1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ПЕНСИЯНЫ - БОДУ

Россияда берге социал-экономиктиг байдалдың уржуунда пенсионерлерге төлээр пенсия акшазы күрүнениң пенсия фондузунга чыгдынары нарын апаарга, хамаатылар боттары база келир үеде пенсиязын чыып алырынче федералдыг эрге-чагырга кичээнгейин угландыра бергениниң дугайында ажык медээлер массалыг информация чепсектеринде көстүп келгилээн. Хамаатылар боттары келир үеде пенсиязын чыып алырынга бодунуң ролюн күрүнении эвес пенсия фондулары ойнап болур деп ол медээлерде дыңнадып турар. “Күрүнении эвес пенсия фондуларының дугайында” федералдыг хоой­луну Күрүне Думазы 1998 чылда хүлээп алган, Россияда күрүнении эвес пенсия фондулары ажылдап турар.
А Тыва Республикада күрү­нении эвес пенсия фондулары ажылдап турар бе?  Бо айтырыг­га харыыны дилээш, тып алдым. Күрүнении эвес пенсия фон­ду­ларының клиентилериниң консультация (тайылбыр) төвү Кызыл хоорайның Бухтуев кудумчузунда №1 бажыңда ажылдап турар болду. Төптүң ажылы-биле таныштырарын ооң удуртукчузу Юлия Николаевна Шогжалдан диледим.
— Юлия Николаевна, баштай мындыг айтырыгга харыылап берип көрүңерем. Силерниң эр­тем-билииңер пенсия хандырылгазы-биле харылзаалыг бе?
— Ийе. Москвада Күрүнениң социал университедин доос­каш, 1997 чылдан бээр пенсия хандырылгазының системазынга ажылдап келдим.
— Күрүнении эвес пенсия фондуларының клиен­тилериниң консультация­ төвүнүң ажылы-биле “Шын­ның” номчукчуларын таныштырып көрүңерем.
— Баштай күрүнениң эвес пенсия фондуларның дугайында каш сөстү чугаалаптайн.
Чоннуң пенсия хандырылгазынга күрүнении эвес пенсия фондулары боттарының төлептиг үлүүн киирип болур деп федералдыг эрге-чагырганың санап турары российжилерниң пенсия хандырылгазын улам сайзырадырынга идигни бээ­ри чу­гаажок. Россияның күрүнениң пенсия фондузунуң-даа, күрүнении эвес пенсия фондуларының-даа сорулгазы чаңгыс – улуг назы-харлыг российжилерниң чедин­гир чуртталгазы. Күрүнении эвес пенсия фондулары хамаа­тыларга немелде пенсия тургузарында ажылдап турар. Оларның ажыл-чорудулгазы Россия Федерациязының Үн­дүрүг албанының, Саң-хөө ры­ногунуң албанының, Саналга палатазының болгаш РФ-тиң Пен­сия фондузунуң контролюнда.
Күрүнении эвес пенсия фондузу дээрге хамаатыларның албан пенсия камгалалының эргежок чугула хүлээлгелерин күүседип, чоннуң социал кам­галалының талазы-биле ажыл­дап турар коммерциялыг эвес организация-дыр. Күрү­нении эвес пенсия фондуларынга хамааты бодунуң эки туразы-биле кирер. Кирип алган хамаа­тыларның дадывыр акшазын күрүнении эвес пенсия фонду­лары бүдүрүлге черлериниң ажыл-чорудулгазынга киириштирип, оон үнген орулга акшазы-биле хамаатының келир үеде пенсиязының хемчээлин тургузуп турар.
Чамдык кижилер күрүнениң пенсия фондузу биле күрүнении эвес пенсия фондуларының аразында ылгалы кандыгыл деп айтыра бээр-дир. Оларның аразында ылгалы мындыг. Күрүнениң пенсия фондузу пенсияның камгаладылга кезииниң, ие капиталының дээш күрүнениң мурнундан өске-даа социал төлевирлерни боттандырып турар. Күрүнении эвес пенсия фондулары пенсияның чүгле чыынды кезииниң болгаш күрүнении эвес немелде пенсияның төлевирлерин чорудуп турар.
— Күрүнении эвес пенсия фондуларының клиенти­лериниң Кызыл хоорайда кон­сультация (тайылбыр) төвү чонга кандыг ачы-дузаны көргүзүп турарыл?
— Күрүнении эвес пенсия фон­дуларының клиентилериниң Кызыл хоорайда консультация төвү 36 фонду-биле ажылдап турар. Олар шупту Россияның Төп банкызының хыналдазын эрткеш, тускай лицензияны алган фондулар.  Бо фондуларның ажыл-чорудулгазының дугайын­да медээлер бистиң төпте бар. Кү­рүнении эвес пенсия фондуларынга кирип ап, немелде ийиги пенсияны чыып алыр дээш, биске келген кижилерге ол фондуларның ажыл-чорудулгазын тайылбырлап берип турар бис. Бир эвес оларның кайы-бирээзин хамааты шилип алыр болза, ол фондуга кирериниң документилерин тургузарынга төптүң ажылдакчылары бүгү талалыг ачы-дузаны көргүзүп турар. Хамаатының келир үеде немелде пенсиязының хемчээли чүү хире болурун чи­­жеглеп санап берип болур бис. Бистиң республиканың чурт­­такчыларының күрүнении эвес пенсия фондуларынга сонуур­галы көдүрүл­ген. Амгы үеге чедир 25 муң кижиге ачы-дузаны чедирген бис.
Мындыг чүүлдү база демдеглеп каары артык эвес боор. Күрүнениң пенсия фондузунуң чыынды кезиинге 2002-2013 чылдарда чыгдынган дадывыр акшазын хамаатылар күрүнении эвес пенсия фондуларынче шил­чидип болур эргелиг. Ын­чангаш күрүнении эвес пенсия фондулары таварыштыр пенсиязының чыгдынган кезиин хамаатылар башкарып болур апаар.
— Эң ылаңгыяда көдээде ажыл чок деп санаттынар кижилер бар болгай. Олар күрүнении эвес пенсия фондулары таварыштыр келир үеде пенсиязын чыып ап болур бе?
— Болур. Ажыл чок деп санадып турар кижилер дадывырын боттары киирип тургаш, пенсиязын тургузуп ап болур. Чижээлээрге, мал-маганныг кижилер малын саткаш, ооң акшазын дадывыр кылдыр чүге киирип болбас деп. Чүгле ажыл чок кижилер эвес, ажылдап турар кижилер күрүнении эвес пенсия фондузунга кирип алгаш, күрүне пенсиязындан аңгыда немелде ийиги пенсияны база тургузуп ап болур. Дадывыр акшазы хөй болган тудум келир үеде пенсияның хемчээли улуг болур. Күрүнении эвес пенсия фондуларынга пенсиязын чыып алган хамаатылар пенсия назыны чеде бергеш, пенсиязын чүү хире хемчээлдиг алырын боду шиитпирлээр. Ай санында-даа ап болур, а бир эвес чугула херек болза, шуптузун хары угда ап алыр-даа эргелиг.
Хамаатыларның киирген дадывырларының 100 хуу камгалалын күрүнениң эвес пенсия фондулары хоойлу-дүрүм ёзугаар магадылап турар. Бир эвес хамааты кандыг-бир чылдагаан-­биле амы-тынындан чарлыр болза, күрүнении эвес пенсия фондузунга чыгдынган акшаны хамаатының бүзүрээн кижилеринге (чижээлээрге, уруг-дарыын­га) дамчыдып болур.
— Күрүнении эвес пенсия фондузунга кирер дээн хамааты кандыг документилерлиг кээп болурул?
— СНИИЛС биле паспорт. Кү­рүнении эвес пенсия фондузунга аныяк пенсионер кирип, база бир пенсия акшазы чыып алыр дээн болза, пенсионер шынзылгазы. 
Шаңгыр-оол Моңгуш чугаалашкан.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.