1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ОРУЛГАЛАРНЫ КӨВҮДЕДИР

ТР-ниң Күш-ажыл яамы­зының медээзи-биле алыр­­га, республика ортумак шалың төлевириниң дең­нели-биле чурттуң ре­гионнарының аразындан 35-ки черде, боттуг орул­газының хемчээли эвээш. Ниитизи-биле бүгү чуртта эко­номиктиг барымдаалар ужун ындыг байдал тургус­тунганын ведомствонуң спе­­циалистери тайылбырлаан. 
Ындыг болзажок Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол эксперттерниң ол түңнелдеринге чөпшээрешпээн. Республикада тус черниң чидиг айтырыгларын – чурттакчы чонну ажылга хаара тударынга база ажылчын чаа олуттарны ажыдарынга бар аргаларны эрге-чагырганың шупту деңнелинде чедир ажыглавайн турар деп ол санаан.  
Тывада ажылдап турар чамдык улуг компаниялар ботта­рының бүдүрүлгелеринче ажылчыннарны өске регионнардан хаа­ра тудуп, тус черниң чурттакчыларын ажылдадырынга тура чогу, чазактың экономиктиг блогунуң чедир кылбаан ажылы деп, Шолбан Кара-оол айыткан. Мында бир чылдагаан­ – республиканың чурттакчы чо­нунуң аразында мергежилдиг специалистерниң чогун чижекке киирген. Респуб­лика чогуур­ деңнелдиң кадрлары-биле бүдү­рүлгени хандырып шыдаар, а ол ажылчын олуттарны өске регион­нардан келген ажылчыннар ээлеп­кен чижектер эвээш эвес.  
Шолбан Кара-оол бо таварылгада компанияларны буруу­дадыр дивээн, оларның талазындан бүдүрүлгени чорудуп, үн­дүрүглерни үезинде төлеп турары чугула. Регион болгаш муниципалдыг эрге-чагырганың хүлээлгези – Тываның сонуур­галында инвесторлар-биле дугур­жуп, социал айтырыгларны шиит­пирлээринге киржири болур. Ол дугуржулгалар бүдүрүлге ажыл-чорудулгазынга дүүшкен турарын, Тываның Баштыңы айыткан.  
— Регион яамылары база ведомстволар, муниципалдыг тургузуглар удуртукчулары ол айтырыгларны таптыг шиитпирлээр ужурлуг — деп, Шолбан Кара-оол чугаалаан.  
— Сөөлгү чылдарда Тыва­ның чурттакчыларын улуг бүдү­рүлгелерге ажылдадырын элээн­ чедиишкинниг боттандырып эгелээн бис. 2000 хире чаңгыс чер-чурттугларывыс беш бүдүрүлгеде ажылдап турар. Ол дээрге Тардан Голд, Лунсин, Межегейхөмүр, ТЭПК, Тываның даг-руда кампаниязы-дыр. Эгезинде-ле дугурушкан бис, девискээрге кады ажыл­дажылганың кол негелдези – тус черниң чурттакчы чонун ажылга хаара тудары деп. Ол дугайында дугуржулгаларны чардывыс.  
Чогуур мергежилдерге тус черниң кадрларын белеткээринге база өске-даа чүүлдерге ийи тала харыысалгалыы билдингир. Тус черден база өске регионнардан хаара туттунган ажылчыннарның хуузунга онааштыр дугуржулганың күү­селдезин хыналдага ап, ооң-биле доктаамал ажыл­даар. Лизенция алырда, кады ат салганывыс инвестиция дугур­жулгазының негелделерин чамдык компанияларның удуртулгазы чедир күүсетпейн турар дуга­йында дыңнадыглар менде кээп турар. Чижээ, Межегейхөмүрде 400 ажыг ажылчыннарның чүгле 58-зи — Тываның чурттакчылары. Чер адаанда ажылдар эгелээ­ни-биле мергежилдиг специа­листер херек деп тайылбырны бээри чадап чок. Ында ажылдар эгелээнден бээр элээн каш чылдар эрте берди, өске аргаларны ап болур турган…
Школаларга шахтер клас­с­тарын ажыдып, доозукчуларга херектиг мергежилдерже угланыышкынны бээр. Ажыл чок кижилерни эде өөредиринге акша-хөреңгини тускайлаар дээш оон-даа өске. Боттуң ажылчыннары чок болза, оларны белеткеп эгелээр! Хөмүр тывыжында өске-даа ажылчыннар херек. Тываның чазааның экономика талазы-биле адырының, хөмүр-даш компаниязының ажылдап турар девискээри Таңды кожуун­ чагыргазының чедир кыл­баан ажылы деп санаар апаар. Бодунуң чонун ажылга хаара тудар айтырыгларга олар бир дугаарында сонуургалдыг болур ужурлуг.  
Чүгле тывыш компаниязынга хамааржыр эвес, а өске-даа айтырыгларны шиитпирлээр херек. М-54 автоорукту эде угландырарын чедип алырда, чаа маршрутту тудар ажылдарга кыдыындан өскелер ажылдап алзын дээш, ынча чылдарда туржуп турбаан бис. Ынаар дыка хөй акша-хөреңгини салган – чүгле 2018 чылда безин миллиард рубль ажыг. Орук кыдыының сервизин тудар регион­ программазының дуга­йында чугаалавайн тур мен. Тус черниң бизнезин хөгжүдеринге ол объектилер дыка идиглиг.  
Тываның чонунга орулгалыг ажылдаар олутту тургузуп болур чер – 55-ки даг-адыгжы бригадазын муниципалитеттер-даа, са­йыттарывыс-даа кичээнгейден салып алганы, база бир көскү чижек. Шериг хоорайжыгажының кезээ туттунуп, ында кижилер ажылдап турар. Республиканыы-биле доктаамал болгаш хөй хемчээлдиг орулганы барык ийи муң хире кижи ап турар. Оларга садыг-саарылганың база амыдырал-хандырылганың ачы-дузалары негеттинип турар. Хоорай чагыргазы бистиң сайгарлыкчыларвысты ынаар­ хаара тударынче мынчага чедир чүге боданмааныл? Соңгаартан келген сайгарлыкчылар ону эжелеп алырын, бистиң кижилеривис ажыл чок артып каарын амдыгаа дээр манап олурар бе?!  
Сайыттарга база кожуун чагыргаларының баштың­на­рын­га сагындырып тур мен. Ры­нок боду силерни «оттуруп», үлеп бээр боор деп, чазып тур силер. Ону ол кылып бо­лур харын, ынчалза-даа рес­пуб­ли­каның эрге-ажыынга, айтырыгларывысты шиитпирлээ­ринге эвес. Республиканың чону бажыңнарынче төлептиг акша-шалыңны эккээр кылдыр байдалдарны тургузуп, каттышкан бүдүрүлгелерниң база орук ачы-дузаларынга улуг ажыл берикчилериниң-не хереглелин баш бурунгаар өөренип, паровозтуң мурнунга маңнап чоруур ужурлуг силер.
ТР-ниң Чазааның 
парлалга албаны.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.