1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ПОЧТАЧЫ ЧОРУП ОРДА...

Кызылдың 3 дугаар почта салбырының почтачызы Ирина Серен-Доржу.
 
Почтачылар кыштың соогу, чайның изии дивейн, улуг сумказын эгиннерин­ге чүктепкеш, солун-сет­күүлдерни, чагааларны чадаг чедирип турар могаг билбес кижилер-ле болгай. Олар номчукчулар-биле сы­рый харылзаалыг болгаш, республиканың солуннарын чагыдарынче чонну кыйгырып турарынга өөрүвес арга чок.
Ирина Дегеевна Серен-Дор­жу Кызылдың 3 дугаар почта харылзаазының салбырында ажылдаанындан бээр 13 чыл ажа берген. Арга-дуржулгазы бедээн почтачы чагыдылга кампаниязының үезинде идеп­кейлиг ажылдап, солун-сеткүүлдерни хөйү-биле чагыттыртып турар. Ол чагыдылга квитанцияларын боду долдуруп, харыылап турар бажыңнарының чурттакчыларынга чедирип, төлевирин алгаш, почта салбырындан төлээниниң дугайын­да чекти эккеп бээр. Ирина Де­геев­на хөй чылдарның дургузунда кымның кандыг солун-сеткүүл чагыдарын эки билир апарган. Почтачы чагаа, солун-сеткүүл чедиреринден аңгыда, кадыкшылының байдалы-биле харык-шинээ кызыгаарлыг улустуң пенсиязын, шилчилге акшазын, посылкаларын база чедирип турар. 
Кезээде хүлүмзүрүп чоруур ажык сеткилдиг почтачы улуг назылыгларның четтикпейн манаар аалчызы. Хоочуннар аяк шайын кудуп, чугаалажыксаар. Чамдыктарының хөй чылдар дургузунда харын мырыңай чоок кижизи апарган. Олар поч­тачыны сураглап, телефонунче долгаар. Орус омактыг, арыг тывалаар хоочуннар “Шынны” чагыдып ап турарын чугаалаарга, чоргааранчыг. Ирина Дегеевна хоорайның өске микрорайоннарынче көже берген хоочуннары-биле ам-даа харылзаазын үспейн, ужуражып келгеш, амыдырал-чуртталгазын сонуургап айтырар чаңчылдыг. Оларга ТР-ниң Улустуң чогаалчызы Черлиг-оол Куулар, ТР-ниң алдарлыг ажылдакчызы Шомаадыр Куулар дээш өскелерни-даа хамаарыштырып болур. 
Ирина Серен-Доржу кудумчуга эгиннеринге аар сумказын чүктеп чорда, амыр-менди солчуп, меңээ чагаа келген бе дээрзин бо-ла айтыра бээр мен. Чүге дизе ол мээң чурттап турар бажыңымче почта чедирилгезин база харыылап турар.
Амгы үеде ол каът бажың­нарже почтаны чедирип турар. Ылаңгыя суд приставтарының болгаш каайлы албанының үн­дүрүглер төлээр чагааларын келген дораан-на ооң ээлери үе-шаанда ону холунга ап, саат чоокка төлеп алзын дээш, бажыңнарынга чедирер. Эмнелге хоорайжыгажында медицина албан черлери шупту “Шын” солунну чагыдып алган болгаш, неделя санында үш катап ынаар база чедирер.  
«2000 чылдарда чурттакчы чон дыка номчуттунар турган. Өреге бүрүзү «Здоровье», «Крестьян­ка», «Работница», сет­­күүлдерни, «Шын», «Тувинская правда» республиканың кол солуннарын албан чагыдар турган. Ол ынчан бир бажыңче азы албан черинче хүнде 2-3 катап кылаштаар турдум. Чүге дизе хары угда сумкамга шуптузу сыңмас.
Мооң мурнунда чер бажың­нарже солун-сеткүүл, чагаа чедирип турдум. Чамдык бажыңнар хериминден оранчок ырак болур. Алгырарга, ээлери дыңнаваска, даш-биле соңгазынче шыгаап­ алгаш, медээлеп кыйгырар апаар.­ Бир эвес бажыңында кым-даа чок болза, ай, хүн, телефон дугаарын айыткан чагаажыгашты арттырып каар. Ол эвес болза, чагааны үе-шаанда эккелбээни дээш хомудалды киирип болур. Ажыл-агыйы чай чок улус телефон дамчыштыр катап эккеп бээрин дилеп долгаарга, чедирип бээр мен. Шаандагы дег кудумчуга почта хааржакчыгаштары турган болза, ынаар киир супкаш, чоруй баар ийик.
Домофон салып каан каът бажыңнарже кирери база берге. Квар­тираларның дугаарын базарга, чамдык чурттакчылар ажытпас-даа болур. Ынчангаш үнген-кирген улусту манаар апаар.
Почтачыларның ажылында нарын айтырыгларның бирээзи — черлик ыттар. Бирээде, чааскаан ээн кудумчуга чорда, бөлүглежип алган ыттар кижиже шурап, халдай бээр болза, ка­йыын, кымдан дуза дилээр боор. Ийи­де, почта хааржактары чок. Ол турган болза, ажылывыс бичии-даа бол, чиигей бээр. Үште, даң бажында кудумчуларда эзирик улус хөй бо­лур» — деп, Ирина Серен-Дор­жу ажыл-ижин таныштырды. 
Тозан ийи харлыг кырган-ава­ның почтазының хааржаа чок болурга, Ирина Дегеевна бодунуң акшазы-биле ону саткаш, хериминге кадап бергенин дыңнааш, ооң энерел сеткилдиин, улуг улуска хүндүткелин магададым.
«Солуннарны чагыдып, номчуксаар чурттакчылар, хоочуннар хөй. Оларның чамдыызы шаа-биле 1, 2, 3 айлап чагыдып алырлар. Чагыдылганы бажыңче чедирерге, өртек-үнези көвүдей бээр. Ынчангаш почтага кээп, солуннарын ап турарларның саны элээн хөй» — деп, почтачы немеди.   
Калинин, Кечил-оол кудумчузунда чурттап турар хоочуннар Ирина Дегеевнаны четтикпейн манаар. Бичии-ле озалдай бээр­ге, «Солунну даң бажында номчуур болза эки, уруум!» — деп, «Шын» солуннуң шынчы өңнүктери шугулдай аарак чугаалааш, харамдыгып номчуй бээр. 
Чайын почтачы чоруп орда, хоочуннар уткуй кылаштап кел чоруурун ол чылыы-биле чугаалаар. Улуг назылыгларның аразында «Шын» солуннуң хоочуну Даңзы Назытыевич Салчакты почтачы дыка эки билир болду.
Ирина Дегеевнаның чурту – Сүт-Хөл кожууннуң Суг-Аксы су­музу. Почтачыны аажок кызы­маккай, биче сеткилдиг, чон-биле чугаалажып билир ажыл­дак­чыларының бирээзи деп ка­ды ажылдап турар коллективи үнелеп турар. 
Республиканың ырак-чоок бу­луңнарында чурттап турар  хүн­дүлүг номчукчуларывыс, чагыдыкчыларывыс, бижикчилеривис бо хүннерде чагыдылга чоруп турда, неделяда үш катап бажыңнарыңарга «аалдап кээр» солунуңарны чагыдып алырынче кыйгырдывыс! 
Шончалай  ХОВАЛЫГ.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.