1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ОЮН-ТОГЛААЛЫГ ЧАА ЧЫЛ КЕЛДИ!

Бо чылдың дургузунда хууда чедиишкиннерлиг, тер­гиин өөредилгелиг школачылар, спортчулар, олимпиадалар, хөгжүмнүг мөөрейлер тиилекчилери, маадырлыг чорук кылган, хөй ажы-төлдүг болгаш социал байдалы чогумчалыг эвес өг-бүлелерниң уруглары Виктор Көк-оол аттыг национал хөгжүм-шии театрынга Тываның Баштыңының Елказынга  декабрь 23-те чыглып келген. Аңаа республиканың аңгы-аңгы булуңнарындан  650 школачылар киришкен. 
Тываның Баштыңының Елказын ажыдып, чыылган уруг­ларга байыр чедирери-биле сөстү ТР-ниң Чазааның Даргазының бирги оралакчызы Органа Натсак алган. «Үрде  манаанывыс  Чаа чылдың ба­йырлалы чедип келди. Эргим, хүндүлүг уруг­лар, силерге хуул­гаазын Чаа чылда эки өөренириңерни, кадык болуруңарны, ак орукту күзеп тур мен» — дээш, республиканың эң-не тер­гиин өөредилгелиг, са­лым-чаяанныг, спорт, уран чүүл­ге чедиишкиннерлиг 10 өөреникчиге планшеттерни Ты­ваның Баштыңы Шолбан Кара-оолдуң өмү­­нээзинден тывыскан.
Тергииннерге шаңналдар тывысканының соонда, уруг­ларга «Бременниң хөгжүмчүлери» деп чаа шиини бараалгаткан. Уруглар шии­ни аажок сонуургап, дыңзыг адыш часкап, өткүт, хөглүг каткызы-биле хүлээп алган. Шии төнген соонда, чыыл­ган бичии аалчыларны ба­йырлалдың кол маадыры — Шиви чанынче чалаан. Ыры-шоор куттулуп турда, Чаа чылдың Шиви-даң­гыназын кыпсыры-биле Соок-Ирей биле Харжыгашты шупту демниг кыйгырып, уругларның «Бирээ, ийи, үш, шивижигеш, хып кел!» дээн демниг кыйгызы-биле арганың «даңгыназы» чүзүн-баазын сайгылгааннар-биле хып, чайынналы берген. Кижи бүрүзү бодунуң билир ыры-шүлүүн Соок-Ирейге болгаш өске-даа маадырларга чугаалап, амданныг белектерни алган.
Шылгарааннарның аразында Бай-Тайга кожууннуң Тээли сумузундан тергиин өөредилгелиг, М.Б. Кенин-Лопсанның 90 хар­лаа­нынга тураскааткан номчулга конференциязынга “Тергиин дың­накчы” деп викторинага I чер­ни алган 8-ки классчы Самба Хертек, Каа-Хем кожууннуң Сарыг-Септен “Хөм бөмбүк” деп республика чергелиг бут бөмбүүнүң маргылдаазынга 1 черни ээлээн 8-ки классчы Са­йын-Белек Салчак, Сүт-Хөл кожууннуң Кара-Чыраадан “Чоос­тар” деп төлевилелдиң автору, 6-гы классчы Кежик Дондук, Кызылдың 12 дугаар школазының 10-гу классчызы,­ кижи амы-тынын камгалаан Ми­лан Ондар, Ак-Довурак хоо­рай­дан 3-кү классчы “Эреспей­лер” деп оолдар аразынга мөө­рейниң тиилекчизи Күзел-Со­руктуг Ооржак, Кызылдың 11 дугаар школазының 3-кү класс­чызы Красноярск хоорайга Бүгү-россияның казачество следунуң идепкейлиг киржикчизи Юрий Новиков, Мөңгүн-Тайга кожууннуң Мөген-Бүрен сумузундан 9-ку классчы “Чүс ажыдыышкын болгаш тывыш” деп төлевилелдиң “Тергиин фотоажыл” деп номи­на­циязының тиилекчизи Саид Салчак, Таңды кожууннуң Дүр­ген сумузундан тергиин өөре­дилгелиг 4-ү классчы “Тыва дыл” мөөрейиниң тиилекчизи Тана-Херел Иргит, Кызылдың 8 дугаар школазындан тергиин өөредилгелиг, республиканың эштиринге чемпиону Анастасия Белова, Барыын-Хемчик ко­жууннуң Кызыл-Мажалыктан тергиин өөредилгелиг “Дем­билдей” ансамблиниң самчызы 9-ку классчы Алина Күжүгет олар бар. Чалаттырган аалчыларның аразында 9 ажы-төлдүг Берестовтарның уруглары база байырлап келген. Юрий Новиковтуң төрүттүнген хүнү-биле зал долдур уругларның байыр чедириишкини аңаа езу­луг-ла уттундурбас болуушкун болган.
Милан Ондар ноябрь ай­да Кызылдың коммунал көвү­рүүнден хемче шурапкан херээжен кижини бодунуң амы-тынынга айыылды тургузуп, камгалаан болду. 
Маадырлыг чоруунуң дуга­йында ол мынчаар чугаалады: “Ол хүн эжим Бюрбю-биле чанып бар чыткан бис. Эрик кыдыынга хөй кижи чыылганын эскергеш, чеде бээривиске, бөлүк улуг оол­дар бир херээжен кижиниң сумказын хунаап турган. Ол бүгүнү көргеш даш тудуп алгаш оларны ойладыпкан мен. Оон бичии болганда ол херээжен кижи көвүрүгден шурапкан болган. Үр-даа боданмайн Улуг-Хемче эштип киргеш, херээжен кижини эрик кыдыынче уштуп эккелгеш, бирги дузаны көргүстүм. Дүрген дуза чедирер автомашина келгижеге чедир ооң чанынга турган бис”.
Елкада киржип келген уруг бү­рүзү чүзүн-баазын өңнерлиг, каас-чараш, солун, тус­кай даарап каан маскарад идик-хептиг. Оларның аразында бо чылдың ээзи дагаа база кино, мульт­фильмнер, тоолдар маадырлары хөй. 
Национал театрның ийиги каъдынга уругларга аңгы-аңгы оюннар шөлчүгештерин организастаан. Тыва үндезин культура төвүнүң ажылдакчылары уруг­ларны аът бажынче дээрбек октаарын, буга-шыдыраазы, даалы (тыва домино), кажыктаарынга ойнаткан. “Тыва” ансамбли аян туткан. Каас-чараш  идик-хептиг, маскарад кос­тюмнарлыг оолдар, кыстар оюннарга киржип, амданныг, чигирзиг «шаңналдарны» ойнап ап турган.
Соок-Ирей биле Харжыгаш база тоол маадырлары уруг­лар-биле кады каас-чараш «хеп­тиг» Шивини долгандыр ыр­лажып,  аажок солун, уттундурбас  үени эрттирген. Кожуун, сумулардан келген оолдар, уругларга Чаа чыл байырлалы сагыжында эң-не эки сактыышкын болуп артып каары чугаажок. 
Шончалай  ХОВАЛЫГ.
Владимир  ЧАДАМБАНЫҢ  тырттырган  чуруу.

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.