1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

Өөредилге болгаш эртем

ШЫҢГЫЫ БЕЛЕТКЕЛ — ЭКИ ТYҢНЕЛ

Шагаа бүдүүзүнде Бүгү-россия олимпиада­зының регионалдыг чадазының тиилекчилерин байырлыг байдалга шаңнаан.

БЕРТ-ДАГ ШКОЛАЗЫНЫҢ ТЕРГИИННЕРИ

Эрткен чылын Тываның Чазааның «Чаңгыс суур — чаңгыс бүдүрүлге», «Өг-бүлеге чаңгыстан эвээш эвес дээди эртемниг уруг» база эр башкыларны школаларже хаара тудар дугайында губернатор төлевилелдери бистиң Берт-Даг ортумак школазында хүн­­нүң чугула айтырыы апарган.

ХҮНДҮТКЕЛДИ ЧААЛ

Радион Маадыр-оолович Сааяның школачы амыдыралы +вүр кожууннуң Хандагайты ортумак школазындан эгелээн. Эртем-билиг оранынче орукту баштайгы башкызы, Тыва Республиканың алдарлыг башкызы Таракпан Бүрзекеевна Достай изеп берген. Башкызының оолдары шуптузу — спортчулар. Бирги класстан эгелээш хостуг хүреш секциязынче барып эгелээн. Ол сонуургалын тренер башкызы — Россияның алдарлыг тренери Виктор Монгушович Достай үлегерлеп баштаан. Ынчангаш ажылдай бергеш-даа, спорт ажылын уламчылап чоруур.

ЧЕПСЭЭ — ТЕХНОЛОГИЯЛАР

Руслан Вячеславович  Саая 2010 чылдан бээр бодунуң доосканы Ак-Довурактың дугаары үш школазында математика болгаш информатика башкылап турар.  Башкы болуп ажылдап келген үезиниң дургузунда бодун бедик харыысалгалыг, шалыпкын  ажылдакчы кылдыр көргүскен, кичээл эрттирериниң янзы-бүрү аргаларын ажыглаары чаң­чыл болган.

«ЧАЛГЫН-ЧАКПАМ БОЛУП ЧОР СЕН, ТЫВА ДЫЛЫМ»

«Тыва чон - чоорганың,

Тыва дыл – кызыл тының,

Тыва чер – төрээн чуртуң.

Олар үш сагыызының болур эвес бе, оглум».

А.Даржай.

ШЫЛГАЛДАЛАР, ШЫЛГАЛДАЛАР…

2015 чылдан эгелеп чаңгыс аай күрүне шылгал­даларынга (моон ыңай – ЧКШ) чаартыл­галар, өскерилгелер дугайында айты­рыгларга хамаарыштыр та­йыл­­быр алыры-биле бистиң корреспондентивис ТР-ниң өөре­­дилге болгаш эртем са­йыды Каадыр-оол Алексеевич Бичелдей-биле ужурашкан.

Орус дылды эки билир болза...

Тывага чарлаттынган Орус дыл чылы адакталып, түңнелдер үндүрүп болур хире үе чедип келирге, +өредилге яамызы орус дыл болгаш литература башкыларының бир дугаар съездизин  организастап эрттирген. 

ТӨЛЕПТИГ САЛГАКЧЫЛАРЫ ХӨЙ

Башкының  чымыштыг ажылынга бердинген эр башкылар Нарын ортумак школа­зынга шагдан бээр ажылдап чораан. Оларның мергежилин уламчылап, даанган хүлээлгезин кызымаккай күүседип чоруур башкыларның бирээзинге Сергей Белек-Доржуевич Ендан хамааржыр.Ол бодунуң салым-чолун спорт-биле холбааны таварылга эвес. Сергей ортумак класстарга өөренип турда, школага башкы училищезин чаа доос­кан аныяк башкылар Анай-оол Тумат­ович Шойдук, Учас Наксыл­ович Бюрбючап ажылдап келген. Школада бичии оолдарның сонуургалын аныяк башкылар дораан хаара тудуп, хүреш, волейбол секцияларын ажылдадып эгелээн. Оон эгелеп спорт Сергей Белек-Доржуевичиниң амыдыралының чарылбас кезээ  болу берген.

ФОРТЕПИАНО КОНКУРСТАРЫНЫҢ ТИИЛЕКЧИЗИ

Дайана Хайдып Күрүне лицейиниң 8 «а» клазында өөренип турар. Лицейде өөренмишаан, ооң-биле чергелештир Кызылда уругларның Надя Рушева аттыг уран чүүл школазында 2007 чылдан бээр өөренип эгелээн, ам ында доозукчу 7-ги класста. Уран чүүл школазында башкызы 45 чыл стажтыг Валентина Григорьевна Шрейнер, ооң 27 чылын мында фортепиано башкылап турар. Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы, күш-ажылдың хоочуну. Кончуг-даа шыңгыы, негелделиг, ынчалза-даа  чөптүг башкы.

АЛДЫН ВЕК — СӨӨЛГҮ ВЕК?

Эрткен ХХ векти тыва дылдың болгаш литератураның алдын веги деп санап болур бис. Совет Россияның деткимчезиниң ачызында 1921 чылда Тыва Арат Республика тургустунуп, феодалдыг чурт социал-экономиктиг болгаш культурлуг хөгжүлдениң оккур агымынче кирген. Тыва национал үжүк-бижик тыптып, тыва улустуң аас чогаалы литературлуг «хепти кедип», баштайгы солуннар, дептерлерниң арыннарынга шүлүктер, кыска чечен чугаалар, шиилер парлаттынып, тыва дылды шинчилээр талазы-биле баштайгы эртем ажылдары эгелээн. Тыва Совет Эвилелинге каттышкан соонда, тыва дылдың болгаш литератураның хөгжүлдези улам шапкынчаан. Совет эрге-чагырга аңаа акша-төгерикти харам чокка берип турган дизе, улуг-ла хөөреткени  эвес-ле боор. Тыва литература дүрген сайзырап, ону дамчыштыр тыва чон орус болгаш делегейниң өске-даа улустарының аас чогаалының болгаш литературазының эртинелери-биле таныжып алган. Александр Пушкинниң, Лев Толстойнуң, Шиллерниң, Гетениң дээш, делегейниң өске-даа тергиин салым-чаяанныг чогаалчыларының чогаалдары тыва дылче очулдуртунуп, тыва чоннуң угаан-медерелиниң, культуразының кезик-чамдыы апарган дээрзин демдеглеп каарга-ла,  четчир. Чамдык кижилерниң дылдың алдын веги деп санай бергени эрткен ХХ векте тыва дылдың болгаш литератураның хөгжүлдезиниң төөгүзүн, түңнелдерин катаптаар болза,  төнмес-батпас.

КYРYНЕ ШЫЛГАЛДАЛАРЫНГА ӨСКЕРИЛГЕЛЕР

Күрүнениң чаңгыс аай шылгалдаларын дужаар үе чоокшулап олурар.  2014-2015 өөредилге чылында шылгалдалар дужаар талазы-биле элээн өскерилгелерни кииргенин доозукчулар болгаш ада-иелер билген турары чугула. 

ШКОЛАВЫСТЫҢ БАЙЫРЛАЛЫ

Сүт-Хөл кожууннуң Хөр-Тайга ортумак школазы бо чылын 75 чыл оюн демдеглеп эрттирип турар. Бо үе иштинде школаның эргинин чеже чаш бир дугаар артап кирип, эртемниң «далайынче» шымнып кирбээн дээр!

Шупту тиилекчилер силер!

Тываның күрүне филармониязынга «Тыва Республиканың чылдың башкызы – 2014», «Тыва Республиканың чылдың кижизидикчи башкызы – 2014», «Чылдың аныяк специализи – 2014» болгаш «Бүгү-россияның тыва дыл, орус дыл башкыларының мастер-класстары» Бүгү-россияның регионалдыг чадазының башкылар мөөрейиниң түңнелдерин үндүрген байырлал болуп эрткен. Аңаа башкылар ниитилелиниң тергииннеринден шилиттинген тергииннерни хүндүткеп байырлаан.

ТЕРГИИННЕРНИҢ ОДУРУУНДА

№112 (18387)  2013 чылдың сентябрь 26

Тыва Республиканың лицей-интернады чаңгыс аай күрүне шылгалдаларынга болгаш бүгү-российжи эртем олимпиадаларынга эки түңнелдери дээш Россияның 500 тергиин өөредилге албан черлериниң аразынче кирген. Үндезилеттингеш 20 чыл болуп турар лицейниң доозукчулары чурттуң база даштыкының дээди өөредилге черлеринче оруун изевишаан.

20 ЧЫЛДЫҢ НYYРY

Бай-Тайга кожууннуң школалар аразының өөредилге комбинады «Мергежил» кожууннуң өөреникчилерин болгаш аныяктарын янзы-бүрү  мергежилдерге өөредири-биле 1993 чылда ажылдап эгелээн.

Страницы