1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

Көдээ ажыл-агыйда

ӨШКY СYДY ЭМ ШЫНАРЛЫГ

Межегейниң чиңгир ногаан мээстеринде ак-чайт апарган оъттап чоруур кодан-кодан өшкү-хойну көөрге, сеткил таалаар. Хоорайның кижиге таарыштыр чогаадып, чаагайжыткан бүгү-ле байдалын, улгатса-ла, хол барбазы көдүрер чиик ажыл-албанын көдээниң берге чымыжынга, өл-чаш малдың азыралынга солаан аныяктар аравыста бар. Yзел-бодалын боттандырар дээн кижи чүден-даа чалданмас дээрзин бөгүнгү маадырларывыстан көрүп болур. «Чаңгыс суур — чаңгыс бүдүрүлге» губернатор төлевилелинде кирип турар Таңды кожууннуң сайгарлыкчыларның бирээзи Херел Михайлович Монгуштуң барааны — өшкү сүдү.

Сиген шөлдеринче үнген

2013-2014 чылдарда мал кыштаглаашкынынга 195,89 муң тонна сиген-ширбиишти, 4,8 муң тонна чулуктуг мал чемин республикага белеткеп алырын планнаан. 

ТАРААЛАҢ, БАЙ ДЕЛГЕМНЕРДЕ

Саян сыннарның эдээн тырткан Бии-Хем—үнүш-дүжүткүрү-биле сурагжаан кожуун. Ооң тараазын, ногаазын болгаш мал чемин ажыглаваан чер Тыва иштинде чок. Хары кылын дүжер бо черлерге мал-маганны хүр-менди кышты ажырарының чаңгыс аргазы – мал чемин четчир кылдыр белеткеп алыры.

«БАЙ-ХӨЛ» МАНДЫП-ЛА ТУРЗУН!

Чита хоорайга чылдың-на болуп эртип турар Сибирьниң болгаш Ыраккы Чөөн чүктүң уксаалыг хой база өшкү делгелгезинге Тываның уксаажыдылга көдээ ажыл-агыйлары барып киржири чаңчылчаан. Оларның аразындан эрткен чылын тыва уксааның хову хевириниң хоюнуң эртем езугаар шынзыдылгазын чедип алган «Бай-Хөл» көдээ ажыл-агый бүдүрүлгези делгелгениң түңнелдери-биле шаңналдыг черлерге бо удаада база төлептиг болган. 

КАДЫ АЖЫЛДАЖЫЛГАНЫ БОТТАНДЫРЫП…

Май 25-те Тываның Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызынга Моолдан келген аалчылар-биле албан-езузунуң ужуражылгазын кылганнар. Ужуражылгага Моолдуң улуг бүдүрүлге черлериниң удуртулгазы-биле Тывага биче бүдүрүлгелер ажыдар болгаш кады ажылдажылганы боттандырар керээлерни чарган.

Мурнуку одуругда – Сүт-Хөл

Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызының медээзи-биле алырга, республиканың көдээ ажыл-агыйларының шупту хевирлеринде, май 20-де байдал езугаар, 360708 хураганнар онча-менди өзүп доругуп турар.

УКСААЛЫГ АЖЫЛ-АГЫЙНЫҢ ХӨГЖYЛДЕЗИ — ЧАА YЕ-ЧАДАДА

Эъткир уксааның мыйыстыг бода малын азырап өстүрериниң программазы езугаар 2012 чылда республикаже сөөртүп киирген герефорд уксааның инектеринден бо чылдың май айга чедир 280 бызааны онча-менди алганын республиканың көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем продукциязының сайыдының оралакчызы Сергей Оюн дыңнаткан. Ынчангаш герефорд уксааның эъткир мыйыстыг бода малдың ниити саны бүдүн чартык катап көвүдээн. Эрткен чылын төрүттүнген 89 бызааларны, программаның киржикчилери фермерлер-биле дугуржулга езугаар, шилилге үндезининге өске ажыл-агыйларга халас дамчыдып бээринге белеткээн.

Частың хүнү чылды чемгерер бе?

Хлеб-тараа хырным өршээ – деп, чалбарыыр бис. «Таңдым турда, таңдаш-ла мен, тараам турда, тодуг-ла мен» деп ырлажыр бис. Ырда-шоорда, йөрээл-макталда кирген тараа чокта, амыдырал турбас. Тараадан алыр далганны быжыргаш, хлебтиг боор бис. Аш-чутту, дайын-чааны көрүп эрткеш, орус чоннуң «хлеб — бүгү чүвениң эге бажы, үндезини» дээри чөптүг. Амгы үеде хлеб-тараа-биле чүү болуп турарын Россияда, Тывада, даштыкыда байдал-биле таныжып тура, чугаалажыылыңар.

«Часкы хүн чылды чемгерер»

Частың кидин-түлүк үезинде хову-шөлге тарылга ажылдары эгелээни-биле көдээ ажыл-агый адырлары чаңгыс аай угланыышкынныг болур. Бистиң республикада часкы тарылга ажылдарынга тодаргай хемчег-лер алдынып турар.

ЭГЕЛЭЭШКИН — ДЕТКИМЧЕДЕ

Бай-Тайга кожууннуң Найырал сумузунуң девискээринге 1940 ажыг чылдарда 30 шаа өрегелиг МЧЭ тургустунган. Найырал сумузунга баштайгы бажың таваан салып, ажылдап-амыдырап эгелээннер дээрзин төөгү материалдары бадыткап турар.

Чеди чылдың программазы

«Көдээ девискээрлерниң 2014-2017 чылдарда болгаш 2020 чыл чедир үеде доктаамал сайзыралы» деп республиканың тускай программазының төлевилелин Тываның Чазааның чанында эксперт чөвүлели деткээн.

Тудугда —чуртталга бажыңнары

Республиканың Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызының дыңнатканын езугаар алырга, 2012 чылда «Көдээниң социал сайзыралы» деп программага киришкен көдээ черде чурттап турар 186 өг-бүле боттарының чуртталга байдалын экижиткен.

Биче Мөңгүн-Тайганың баарында

Тываның каас-чараш булуңнарының бирээзи, Чөөн-Сибирьниң эң бедик даа — Мөңгүн-Тайга. Мөңгүн-Тайга, Каргы, Арзайты, Буурул баштыг тайга меңгилиг, бедик дагларлыг, чаъстыг, туманныг  тайга-сынныг чурумалы болгаш тос чүзүн малы-биле онзагай.  Бойдустуң кайгамчык чугаалап ханмас даглары, улуг-биче хөлдери, хемнери шагда-ла уран-мерген сөстери-биле дамчыттынган. 

СОРУЛГА — МАЛ БАЖЫНЫҢ ӨЗYЛДЕЗИ

Тываның малчыннары эрткен беш чылдың дургузунда малдың ниити баш санын 1,4 катап өстүрген. Ону республиканың Көдээ ажыл-агый яамызы көдээ ажыл-агыйны регион бюджединден программада көрдүнгенин езугаар акшаландырып турарының көскү түңнели деп санаан.

КЫШТАГЛАРЖЕ ОРУКТУ АШТААР

Тываның мал ажыл-агыйларында кыштаглаашкынның кандыг дооступ турарының болгаш малдың кидин түлүк оолдаашкынынга белеткел дугайында селектор хуралды Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол дүүн, март 18-те, эрттирген. Хуралга Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызының удуртукчулары болгаш кожууннарның, сумуларның чагырыкчылары киришкен.

Страницы