1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

Көдээ ажыл-агыйда

ПОЧТАЧЫ ЧОРУП ОРДА…

Тываның кол солуну «Шынның» 2014 чылдың бирги чартыында чагыдылгазы 2013 чылдың сентябрь 1-де эгелээн. Амгы үеде ФКУБ «Россияның почтазы» солуннарның чиигелделиг чагыдылгазын 2013 чылдың октябрь айның 1-ден 15-ке чедир чорударынга белеткенип турар. «Шын» солуннуң хүндүлүг номчукчулары! «Россияның почтазы» чиигелделиг чагыдылганы чорудуп турар үеде «Шын» солунну чиигелделиг чагыдылга-биле чагыдып алырынче силерни кыйгырып тур бис.

Ажыл-иш хайымныг

Суггур чаъстарның түңнелинде сиген шөлдери суг адаанда барган. 35 га черде сиген шөлдери суг-биле дуй шыптына-даа берген болза, хол салдынмайн, шудургу ажылдаар сорулганы көдээ ишчилер салган. Кезип белеткээн сигенниң чүгле чамдыызын сөөрткен. Кожууннуң сиген кезер шөлдеринде 16 бригада, 73 сиген кезикчилери кидин түлүк ажылдап турар. Машина-техника-биле четчелеттинген, кывар-чаар материалдар-биле хандырылга ажырбас. Оон ыңай онзалап демдеглээр чүүл, кожуун иштинде хол-биле сиген кезер мөөрейни чарлаан. Бо хүннерде кожууннуң сумуларында ону эрттирип турар. Мөөрейниң тиилекчилеринге акша шаңналдарын тыпсыр деткикчилерниң бары өөрүнчүг. Ынчангаш сиген кезер шөлдерде ажыл кидин түлүк. 

ӨШКY СYДY ЭМ ШЫНАРЛЫГ

Межегейниң чиңгир ногаан мээстеринде ак-чайт апарган оъттап чоруур кодан-кодан өшкү-хойну көөрге, сеткил таалаар. Хоорайның кижиге таарыштыр чогаадып, чаагайжыткан бүгү-ле байдалын, улгатса-ла, хол барбазы көдүрер чиик ажыл-албанын көдээниң берге чымыжынга, өл-чаш малдың азыралынга солаан аныяктар аравыста бар. Yзел-бодалын боттандырар дээн кижи чүден-даа чалданмас дээрзин бөгүнгү маадырларывыстан көрүп болур. «Чаңгыс суур — чаңгыс бүдүрүлге» губернатор төлевилелинде кирип турар Таңды кожууннуң сайгарлыкчыларның бирээзи Херел Михайлович Монгуштуң барааны — өшкү сүдү.

Сиген шөлдеринче үнген

2013-2014 чылдарда мал кыштаглаашкынынга 195,89 муң тонна сиген-ширбиишти, 4,8 муң тонна чулуктуг мал чемин республикага белеткеп алырын планнаан. 

ТАРААЛАҢ, БАЙ ДЕЛГЕМНЕРДЕ

Саян сыннарның эдээн тырткан Бии-Хем—үнүш-дүжүткүрү-биле сурагжаан кожуун. Ооң тараазын, ногаазын болгаш мал чемин ажыглаваан чер Тыва иштинде чок. Хары кылын дүжер бо черлерге мал-маганны хүр-менди кышты ажырарының чаңгыс аргазы – мал чемин четчир кылдыр белеткеп алыры.

«БАЙ-ХӨЛ» МАНДЫП-ЛА ТУРЗУН!

Чита хоорайга чылдың-на болуп эртип турар Сибирьниң болгаш Ыраккы Чөөн чүктүң уксаалыг хой база өшкү делгелгезинге Тываның уксаажыдылга көдээ ажыл-агыйлары барып киржири чаңчылчаан. Оларның аразындан эрткен чылын тыва уксааның хову хевириниң хоюнуң эртем езугаар шынзыдылгазын чедип алган «Бай-Хөл» көдээ ажыл-агый бүдүрүлгези делгелгениң түңнелдери-биле шаңналдыг черлерге бо удаада база төлептиг болган. 

КАДЫ АЖЫЛДАЖЫЛГАНЫ БОТТАНДЫРЫП…

Май 25-те Тываның Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызынга Моолдан келген аалчылар-биле албан-езузунуң ужуражылгазын кылганнар. Ужуражылгага Моолдуң улуг бүдүрүлге черлериниң удуртулгазы-биле Тывага биче бүдүрүлгелер ажыдар болгаш кады ажылдажылганы боттандырар керээлерни чарган.

Мурнуку одуругда – Сүт-Хөл

Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызының медээзи-биле алырга, республиканың көдээ ажыл-агыйларының шупту хевирлеринде, май 20-де байдал езугаар, 360708 хураганнар онча-менди өзүп доругуп турар.

УКСААЛЫГ АЖЫЛ-АГЫЙНЫҢ ХӨГЖYЛДЕЗИ — ЧАА YЕ-ЧАДАДА

Эъткир уксааның мыйыстыг бода малын азырап өстүрериниң программазы езугаар 2012 чылда республикаже сөөртүп киирген герефорд уксааның инектеринден бо чылдың май айга чедир 280 бызааны онча-менди алганын республиканың көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем продукциязының сайыдының оралакчызы Сергей Оюн дыңнаткан. Ынчангаш герефорд уксааның эъткир мыйыстыг бода малдың ниити саны бүдүн чартык катап көвүдээн. Эрткен чылын төрүттүнген 89 бызааларны, программаның киржикчилери фермерлер-биле дугуржулга езугаар, шилилге үндезининге өске ажыл-агыйларга халас дамчыдып бээринге белеткээн.

Частың хүнү чылды чемгерер бе?

Хлеб-тараа хырным өршээ – деп, чалбарыыр бис. «Таңдым турда, таңдаш-ла мен, тараам турда, тодуг-ла мен» деп ырлажыр бис. Ырда-шоорда, йөрээл-макталда кирген тараа чокта, амыдырал турбас. Тараадан алыр далганны быжыргаш, хлебтиг боор бис. Аш-чутту, дайын-чааны көрүп эрткеш, орус чоннуң «хлеб — бүгү чүвениң эге бажы, үндезини» дээри чөптүг. Амгы үеде хлеб-тараа-биле чүү болуп турарын Россияда, Тывада, даштыкыда байдал-биле таныжып тура, чугаалажыылыңар.

«Часкы хүн чылды чемгерер»

Частың кидин-түлүк үезинде хову-шөлге тарылга ажылдары эгелээни-биле көдээ ажыл-агый адырлары чаңгыс аай угланыышкынныг болур. Бистиң республикада часкы тарылга ажылдарынга тодаргай хемчег-лер алдынып турар.

ЭГЕЛЭЭШКИН — ДЕТКИМЧЕДЕ

Бай-Тайга кожууннуң Найырал сумузунуң девискээринге 1940 ажыг чылдарда 30 шаа өрегелиг МЧЭ тургустунган. Найырал сумузунга баштайгы бажың таваан салып, ажылдап-амыдырап эгелээннер дээрзин төөгү материалдары бадыткап турар.

Чеди чылдың программазы

«Көдээ девискээрлерниң 2014-2017 чылдарда болгаш 2020 чыл чедир үеде доктаамал сайзыралы» деп республиканың тускай программазының төлевилелин Тываның Чазааның чанында эксперт чөвүлели деткээн.

Тудугда —чуртталга бажыңнары

Республиканың Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызының дыңнатканын езугаар алырга, 2012 чылда «Көдээниң социал сайзыралы» деп программага киришкен көдээ черде чурттап турар 186 өг-бүле боттарының чуртталга байдалын экижиткен.

Биче Мөңгүн-Тайганың баарында

Тываның каас-чараш булуңнарының бирээзи, Чөөн-Сибирьниң эң бедик даа — Мөңгүн-Тайга. Мөңгүн-Тайга, Каргы, Арзайты, Буурул баштыг тайга меңгилиг, бедик дагларлыг, чаъстыг, туманныг  тайга-сынныг чурумалы болгаш тос чүзүн малы-биле онзагай.  Бойдустуң кайгамчык чугаалап ханмас даглары, улуг-биче хөлдери, хемнери шагда-ла уран-мерген сөстери-биле дамчыттынган. 

Страницы