскени компьютерни беш салаазы дег эки билир болганда, оларга өөренири белен болгаш солун. Оон аңгыда интерактивтиг самбырага өөреникчилерге тайылбырлап турган темамны көргүзүп, чуруп тургаш, тайылбырлаарымга, дыка дүрген шиңгээдип алыр. Физика эртеминге 7-8 класстарны, а информатикага 5-10 класстарны башкылап турар мен. Бо чылын 5 өөреникчимни информатика эртеминиң шылгалдазынга белеткээри-биле дүшкүүрлүг үелер эгелээн. Олар аажок кызымаккай, карантин үезинде безин боттары келгеш, өөренип турдулар. Бир дугаарында башкы кижи бодунуң эртеминге сонуургалды өөреникчиге оттурар ужурлуг” – деп, Тайгана Сандак чугаалады.
Аныяк башкының ачазының талазындан кырган ада-иези база башкылар. Уруглар өөредири аңаа салгал дамчып келген деп болур. Амгы үеде Тайгана Сандак ажылдап турар школазының чанында бажың хөлезилеп чурттап турар. Чеди харлыг оглу кадыкшылының аайы-биле харык-шинээ кызыгаарлаттынган. Уйнуун ада-иези карактап, уруунуң чанында чурттап турар. Ада-иези амгы үеде хүндүлүг дыштанылгада. Олар уруунга өмек-дөмек болуп, дузалажып турар. Кичээлдер аразында, узун чапсар үезинде аныяк ава оглун бичии када көре каап четтигиптер. Ава кижиге ажы-төлүнден артык чүү-даа турбас болгай. 
Тайгана Сандактың мурнуку планнарында “Келир үеже базым” деп эртем-практиктиг конференцияга физика эртеминиң талазы-биле шинчилел ажылдарынга өөреникчилерни 2017-2018 өөредилге чылында белеткээри. Бир эвес школачылар аңаа чедиишкинниг киржир болза, дээди өөредилге черлеринче киреринге чиигелделерлиг болур. Чоорту школага физика, информатика бөлгүмнерин тургузар бодалы база бар. 
2013 чылда кожууннарның башкы­ла­рының аразынга арга-дуржулга солчул­газы болуп турган. Кызыл кожууннуң Каа-Хемниң ортумак школазының физика кабинединге кристаллдар өстүрүп турарын ол дыка со­нургаан. Бурунгаар көрүштүг аныяк баш­кының мурнунда салдынган сорулгалар хөй. Ону чедип алырда, чүгле үе херек. 
Школаның директору Лариса Андалаева аныяк коллегазының дугайында:
– Бистиң школавыстың аныяк баш­кыларының одуруунда  Тайгана Сандактың немешкени улуг чедиишкин-дир. Ол кичээл­дерин чогаадыкчы, чаа технологияларны ажыглап тургаш, эрттирип турар. Бодунуң бүдүштүг аажы-чаңы-биле коллективтиң хүндүткелин чаалап алган. Бо үеде ажылынга езулуг-ла ынак, бурунгаар көрүштүг, харыысалгалыг аныяк кадрлар кайы-даа адырда “алдын-биле” дөмей болгай — деп, чылыг, чымчак сөстерни чугаалады. 
"Республикада эң хөй чагыдыкчылыг хоо­чун “Шын” солунну дамчыштыр кел чыдар Март 8 таварыштыр башкыларга болгаш шупту херээжен чонга  бүгүдеге экини күзеп тур мен” – деп, аныяк башкы байыр чедирди.
Хоорайның тергиин башкызы Тайгана Сандак республика чергелиг “Чылдың башкызы – 2017” деп мөөрейге киржири-биле шыңгыы белеткенип кирипкен. Ынчангаш аңаа чедиишкинниг киржирин күзедим.
Шончалай  ХОВАЛЫГ.
Авторнуң  тырттырган  чуруу.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.