1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ОСАГО-ДА ЧАА ЧҮҮЛ: КОГАРАЛДЫ НАТУРАЛДЫГ ДУГЛАП БЭЭРИ

ОСАГО (авто-хамааты харыысалганың албан кам­галалы) дугайында хоой­луга өскерилгелер 2017 чылдың апрель 28-тен күш кирген. Автомобильди үрээни дээш, когаралды дуглап бээриниң чуруму өскерилген. Ооң дуга­йында чугаалажыры-биле Россияның Банкызының Тыва Республика талазы-биле килдизи Национал банкының эргелекчизиниң оралакчызы Сергей Круг­ловту «Шынның» редакция­зынче чалаан бис.
– ОСАГО-да чаа өскерил­гелер кымга хамаарылгалыгыл?
– Бо чылдың апрель 29-тан бээр ОСАГО полистери садып алган машина ээлеринге ха­маар­жыр. Автотранспорт озал-ондаанга үрелген машиналарны техниктиг септелге станцияларынга (СТО-га) септеп бээри – когаралды дуглаарының кол хевири. Ооң мурнунда когаралды акша-биле дуглап берип турган болза, ам үрелген машинаны чаа кезектер-биле септээш, ооң шынарын чогуур харыысалга-биле магадылааш, ээзинге бээр апарган.
– Машинаны ооң ээзи бүзү­релдиг черге септедиксээр болгай. Техниктиг септелге станцияларын (СТО-ну) кым шилип алырыл? Ол канчаар болурул?
– Камгалакчы компанияның саналдааны СТО-ларның аразындан машинаның ээзи шилип алыр. ОСАГО полизин садып ап тургаш, азы озал-ондак соонда ону кылып болур. Кады ажылдап турары автосервистерниң дуга­йында медээлерни камгалакчы компаниялар боттарының интернетте сайтыларынга доктаа­мал чырыдар ужурлуг: оларның адрестери, кандыг машиналарны септеп турары, септелгениң хуусаазы дээш оон-даа өске чүүлдерни.
Бодунуң эки билири автосервистерге барып, кандыг камгалакчы компаниялар-биле ажылдап турарын билип ап, олардан полисти садып ап болур. Тывада бөгүн он камгалакчы компанияларның филиалдары боттарының ачы-дузазын чедирип турар. Оон аңгыда, ОСАГО полизин интернет дамчыштыр садып ап болур апарганын база сагындырып каайн.
– Камгалакчы компанияның кады ажылдавайн турары автосервисти шилип ап болур бе?
– Болур, бир эвес камгалакчы компания чөпшээрежир болза. Чөпшээрел албан бижимел хевирлиг болур ужурлуг.
– Когаралды натуралдыг дуглап бээри канчаар бо­лу­рул? Машинаны септеп бээриниң негелделери кандыгыл?
– Озал-ондакка машина үрел­генде, ону камгалакчы компа­ния шинчилеп көргеш, шилип алдынган автосервисче чорудуптар. Машинаның ээзиниң чурттап турар черинден азы озал-ондак болган черде 50 ки­ло­метрден ырак эвес черде СТО (машинаның ээзиниң шилип алганы) септелгени 30 ажыл хүнүнүң дургузунда кылыр ужурлуг. Ийи чылдан хөй эвес эдилелдиг машиналарны оларның гарантиялыг хуусаазын соксатпазы-биле албан езу-биле дилерлери септээр. 
– Албан езу-биле дилер­лерниң СТО-зу 50 километр­ден ыракта болза?
– Мында ийи арга бар: ма­шинаның ээзиниң чөпшээ­рели-биле албан езу-биле дилерлер септээр, оларның СТО-зу 50 километрден ыракта-даа болза, азы когаралга таварышкан кижи когаралын акша-биле дугладып алыр, машиназының эргилээн шаа-биле.
– Машинаны септээрде, ооң эргилээнин кичээнгейге алыр бе? Ол дээш ээзи немей төлээр апарбас бе?
– Чок, машинаны септеп, ко­гаралды эгидип турар болза, үрелген кезектерни чаа кезектер-биле СТО солуур, машинаның ээзи немелде төлевир кылбас. Чаа кезектер сертификат­тарлыг болур ужурлуг. Бир эвес машинаның кезектерин бүдү­рүп үндүрбейн турар болза, машинаның ээзи чөпшээрээрге, эргилээн кезектер-биле солуур. Акшаның орнунга когаралды натуралдыг эгидери ОСАГО-биле ачы-дуза чедирилгезиниң шынарын экижидер ужурлуг.
– Когаралды натуралдыг эги­дери чүге херек апарганыл? Акша-биле эгидер сис­теманы чүге арттырып кагбааныл?
– Чамдык девискээрлерде, Тывада база, камгалакчылар ОСАГО-биле хөй акша төлеп, эвээш­ти чыып ап турарлар. Чижээлээрге, бистиң регионга 2016 чылда 101 миллион рубльди чыггаш, 109 рубльди когарааннарга төлээн. 2017 чылдың бирги кварталында 24 млн. рубльди чыггаш, 29 млн. рубльди төлээн. Ынчан­гаш камгалакчы компаниялар ОСАГО полистерин садар хөңнү чок. Чонга ОСАГО чедингир болзун дээш, полис­терни интернет дамчыштыр албан садарын боттандырып эгелээн.
Машинаның ээлери биле камгалакчының аразында четпес чүүлдерни чок кылыр дээш, когаралды септелге-биле эгидерин кол чүүл болдурган. Ынчангаш камгалакчы компанияларга ОСАГО когаралдыг эвес, авто-хамааты харыысалга рыногунда байдал чүгээртеп кээр.
– Ындыг болза, эки-ле-дир. Септелгениң шынары дээш кым харыылаарыл?
– Септелгениң шынары дээш камгалакчы харыысалгалыг. Озал-ондакка когараан кижиниң когаралын эгидер дугайында билдириишкинин камгалакчы компания 20 ажыл хүннеринден хөй эвес хуусаада сайгарып көргеш, керээ чарып алганы, хоойлунуң шупту негелделеринге дүүштүр ажылдап турар  СТО-ларже чорудар. Септелгеже чорударының хуусаазын сагывааны дээш, камгалал-биле когарал эги­дериниң хемчээлиниң 1 хуу­зун хүн бүрүзү дээш тыртары көрдүнген. Септелгени 30 ажыл хүнүнүң дургузунда кылырының хуусаазын сагываа­ны дээш, камгалал-биле когарал эгидериниң  хемчээлиниң 0,5 хуузун хүн бүрүзү дээш тырттары көрдүнген.
Үрелген автотранспорттуң септелгезиниң магадылалының эң кыска хуусаазы 6 ай, кузов­ту септээниниң болгаш будаанының хуусаазы 12 ай.
– Сергей Викторович, озал-ондак болу берген таварылгада чолаачылар кандыг хемчеглер алыр ужурлугул?
– Когараан кижи бодунуң камгалал организациязынга дыңнаткаш, когаралды камгалал езугаар эгидер дугайында билдириишкинни киирер.
Бир эвес озал-ондак үе­зин­де ийи транспорт аймаа үрелген, чолаачыларның кайы­зында-даа ОСАГО-нуң күштүг бооп турар полистери бар болза, когаралды камгалал езугаар­ эгидер дугайында бил­дириишкинни бодунуң камгалакчызынга бижиир ужурлуг. Озал-ондакка когараан чолаачының полизи 2017 чылдың апрель 29-та кылдынган болза, когаралды дорт эгидериниң чуруму езугаар ол бодунуң камгалакчызынга билдириишкин киирер – машинаны септеп, когаралын эгидер.
Бир эвес озал-ондакка ийи­ден хөй автомобильдер таварышкан, кижилер кемдээн, озал-ондакка буруулуг чолаачының ОСАГО полизи чаа хевирниң болза, ооң когаралын машинаны септеп эгидери күштүг боор. Ындыг таварылгада когаралды камгалал-биле эгидер дугайында билдириишкинни ол чолаачының камгалал компаниязынче киирер.
– ОСАГО полистерин 2017 чылдың апрель 28 соонда садып алган чолаачылар когаралды акша-биле эгидип албас боор бе? 
– Машинаны септеп, когаралды акша-биле эгидерин шуут соксатпаан. Камгалаткан кижи хоойлунуң шыңгыы негелделеринге дүүшкек ке­рээни СТО-биле чарып албаан болза, когаралды акша-биле эгидип алырының аргазы бар. Озал-ондак соонда машинаны септээр арга чок, когарал 400 муң рубльден хөй, озал-ондакка когараан кижиниң кадыы баксыраан дээн ышкаш чамдык таварылгаларда когаралды акша-биле база эгидип берип болур.
Когаралды эгидеринге септелге кол болуру күстен бээр күштүг апаар. Ынчангаш шупту негелделерге дүгжүп турар СТО-ларны тып алыр үе камгалакчы компанияларда күске чедир бар.
– ОСАГО-нуң полистерин интернет дамчыштыр Тывада чүү хире садып ап турар апарганыл?
– 2016 чылга деңнээрге, 13 катап көвүдээн. ОСАГО-нуң полистерин интернет дамчыштыр садып алыры бүгү чуртта нептереңгей апар чоруур. Ол шынап-ла дыка бөдүүн болгаш эптиг арга. Кайнаар-даа барбайн, ээлчегге-даа турбайн, бажыңга ора, садып алыр. Интернет четкизинге кошкан комьютер херек. Камгалакчы компанияның сайтызынга бүрүткедип алгаш, чолаачы шынзылга, транспорттуң бүрүткелиниң шынзылгазының, техниктиг хыналда эрткен дугайында  медээлерин кииргеш, полистиң өртээн айтыптарын манап алгаш, төлеп каар. Кол-ла чүве – шилип алганыңар камгалал компаниязында ОСАГО лицензиязы бар бе дээрзин хынап алыры. Ону Россияның Банкызының азы Россияның автокамгалакчылар эвилелиниң сайтыларындан билип ап болур. Меге автокамгалакчыларның оп-мегезинге алыспас дээш, ол-ла сайтылардан камгалакчы компанияның сайтызының адрезин база хынаары чугула. 
Билдириишкинни база кончуг кичээнгейлиг болгаш тода долдурар херек. Мырыңай бичии ынай-ла частырыг — ОСАГО керээзин чарарынга ойталаар чылдагаан бооп болур.
– Электроннуг полисти ОШАЧКИ (ГИБДД) ажылдакчыларынга канчаар көр­гүзер?
– ОСАГО-нуң электроннуг полизин чара парлаан хоолгазын көргүзер. Шыңгыы отчет бланкызынга полисти база ап болур, ынчан почта-биле чедирген ачы-дузаны база төлээр апаар. Электроннуг-даа полис, шыңгыы отчет бланкызынга-даа полис хоойлу езугаар дең күштүг.
– Бир эвес камгалакчы компанияның сайтызы багай ажылдаар, электроннуг полисти садып алыры берге болза, чүнү канчап болурул?
– Камгалакчы компаниялар боттарының сайтыларын док­таамал болгаш бүзүрелдиг ажылдадыр ужурлуг – Россия Банкызының негелдези-дир. Камгалакчы компанияларның сайтыларының хонукта чапсары 30 минутадан үр болбас ужурлуг. Оларның сайтылары доктаамал багай ажылдаар болза, Россияның Банкызынче хомудалды cbr.ru сайт дамчыштыр киирип болур. 
– Бистиң айтырыгларывыска харыылап бергениңер дээш, четтирдивис.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.