1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

Өөредилге болгаш эртем

Интернетти Тыва дылче очулдурарының нарын айтырыглары

Амгы үеде тыва дыл кырында сайттарның саны элээн көвүдээн:

Дамба-Хуурак Орлан Дайынчы-оглунуң  http://orlan.tuva.ru деп сайт,

Тудугжулар, шеверлекчилер…

Тываның тудуг техникуму 1964 чылда ажыттынган турда, күрүнениң № 35 профессионал техниктиг училищези (КПТУ № 35) деп адаттынып турган. Ооң соонда 1974 чылда профтехучилище № 4 (ПТУ № 4) деп эрге-деңнелче шилчээн. А 2011 чылда «Тываның тудуг техникуму» ортумак профессионал өөредилге албан чери деп чадаже көдүрүлген.

Хоралыг чаңчылдар болгаш оларны чайладыры

Ада-иелерге сүме

Ниитилел хөгжүлдезинге кижизидилгениң улуг салдарлыын болгаш ужур-дузазын бедии-биле үнелевишаан, В.И. Ленин кижизидилгени "Мөңге, эргежок чугула бөлүк" деп онзалаан.

Тываның эртем сайзыралы дээш…

Эртип турар 2012 чылда Москвага Н.И. Вавилов аттыг чүгле бистиң чуртувуста эвес, а бүгү делегейде ат-сураглыг Россияның Эртемденнер академиязының салгал дамчыыр бүдүмелдер өөренир эртем Ниити генетика институдунуң чанында генетика талазы-биле эртемденнер чөвүлелинге эртем-шинчилелдиг чаа ажылды бараалгадып, «биология эртем нериниң доктору» атты камгалап алган.

Чаа чылдың бүдүүзүнде «Шын» солуннуң аалчызы бооп Тываның күрүне университединиң профессор башкызы, биология эртемнериниң доктору Урана Николаевна Кавай-оол-биле ужуражып, ооң ажыл-ижи-биле чоок таныжар аргалыг болган бис. Ам ооң-биле интервьюну номчукчуларга сонуургадыр-дыр бис.

ЕГЭ дугайында чүнү билип алырыл?

Чаңгыс аай күрүне шылгалдазы (моон соңгаар орус дылда аайы-биле ЕГЭ дээр) ниити ортумак өөредилгениң өөредилге программазын шиңгээдип алган кижилерниң белеткелин хыналда, хемчээл материалдарын (моон соңгаар — КИМ дээр) ажыглавышан, шынныы-биле шылгап көөрүнүң аргазы-дыр. Стандарт хевирге тургускан даалгаларны өөреникчи күүсеткен соонда күрүнениң федералдыг өөредилге стандартын ооң шиңгээдип алганының деңнели тодараттынар.

Аныяк салгалдың тергииннери

Дүүн, декабрь 24-те, Улусчу чогаадылга бажы­ңынга "Өөредил­ге" мурнады хөгжүдер национал төле­вилелдиң боттаныышкыны-биле  "Салым-чаяанныг аныяктарга — күрүне детким­чези" деп угланыышкынынга  Тыва Рес­пуб­ликаның Чазааның Даргазының болгаш Россия Федерациязының Өөредилге болгаш эртем яамы­зы­ның дипломнарын тыпсыры-биле Россия­ның Төөгү чылынга тураскааткан байырлыг хемчег болуп эрткен.

Эртемнерже бисти үдээн эргим, чырык школавыс

Кижи болганының амыдыралынга школачы бирги коңга, баштайгы башкызы болгаш эртемнерже чаа чүткүлдүң базымнары бүгү чурттап келген амыдыралының дургузунда уттундурбас болуп артып калыр. Чылыг, чырык, делгем класстың партазынга олурупкан өөреникчи эртемнер делгеминче шымнып, амыдыралды шын угаап-бодаарының чугулазын, билиглерниң болгаш кижилер аразынга харылзажылганың ажыктыын медереп, чогаадыкчы чоруктуң өөрүшкүзүн шиңгээдип алыр.

БИРГИ КОҢГА ЭТКЕНДЕН БЭЭР50 ЧЫЛДАР ШУУЖУП ЭРТИ

Кызыл хоорайның 11 дугаар ниити ортумак школазы­ның 50 чыл оюн демдеглеп эрт­тирген. Байырлалга  ба­йыр чеди­рери-биле аал­дап келген аалчылар зал­дың олут­тарын дол­дур ээлеп­кен. 

Россияның эң эки школазы — Кызылда

«2012 чылда Россияның тергиин чүс бүдүрүлгелери болгаш албан черлери» деп даңзыже Кызылдың  № 15 лицейи кирген. Бүгү-россияның мөөрейи РФ-тиң Президентизиниң чанында Хөй-ниити палатазының болгаш Федерация чөвүлелиниң бот-идепкейи-биле «Чаартылгалар болгаш хөгжүлде» деп бүгү делегейниң чыы­жының кызыгаарында болуп эрткен.

АЖЫЛ-ЧОРУДУЛГАНЫҢ ЭГЕЗИ САЛДАНГАН

Декабрь 8. Тываның күрүне университединиң бир залында ыңай-бээр шуушкан башкылар, эртемденнер, студентилер, шко­лачылар  бот-боттарының аразында чугаалажып, бир-ле чүүлдү изиг-изиг сайгарышкан, тайылбырлаан чоруп турлар. Бо дээрге бүгү Рос­сияның эртем фестивалының төнчү эге-чадазы бирги республика черге­лиг аныяктарның "Инновациялар - 2012" деп чыыжының эгелээни ол. Мында республиканың янзы-бүрү черлеринден, организацияла­рын­дан киржикчилер чыыштың тема­зынга хамаарыштыр 50 ажыг төле­вилелдерин делгеп, жюри кежигүн­неринге бараалгадыр дээш эк­келген. Оларның кандыызын чок дээрил. Киржикчилерден өске  сай­гарлыкчылар, эрге-чагырга орган­нарының төлээлери, сонуургалдыг инвесторлар база келген. Төлеви­лелдерниң чамдыызынга доктаап, номчукчуга кысказы-биле танышты­рарын оралдажып көрейн.

БОЙДУСКА ХУМАГАЛЫГ, ЫНАК БОЛГАШ…

Уругларның немелде өөре­дилге төвү — кижиниң чогаал болгаш билиишкин барым­даазын сайзырадыр, сонуургалдар аайы-биле дуза болгаш немелде өөредилге программаларын хөгжүдер сорулгалыг өөредилге ал­бан чериниң бир хевири. Амгы үеде ук албан черлери өөредилге ады­рында кайгамчык турушту ээлеп ту­рар. Олар 6 хардан 18 харга че­дир назылыг уругларның чогаадык­чы күш-ажылын, келир үеде мергежилин тодарадып алырынга база кадыкшылын быжыглаарынга чугула байдалдарны хандырар сорулгаларга ажык-дузалыг. База ол ышкаш уруг бүрүзүн ниити­лелдиң чуртталгазынга чаңчыга­рынга, ниити культураны тургу­зарынга база хостуг үезин чөптүг ажыглаарынга өөредип кижизидер арганы берип турар.

УРУГЛАРГА ЧҮРЭЭМ БЕРДИМ

Мындыг аттыг мөөрейни башкылар аразынга эрттирери чанчыл болган. Башкылар болурда, немелде өөредилге талазы-биле уругларга чүрээн харам чокка бараалгадып чоруур онзагай кижилер-дир. Немелде өөредилге – ол школа программазындан дашкаар элээдилерниң, аныяктарның хостуг үезин чөп ажыглаар азы янзы-бүрү бөлгүмнерге, спортчу оюн-тоглаага, ус-шевер ажылдарга оолдар, кыстарны хаара тудары. Өзүп орар салгалдың талантызын дилеп тывар, оларны кадык-чаагай, эки мөзү-шынарлыг, угаанныг кижилер болурунга немелде өөредилге башкыларының ролю улуг.

САНКТ-ПЕТЕРБУРГ – КЫЗЫЛ

Санкт-Петербургту улус кысказы-биле Питер деп адап өөрени берген. Бо чылын Питерниң дээди өөредилге черлеринче эвээш эвес тыва доозукчулар кирип алган. Оларның аразында үш кижи Санкт-Петербургтуң Онза байдалдар академиязында чедиишкинниг өөренип турарлар. Оларның бөлүүнде 25 студент бар: Дагестан, Нижний Новгород, Донда Ростов, Чадаана, Кызылдан дээш, өске-даа  черлерден оолдар бар.

"АЛДЫН ДҮЛГҮҮРНҮҢ" АЖЫТТЫНГАНЫ

Найысылал Кызылда Бай-Хаакская кудумчузунда бичии чаштарга "Алдын дүлгүүр" № 1 уруглар сады эжиин ажыткан. Ук объектиниң тудуу 2011 чылдың март айда эгелээн турган. Аңаа республиканың болгаш муниципалдыг бюджеттен 164 млн. рубль аңгылаан. Чаа уруглар сады 280 олуттуг, 2 корпустан тургустунган болгаш 2 каът. Административтиг кол корпузунда чем, эмчи, хеп чуур болгаш ажылдак­чыларның өрээлдери бар. Ийиги корпузунда 3 хар­дан 7 харга чедир назылыг уругларга 8 бөлүк болгаш логопед башкының, психологтуң, чурук башкы­зының база методиктиг кабинеттери бар. Ооң даштыкы каас-чараш хевири безин бичии уруглар албан чери деп бадыткап турар. Автономнуг школа назыны четпээн уруглар албан чериниң эргелекчизи кылдыр Алесия Александровна Бажинаны томуй­лаан.

"УРУГЛАРГА СУРГААЛДАР ЭВЕС, А ҮЛЕГЕР ХЕРЕК

Кижизидилге айтырыын шыңгыы кичээнгейге алза эки эвес бе?

«Бистиң ажы-төлүвүс – бистиң кыраан назынывыс. Шын кижизидилге – бистиң аас-кежиктиг кырып назылаарывыс, багай кижизидилге – бистиң кударалывыс, бистиң караавыс чажы, өске улустуң мурнунга, чуртувустуң мурнунга бистиң буруувус». А.С.Макаренко.

Страницы