1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ПРОКУРАТУРАНЫҢ КАРАА КӨСКҮ

Россия Федерациязының хамаатыларының хоойлу-дүрүмде быжыглаттынган эрге-ажыктарын кам­галаарының талазы-биле Тыва Республикада чорудуп ту­рар ажылдың нарын болгаш берге айтырыгларын сайгарып чугаалажыр шөл­дерниң бирээзи ТР-ниң прокуратуразының ажык шуулганы апарган. 
Ажык шуулганны республика­ның прокуратуразы 2016 чылдан бээр эрттирип турар. Бо чылгы үшкү шуулганга чугаа хамаатыларның күш-ажылчы эргелериниң камгалалының дугайында болган. Ооң ажы­лынга республиканың проку­ратуразының ажылдакчыларындан аңгыда яамыларның удуртукчулары, чамдык ор­га­­низацияларның болгаш бү­дү­рүлгелерниң төлээлери, ха­маатыларның күш-ажылчы эргелериниң камгалалынга ажылы хамаарылгалыг албан черлериниң харыысалгалыг ажылдакчылары киришкен.
Тыва Республиканың прокурору Александр Боровков шуул­ганны ажыткаш, ооң ажылынга киржип келгеннерге өөрүп четтиргенин илереткеш, Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оолга сөстү берген.
Республиканың прокуратура­зының чылдың-на эрттирип турары ажык шуулган хамаа­тыларның күш-ажылчы эрге­лериниң камгалалының база бир дээштиг хевири апарган дээрзин Шолбан Кара-оол демдеглеп, бо чылгы болгаш ооң соонда-даа шуулганнарга кижиниң эрге-ажыктарын камгалаар дуга­йында ажык чугаага киржиринге республиканың удуртулгазы ке­зээде беленин илереткен. Шуулганнарга  прокуратураның көдүрүп турар айтырыглары ооң шыңгыы болгаш ханы сайгарылгалыг ажылындан үнүп келген, хоойлү-дүрүм күүселдезинде четпес чүүлдерни илередип тыварынга база чок кылырын­га дуза бооп турар деп Тываның Баштыңы чугаалаан. Респуб­лика прокуратуразының ини­циа­­тивазы-биле чылдың-на эрттирип турар бо шуулган хоойлу-дүрүм болгаш эрге-чагырга органнарының, ажыл берикчилериниң кады ажылдажылгазының ажыктыг аргазы кылдыр улам нептерээринге бүзүрелин Тываның Баштыңы илередип, шуулганның киржикчилеринге эки үре-түңнелдиг ажылдаарын  күзээн.
Россия Федерациязының хамаатыларының хоойлу-дү­рүмде быжыглаттынган күш-ажылчы эрге-ажыктарын камгалаары Тыва Республиканың прокуратуразының ажылында кол угланыышкын дээрзин күш-ажыл дугайында хоойлужудулга күүселдезиниң прокурор хыналдазының түңнелдериниң дугайында илеткелинге ТР-ниң прокурорунуң бирги оралакчызы Сергей Дябкин онзалап айыткан. 
Хамаатыларның күш-ажылчы эрге-ажыктарының камгалалынга прокуратура органнарының ажылының дээштиин кижилер билгеш, оларның күш-ажылчы эргелерин ажыл берикчилери кызагдап турарынга хамаарыштыр билдириишкиннерни хөйнү киирип турар. Билдириишкиннерниң саны чылдың-на көвүдээни ажыл берикчилери күш-ажыл дугайында хоойлужудулганы сагывайн турарының херечизи. 2017 чылда болгаш 2018 чылдың эрткен үезинде 500 ажыг хомудал билдириишкинни хамаатылар киирген. Хомудал билдириишкиннерниң хөй кезии ажыл берикчилери ажыл төлевирин ажылдак­чыларга чедир төлевейн турарының дугайында. Прокуратура органнарының ап чоруткан хемчеглериниң түңнелинде чүгле 2018 чылда 30 миллион рубль түңнүг ажыл төлевириниң өрелерин ажыл берикчилери дуглаан, ажыл төлевириниң хоойлужудулгада көрдүнген эң кудуку деңнелинден эвээш акша-шалыңны берип турган ажыл берикчилери 16 миллиондан хөй рубльди немей төлээн. 
Ажылдакчыларынга ак­ша-шалың өрелиг органи­за­цияларның хөй кезии тус чер эрге-чагыргазынга хамаар­жыр муниципалдыг болгаш күрүне бүдүрүлгелери. Олар­ның удуртукчуларының бүдү­рүл­гелерниң саң-хөө байдалын экижидеринге улуг сонуургалы чок, күрүнеден субсидиялар манаар, бүдүрүлгелер саң-хөө ядаралынга кээрге, албан-дужаалындан үнүп чоруй баар. Чижээлээрге, Улуг-Хем кожууннуң Шагаан-Арыг хоорайда “Чаагайжыдылга” муниципалдыг автономнуг албан чериниң удуртукчузу албан-дужаалга чаңгыс чыл дургузунда 6 удуртукчу солушкан. Оларның удуртуп турган бүдүрүлгези хуу­да эвес болгаш, удуртукчулар боттары башкарып ажылдаа­ры кызыгаар­лыг, тускайлаң чоруу янзы-бүрү негелделер-биле кызагдаттынган. Чогум-на бо чылдагааннар-биле муниципалдыг автономнуг бүдүрүлгелерни чуртталга-коммунал ажыл-агый адырынга 2019 чылда когун үзер деп шиитпирни федералдыг деңнелге хүлээп алган. Ол дугайында Роман Кажин-оол сайыт­ республиканың төлээлекчи эрге-чагырга органнарының удуртукчуларының чоокта чаа эрткен чөвүлел хуралынга дыңнаткан.
Тываның девискээрин Соңгу чүк девискээринге, Тожу, Мөңгүн-Тайга, Тере-Хөлдү Ыраккы Соңгу чүк девискээринге деңнээн, ынчангаш акша-шалыңга чиигелделер хевээр арткан. Шалың, ажыл төлевири санаарда, ол чиигелделерни тоом­чага албайн баар таварылгалар чамдык албан черлеринде, бүдүрүлгелерде ам-даа бар. Ынчангаш Россия Федерациязының Күш-ажыл кодекизинде ажыл төлевириниң эң куду деңнелинге хамаарыштыр чүүлүнге РФ-тиң Конститус­туг Суду тодаргай тайылбырны берген дугайында ТР-ниң прокурорунуң бирги оралакчызы Сергей Дябкин бодунуң илеткелинге сагындырган. 
РФ-тиң Конституция Судунуң тайылбыры-биле алырга, район хуузу (коэффициент), Соңгу чүк болгаш Ыраккы Соңгу чүк девискээринге база аңаа деңнээн девискээрге ажылдаар ужурлуг хуусааны долузу-биле ажылдааны дээш чиигелделер акшазы тус черде шалыңның эң куду деңнелинче кирбес, чии­гелделерни тус черде ажыл төлевириниң эң куду деңнелинге немей санаар ужурлуг. Бо негелде езугаар Тывага ажыл төлевириниң хемчээли 21 210 рубльден эвээш эвес кылдыр доктааттынган, ону регион дугуржулгазында база быжыглаан.
Республикада ажыл берикчи­лериниң чамдыызы ажыл төле­вириниң доктааттынган хемчээ­линге акша-шалыңны төлевес таварылгалар база бар. Ону прокуратура органнарынче кирген хомудал билдириишкиннер бадыткап турар. 2018 чылдың бирги чартыында 100 ажыг билдириишкин кирген. Ында хомудалдарны прокурорлар чөптүг деп көрген. Чедир санап бербээн 8 миллион рубль ажыг акша-шалыңны суд дамчыштыр төледип берген.
“Хамаатыларның күш-ажыл­чы эрге-ажыктарының камгалалы” деп Тыва Республиканың прокуратуразының үшкү ажык шуул­ганынга күш-ажыл­дың айыыл­ чок чоруун ханды­ра­ры­ның айтырыгларын база чу­гаа­лашкан. Ажыл үезинде ажылдакчыларның кемдээри, харын-даа өлүрү элээн хөй болуп турар. Чүгле 2018 чылдың эрткен үезинде бүдүрүлгелерге 10 айыыл-­халап болган, бир кижи өлген. 
Бүдүрүлгелерге айыыл чок чоруктарны болдурбас дээш, кандыг ажыл чоруп турарын республикада Күрүнениң күш-ажыл инспекциязының удуртукчузу тодаргайы-биле чугаалап бээр деп ТР-ниң прокурорунуң бирги оралакчызы Сергей Дябкин шуулганның киржикчилеринге дыңнаткан. А ол албан чериниң удуртукчузунуң илеткелинге күш-ажылдың айыыл чок болурун хандырары-биле бүдүрүлгелерде кандыг ажылдарны чорудуп турары тодаргай дыңналбаан, бо чугула ажылды чорударының чурумунуң документилерде бижээн негелделерин илеткелчи катаптаан.
Каа-Хем кожуунда алдын казып турар “Тардан Голд” КХН-ниң чиңгине директорунуң бүдүрүлге болгаш күш-ажылдың айыыл чогунуң талазы-биле оралакчызы Владимир Никитин ажылчын туруштарның тускай хыналдазын эрттирериниң, бүдүрүлгеге айыыл чок чорукту хандырар дээш, кылып чорудуп турар ажылды шуулганның киржикчилеринге чугаалап берген.
Республикада ажыл берик­чилериниң 80 хуузу  ажылчын туруштарның тускай хынал­дазын эрттирбээн. А ол дээр­ге бүдүрүлгелерге айыыл бооп болурунуң чылдагааны-дыр. Мындыг байдалды ажыл берикчилери хыналданы чору­дуп болур лицензиялыг органи­зацияның чогу-биле база тайылбырлап турар. 
Чурттакчы чонну ажылга хаара тудар төптерниң ажылдакчылары ажыл чоктарны бүрүткээриниң хоойлужудулгада быжыглаан негелделерин хажыдып турары прокурор хыналдаларының үезинде илерээн. Ажыл чоктарны бүрүт­кээрде, олардан хоойлужу­дул­гада көрдүнмээн документилерни негеп турган таварылгалар бар, а ол дээрге ажыл тып алырынга кижилерге улуг шаптык-тыр. Инвалидтерни ажыл-биле хандырарын база багай чорудуп турган. Ажылында хажыдыыш­кыннар дээш чонну ажылга хаа­ра тудар 11 төптүң директорларынга административтиг харыысалганы онааган.
Хамаатыларның күш-ажылчы эрге-ажыктарының камгалалы нарын болгаш хөй талалыг айтырыг. Чонну ажыл-биле хандырар, бүдүрүлгелерге күш-ажылдың айыыл чок чоруун чедип алыр, “кара” шалыңны “агартыр” дээш кылыр ажыл-ла хөй. Оларның шуптузун чогудуптар арга кайда боор, маңаа чоннуң эрге-ажыктарының камгалалы дээш харыысалгалыг албан черлериниң аразында сырый харылзаалыг демниг ажылы херек деп шуулганның киржикчилери чугаалап турдулар. 
Шаңгыр-оол Моңгуш.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.